Bugün içtiğin suyun molekülleri belki milyonlarca yıl önce bir dinozorun içtiği suyun parçasıydı. Doğadaki maddeler tükenmez; canlılar ile çevre arasında sürekli dolaşır. Bu dolaşıma madde döngüsü denir.
1 Madde Döngüleri
| Aşama | Açıklama |
|---|---|
| Buharlaşma | Güneş'in ısıttığı deniz, göl ve akarsulardaki su buharlaşır. |
| Terleme | Bitkiler yapraklarından su buharı verir; hayvanlar terleme ve solunumla su kaybeder. |
| Yoğuşma | Yükselen su buharı soğuyarak bulutları oluşturur. |
| Yağış | Bulutlardaki su; yağmur, kar ve dolu olarak yeryüzüne döner. |
| Sızma ve akış | Su toprağa sızar, yer altı sularını besler ya da akarsularla denizlere ulaşır. |
-
Oksijen döngüsü
Üreticiler fotosentezle atmosfere oksijen verir. Canlılar solunumda, yakıtlar yanmada oksijeni kullanır.
-
Karbon döngüsü
Atmosferdeki karbondioksit fotosentezle besinlere bağlanır. Besin zinciriyle tüketicilere geçer; solunum, yanma ve ayrıştırıcıların çalışmasıyla tekrar atmosfere döner. Bir kısmı milyonlarca yıl içinde fosil yakıtlara dönüşür.
2 Çevre Sorunları
| Sorun | Nedeni | Sonuçları |
|---|---|---|
| Asit yağmurları | Fosil yakıtların yanmasıyla havaya karışan kükürt ve azot oksitlerinin yağmur suyuyla tepkimeye girmesi | Ormanlara, göllerdeki canlılara, tarihî eserlere (mermer) zarar verir; toprağı asitleştirir. |
| Ozon tabakasının incelmesi | Spreylerde ve eski buzdolaplarında kullanılan CFC gazları | Güneş'in zararlı UV ışınları yeryüzüne daha çok ulaşır; cilt kanseri ve göz hastalıkları artar. |
| Sera etkisi | Atmosferdeki karbondioksit, metan ve su buharının Dünya'dan yayılan ısıyı tutması | Doğal sera etkisi gereklidir; olmasaydı Dünya çok soğuk olurdu. Sorun, sera gazlarının aşırı artmasıdır. |
| Küresel ısınma | Fosil yakıt kullanımı ve ormansızlaşma nedeniyle sera gazlarının artması | Ortalama sıcaklık yükselir, buzullar erir, deniz seviyesi yükselir. |
| Küresel iklim değişikliği | Küresel ısınmanın uzun vadeli etkileri | Kuraklık, sel, aşırı sıcaklar ve fırtınalar artar; tarım ve su kaynakları etkilenir. |
| Hava kirliliği | Fabrika ve araç egzozları, kömürle ısınma | Solunum yolu hastalıkları; asit yağmurları |
3 Karbon Ayak İzi
- Toplu taşıma, bisiklet kullanmak ya da yürümek
- Enerji tasarruflu cihaz ve LED ampul kullanmak
- Yenilenebilir enerji kaynaklarını tercih etmek
- Geri dönüşüme katkıda bulunmak, gıda israfını önlemek
- Ağaçlandırma çalışmalarını desteklemek
Kendini dene · Soru 1
Mermerden yapılmış tarihî eserlerin aşınmasına yol açan çevre sorunu hangisidir?
Açıklama
Asit yağmurları mermer gibi kireç taşı içeren yapıları aşındırır.
Konuyu pekiştir
Şimdi test çözme zamanı
Öğrendiklerini bu konunun testleriyle dene. Her testin sonunda doğru cevapları ve çözümleri görebilirsin.
Yorumlar
Yorum yazmak ve sorularını sormak için giriş yap ya da ücretsiz kayıt ol.