Bir önceki konuda seslerin düştüğü ve değiştiği ses olaylarını öğrendik. Bu konuda ise seslerin daraldığı ve sözcüklerde yeni seslerin türediği ses olaylarını inceleyeceğiz.
1 Ünlü Daralması
- başla- + -yor → başlıyor a → ı
- izle- + -yor → izliyor e → i
- oyna- + -yor → oynuyor a → u
- söyle- + -yor → söylüyor e → ü
- de- + -yor → diyor, ye- + -yor → yiyor Tek heceli iki fiilde de görülür.
2 Ünlü Türemesi
- yalnız → yapayalnız a ünlüsü türedi.
- sağlam → sapasağlam
- çevre → çepeçevre
- genç → gepegenç
- taklak → tepetaklak
3 Ünsüz Türemesi
- hak → hakkı k ünsüzü türedi.
- his → hissetmek, hissi
- af → affetmek
- zan → zannetmek
- ret → reddetmek
4 Pekiştirme Ünsüzleri
- yemyeşil, bembeyaz m ile pekiştirme
- kıpkırmızı, sapsarı, apak, dopdolu p ile pekiştirme
- tertemiz, sırsıklam r ile pekiştirme
- masmavi, tastamam, mosmor s ile pekiştirme
Örnek
"Kardeşim bembeyaz tişörtünü giyip okula başlıyor." cümlesindeki ses olaylarını bulalım.
- 1 "bembeyaz": beyaz sözcüğüne m ünsüzü getirilerek yapılmış pekiştirmedir.
- 2 "başlıyor": başla- fiiline -yor gelince a ünlüsü ı'ya dönüşmüştür: ünlü daralması.
Cevap: Pekiştirme ve ünlü daralması.
Kendini dene · Soru 1
Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde ünlü daralması vardır?
Açıklama
"izle-" fiiline "-yor" eki gelince e ünlüsü i'ye dönüşmüştür: izliyor.
Kendini dene · Soru 2
"Bu konuda seni affetmeyi düşünüyorum." cümlesinde hangi ses olayı vardır?
Açıklama
"af" sözcüğü "etmek" ile birleşince "f" ünsüzü türemiş ve "affetmek" olmuştur.
Konuyu pekiştir
Şimdi test çözme zamanı
Öğrendiklerini bu konunun testleriyle dene. Her testin sonunda doğru cevapları ve çözümleri görebilirsin.
Yorumlar
Yorum yazmak ve sorularını sormak için giriş yap ya da ücretsiz kayıt ol.