"Elif kitabını okudu." cümlesine bak. "Elif" ve "kitap" birer varlığın adıdır; "okumak" ise yapılan bir iştir. Dilimizdeki sözcüklerin büyük bölümü ya bir varlığın adını bildirir ya da bir işi, hareketi anlatır. Bu konuda isim ve fiil ile isimlerin türlerini öğreneceğiz.
1 İsim (Ad)
- Ayşe bahçede kedi ile oynuyor. Ayşe, kedi: varlıkların adı
- Masanın üstünde bir kalem var. masa, kalem: cansız varlıkların adı
- Sevgi ve saygı her şeyin temelidir. sevgi, saygı: duygu ve kavramların adı
2 Fiil (Eylem)
- Kardeşim her sabah erken kalkar. kalkmak: bir hareket
- Ağaçlar bu yıl çok büyüdü. büyümek: bir oluş
- Yarın sinemaya gideceğiz. gitmek: bir iş, hareket
3 İsim ile Fiili Ayırt Etme
Bir sözcük isim mi, fiil mi?
- 1 Sözcüğü kök ve eklerine ayır, kökü bul.
- 2 Köke -mek / -mak ekini getir. Anlamlı bir sözcük oluşuyorsa kök fiildir: koş-mak, oku-mak, gel-mek.
- 3 Anlamsız bir sözcük oluşuyorsa kök isimdir: kalem-mek ✘, masa-mak ✘.
- 4 Cümlede "ne yaptı, ne yapıyor, ne olacak" sorularına cevap veren sözcük genellikle fiildir.
| Sözcük | -mek / -mak testi | Türü |
|---|---|---|
| okul | okulmak ✘ | İsim |
| yaz (mevsim) | Cümlede "Yaz geldi." | İsim |
| yaz (yazı yazmak) | yazmak ✔ | Fiil |
| çiçek | çiçekmek ✘ | İsim |
| sevin | sevinmek ✔ | Fiil |
Kendini dene · Soru 1
"Bahçedeki çocuklar neşeyle top oynuyordu." cümlesindeki fiil hangisidir?
Açıklama
"oynuyordu" sözcüğünün kökü "oyna-"dır; "-mak" eki getirilince "oynamak" olur ve bir iş bildirir.
4 İsim Türleri
Varlıklara verilişlerine göre
-
Özel isim
Tek olan, benzeri bulunmayan varlıklara verilen isimlerdir. Büyük harfle başlar.
Atatürk, Ankara, Kızılırmak, Türkiye, Pamuk (kedinin adı)
-
Cins (tür) isim
Aynı türden varlıkların hepsine birden verilen isimlerdir. Küçük harfle başlar.
şehir, ırmak, kedi, ülke, öğretmen
Sayılarına göre
-
Tekil isim
Tek bir varlığı anlatan isimlerdir.
kitap, ağaç, öğrenci
-
Çoğul isim
Birden fazla varlığı anlatan, -ler / -lar eki almış isimlerdir.
kitaplar, ağaçlar, öğrenciler
-
Topluluk ismi
Çoğul eki almadığı hâlde birden fazla varlığı anlatan isimlerdir.
sınıf, ordu, sürü, orman, takım, aile, millet
Varlıkların niteliğine göre
-
Somut isim
Beş duyu organımızdan en az biriyle algılayabildiğimiz varlıkların isimleridir.
su, ses, koku, rüzgâr, elma, müzik
-
Soyut isim
Duyu organlarımızla algılayamadığımız, zihnimizde var olan kavramların isimleridir.
sevgi, korku, mutluluk, düşünce, akıl, cesaret
Kendini dene · Soru 2
Aşağıdakilerden hangisi topluluk ismi değildir?
Açıklama
"Kalemler" çoğul eki (-ler) almış bir çoğul isimdir. Ordu, sürü ve takım ek almadan topluluk bildirir.
Kendini dene · Soru 3
"Kardeşimin gözlerindeki korku, yerini sevince bıraktı." cümlesindeki soyut isimler hangileridir?
Açıklama
Korku ve sevinç duyu organlarıyla algılanamayan duygulardır, soyut isimdir. Göz ve kardeş somut isimdir.
Konuyu pekiştir
Şimdi test çözme zamanı
Öğrendiklerini bu konunun testleriyle dene. Her testin sonunda doğru cevapları ve çözümleri görebilirsin.
Yorumlar
Yorum yazmak ve sorularını sormak için giriş yap ya da ücretsiz kayıt ol.