Cümle, bir duyguyu, düşünceyi, isteği ya da olayı tam olarak anlatan söz dizisidir. Her cümle bir yargı bildirir. Bu konuda cümlelerin hangi yargıyı, hangi yolla bildirdiğini inceleyeceğiz. Bunu yaparken cümledeki küçük ipucu sözcükler en büyük yardımcımız olacak.
1 Öznel ve Nesnel Yargı
- Türkiye'nin başkenti Ankara'dır. Nesnel: Herkes için doğru ve kanıtlanabilir.
- Su, deniz seviyesinde 100 derecede kaynar. Nesnel: Deneyle kanıtlanabilir.
- Ankara Türkiye'nin en güzel şehridir. Öznel: Başka biri farklı düşünebilir.
- Bu kitap okuduğum en sürükleyici kitaptı. Öznel: Kişisel beğeni bildirir.
Kendini dene · Soru 1
Aşağıdaki cümlelerden hangisi nesnel bir yargı bildirir?
Açıklama
"Bir haftada yedi gün vardır." herkes için doğrudur ve kanıtlanabilir. Diğer cümlelerde kişisel beğeni ve düşünceler var.
2 Neden-Sonuç Cümleleri
Cümlede "Neden?" ya da "Niçin?" sorusunun cevabı varsa ve bu cevap gerçekleşmiş bir durumsa, cümle neden-sonuç bildirir.
- Yağmur yağdığı için maç ertelendi. Neden: yağmur yağması → Sonuç: maçın ertelenmesi
- Çok yorulduğundan erkenden uyudu. Neden: yorulmak → Sonuç: erken uyumak
- Hastalandı, bu yüzden okula gelemedi. Neden: hastalanmak → Sonuç: okula gelememek
- Cam kırılmıştı çünkü top hızla çarpmıştı. "çünkü" nedeni bildirir.
| İpucu | Örnek |
|---|---|
| -dığı için, -diği için | Geç kaldığı için koştu. |
| -den, -dan (nedeniyle) | Sevinçten ağladı. |
| çünkü | Sevindim çünkü kazandık. |
| bu yüzden, bu nedenle | Yol kapalıydı, bu yüzden döndük. |
| -ince, -ınca | Güneş açınca karlar eridi. |
3 Amaç-Sonuç Cümleleri
- Sınavı kazanmak için her gün çalışıyor. Amaç: sınavı kazanmak (henüz gerçekleşmedi)
- Treni kaçırmamak için erkenden yola çıktık. Amaç: treni kaçırmamak
- Herkes duysun diye yüksek sesle konuştu. "diye" amaç bildirir.
- Kardeşime yardım etmek amacıyla ödevine baktım. Amaç: yardım etmek
Kendini dene · Soru 2
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde amaç-sonuç ilişkisi vardır?
Açıklama
"Daha iyi görmek" henüz gerçekleşmemiş, ulaşılmak istenen bir hedeftir. Diğer cümlelerde ise gerçekleşmiş bir neden ve onun sonucu anlatılıyor.
4 Koşul (Şart) Cümleleri
Koşul cümlelerinde genellikle "-se, -sa" eki ya da "eğer, şayet" sözcükleri bulunur.
- Ödevini bitirirsen parka gidebilirsin. Parka gitmek, ödevi bitirme koşuluna bağlı.
- Eğer yağmur yağmazsa piknik yapacağız. Piknik, yağmurun yağmaması koşuluna bağlı.
- Düzenli çalışırsan başarı kendiliğinden gelir. Başarı, düzenli çalışma koşuluna bağlı.
Kendini dene · Soru 3
"Erken yatarsan sabah dinç uyanırsın." cümlesi hangi anlamı taşır?
Açıklama
Dinç uyanmak, erken yatma koşuluna bağlanmıştır. "-sa, -se" eki koşul anlamı katar.
5 Karşılaştırma Cümleleri
- Elif, kardeşinden daha uzundur. İki kişi boy yönünden karşılaştırılıyor.
- Bu soru öncekine göre çok daha kolaydı. İki soru zorluk yönünden karşılaştırılıyor.
- Sınıfın en hızlı koşucusu Mert'tir. Bir kişi, sınıftaki herkesle karşılaştırılıyor.
- Kedisi, köpeği kadar oyuncudur. İki hayvan arasındaki benzerlik anlatılıyor.
6 Cümledeki Anlam İlişkisini Bulma
Dört adımda anlam ilişkisini bul
- 1 Cümleyi baştan sona dikkatlice oku.
- 2 İpucu sözcükleri işaretle: için, -den, çünkü, -se, daha, en, bence…
- 3 "Neden?", "Ne için?", "Hangi koşulda?" sorularını sırayla cümleye sor.
- 4 Cevap gerçekleşmiş bir durumsa neden-sonuç, ulaşılmak istenen bir hedefse amaç-sonuç, bir şarta bağlıysa koşul cümlesidir.
| Anlam ilişkisi | Soru | İpucu | Örnek |
|---|---|---|---|
| Neden-sonuç | Neden? | -dığı için, -den, çünkü | Üşüdüğü için montunu giydi. |
| Amaç-sonuç | Ne için? | -mek için, diye, amacıyla | Üşümemek için montunu giydi. |
| Koşul | Hangi şartla? | -se, -sa, eğer | Üşürsen montunu giy. |
| Karşılaştırma | Hangisi daha…? | daha, en, göre, kadar | Bu mont ötekinden daha sıcak. |
7 Konu Özeti
Konuyu pekiştir
Şimdi test çözme zamanı
Öğrendiklerini bu konunun testleriyle dene. Her testin sonunda doğru cevapları ve çözümleri görebilirsin.
Yorumlar 1
Soru sormak, çözüm yolunu paylaşmak ve puan kazanmak için giriş yap.
Bu soru hakkında henüz yorum yok. Takıldığın yeri yukarıdan sor!