Sözcükler ek aldığında ya da yan yana söylendiğinde bazı sesler düşer, değişir ya da birbirine bağlanır. "ağız" sözcüğü ek alınca "ağzı", "kitap" sözcüğü "kitabı" olur. Bu değişimlere ses olayları denir. Ses olayları dilimizin kolay ve akıcı söylenmesini sağlar.
1 Ünlü Düşmesi
- ağız → ağzı (ı düştü) Vücudumuzla ilgili sözcüklerde sık görülür: burun → burnu, alın → alnı, boyun → boynu
- oğul → oğlu, akıl → aklı, şehir → şehre
- ayır- → ayrılmak, devir- → devrilmek Fiillerde de görülür.
- kahve + altı → kahvaltı, cuma + ertesi → cumartesi Birleşik sözcüklerde de ünlü düşebilir.
2 Ünsüz Düşmesi
- küçük → küçülmek (k düştü), büyük → büyümek, alçak → alçalmak -l- ekinden önce k düşer.
- yüksek → yükselmek
- ufak → ufacık, küçük → küçücük -cık ekinden önce k düşer.
3 Ulama
- Bir_elma aldım. "Bi relma aldım" diye söylenir.
- Kitap_okumayı çok severim. "Kitabokumayı" diye akıcı okunur.
- Akşam_oldu, eve döndük.
4 Ünsüz Benzeşmesi
- kitap + cı → kitapçı c → ç
- sokak + da → sokakta d → t
- yap + dı → yaptı d → t
- seç + gin → seçkin g → k
- ağaç + dan → ağaçtan d → t
5 Ünsüz Yumuşaması
| Değişim | Örnek |
|---|---|
| p → b | kitap → kitabı, dolap → dolaba |
| ç → c | ağaç → ağacı, saç → saçı (yumuşamaz) |
| t → d | kanat → kanadı, dert → derdi |
| k → ğ | çocuk → çocuğu, bıçak → bıçağı |
| k → g (n'den sonra) | renk → rengi, denk → dengi |
Kendini dene · Soru 1
Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde ünsüz yumuşaması vardır?
Açıklama
"ağaç" sözcüğüne ünlüyle başlayan "-ı" eki gelince ç ünsüzü c'ye dönüşmüştür: ağacı.
Kendini dene · Soru 2
"Bu yaz ağzımızın tadı hiç bozulmadı." cümlesindeki "ağzımızın" sözcüğünde hangi ses olayı vardır?
Açıklama
"ağız" sözcüğü ünlüyle başlayan ek alınca ikinci hecedeki "ı" düşmüş ve "ağzımız" olmuştur.
Kendini dene · Soru 3
Aşağıdakilerden hangisinde ünsüz benzeşmesi vardır?
Açıklama
seç + -di → seçti: sert ünsüz "ç" ile biten sözcüğe gelen ekteki "d" sertleşerek "t" olmuştur.
Konuyu pekiştir
Şimdi test çözme zamanı
Öğrendiklerini bu konunun testleriyle dene. Her testin sonunda doğru cevapları ve çözümleri görebilirsin.
Yorumlar
Yorum yazmak ve sorularını sormak için giriş yap ya da ücretsiz kayıt ol.