Neden bazı çocuklar annesine, bazıları babasına benzer? Neden iki kahverengi gözlü ebeveynin mavi gözlü bir çocuğu olabilir? Bu soruların cevabını veren bilim dalı kalıtımdır (genetik).
1 Temel Kavramlar
| Kavram | Açıklama | Örnek |
|---|---|---|
| Karakter | Kalıtsal özellik | Tohum rengi |
| Alel | Bir karakterin farklı biçimlerini belirleyen gen çeşitleri | Sarı tohum geni (S), yeşil tohum geni (s) |
| Baskın gen | Etkisini her zaman gösteren gen; büyük harfle gösterilir | S (sarı) |
| Çekinik gen | Yalnızca iki çekinik gen bir araya geldiğinde etkisini gösteren gen; küçük harfle gösterilir | s (yeşil) |
| Genotip | Bir karakterin gen yapısı | SS, Ss, ss |
| Fenotip | Genotipin dışa yansıyan görünüşü | Sarı, yeşil |
| Saf döl (homozigot) | Aynı iki geni taşıyan birey | SS, ss |
| Melez döl (heterozigot) | Farklı iki geni taşıyan birey | Ss |
| Karakter | Baskın | Çekinik |
|---|---|---|
| Tohum şekli | Düzgün | Buruşuk |
| Tohum rengi | Sarı | Yeşil |
| Çiçek rengi | Mor | Beyaz |
| Bitki boyu | Uzun | Kısa |
2 Çaprazlama
Örnek: Ss × Ss
İki melez sarı tohumlu bezelye çaprazlanıyor. Oluşacak bezelyelerin genotip ve fenotip oranlarını bulalım.
- 1 Her ebeveyn S ya da s genini aktarır.
- 2 Çaprazlama tablosu: SS, Ss, sS, ss.
- 3 Genotip oranı: 1 SS : 2 Ss : 1 ss.
- 4 Fenotip oranı: 3 sarı : 1 yeşil.
Cevap: Yeşil tohumlu bezelye olma olasılığı \( \tfrac{1}{4} \) (%25)
| S | s | |
|---|---|---|
| S | SS | Ss |
| s | Ss | ss |
3 Cinsiyetin Belirlenmesi
-
Kız (dişi)
XX kromozomları
-
Erkek
XY kromozomları
-
Kim belirler?
Yumurta her zaman X taşır; sperm X ya da Y taşıyabilir. Çocuğun cinsiyetini babadan gelen kromozom belirler.
-
Olasılık
Her doğumda kız ya da erkek çocuk olma olasılığı %50'dir.
4 Akraba Evlilikleri
Kendini dene · Soru 1
Genotipi Uu olan uzun boylu bir bezelye ile genotipi uu olan kısa boylu bir bezelye çaprazlanıyor. Oluşacak bezelyelerin kısa boylu olma olasılığı nedir?
Açıklama
Uu × uu çaprazlamasında Uu, Uu, uu, uu oluşur; yarısı (uu) kısa boyludur.
Kendini dene · Soru 2
Bir ailenin ilk üç çocuğu erkektir. Dördüncü çocuğun kız olma olasılığı nedir?
Açıklama
Her doğum bağımsızdır; önceki çocukların cinsiyeti sonrakini etkilemez. Olasılık her zaman %50'dir.
Konuyu pekiştir
Şimdi test çözme zamanı
Öğrendiklerini bu konunun testleriyle dene. Her testin sonunda doğru cevapları ve çözümleri görebilirsin.
Yorumlar
Yorum yazmak ve sorularını sormak için giriş yap ya da ücretsiz kayıt ol.