İyi bir okur yalnızca yazılanı değil, yazılmadan anlatılanı da görür. Bir metni anlamak; onun ne söylediğini bulmak, ne sezdirdiğini çıkarmak, başka metinlerle karşılaştırmak ve hakkında bir görüş oluşturmak demektir.
1 Yüzey Anlam ve Derin Anlam
-
Yüzey anlam
Metinde açıkça yazılan bilgilerdir. "Kim, ne, nerede, ne zaman, nasıl?" sorularının cevaplarıdır.
Anahtar kelimeler ve önemli bilgiler yüzey anlamda bulunur.
-
Derin anlam
Metinde doğrudan söylenmeyen, okurun ipuçlarından ve kendi bilgilerinden yararlanarak ulaştığı anlamdır.
Metnin ana düşüncesi ve verdiği mesaj
Zeynep, sınıfa yeni gelen Elif'in teneffüslerde hep yalnız oturduğunu fark etti. Bir gün ona yanına gelip birlikte ip atlamayı teklif etti. Elif'in yüzü aydınlandı. O günden sonra ikisi teneffüslerde hiç ayrılmadılar. Zeynep, küçük bir adımın bir insanın dünyasını değiştirebileceğini o gün anladı.
2 Basit ve Üst Düzey Çıkarım
-
Basit çıkarım
Metindeki açık ipuçlarından kolayca ulaşılan, metne çok yakın sonuçlardır.
"Elif'in yüzü aydınlandı." → Elif bu teklife sevinmiştir.
-
Üst düzey çıkarım
Metindeki birçok ipucunu birleştirip okurun kendi bilgi ve deneyimleriyle yorumladığı, metnin genel mesajına ulaşan sonuçlardır.
Metinden "Yalnız kalan birine uzatılan el, dostluğun başlangıcı olabilir." mesajı çıkarılır.
Kendini dene · Soru 1
Yukarıdaki metinden basit bir çıkarım olarak hangisi söylenebilir?
Açıklama
Elif'in yeni gelmesi ve teneffüslerde yalnız oturması, henüz arkadaş edinmediğini gösterir. Diğer seçeneklerin metinde dayanağı yoktur.
3 Açık ve Örtük İfade
-
Açık ifade
Düşüncenin doğrudan söylenmesidir.
"Bu film çok sıkıcıydı."
-
Örtük ifade
Düşüncenin doğrudan söylenmeyip sezdirilmesidir.
"Filmin yarısında saatime kaç kez baktığımı hatırlamıyorum." (Film sıkıcıydı.)
4 Karşılaştırma
-
Metin içi karşılaştırma
Aynı metindeki kişilerin, olayların, yerlerin ya da düşüncelerin benzer ve farklı yönlerini belirlemektir.
Hikâyenin başındaki ve sonundaki Elif'i karşılaştırmak
-
Metinler arası karşılaştırma
İki farklı metni konu, amaç, kişiler, anlatım ya da yapı bakımından karşılaştırmaktır.
Aynı konudaki bir şiir ile bir bilgilendirici metni karşılaştırmak
Örnek
Yukarıdaki metinde Elif'in durumunu başta ve sonda karşılaştıralım.
- 1 Başta: Elif teneffüslerde yalnız oturuyordu; sınıfa yeni geldiği için arkadaşı yoktu.
- 2 Sonda: Zeynep'le arkadaş oldu, teneffüslerde birlikte oynamaya başladı.
- 3 Değişimin nedeni: Zeynep'in ona ip atlamayı teklif etmesi.
Cevap: Elif başta yalnızken sonda bir arkadaş edinmiştir; bu değişimi Zeynep'in küçük bir yakınlık göstermesi sağlamıştır.
5 Sınıflandırma
- Hayvanlar beslenme şekillerine göre otçul, etçil ve hepçil olarak sınıflandırılır. Ölçüt: beslenme şekli
- Metinler amaçları bakımından öyküleyici ve bilgilendirici olarak iki gruba ayrılır. Ölçüt: amaç
6 Özetleme, Yorumlama ve Eleştirme
-
Özetleme
Metnin ana düşüncesini ve önemli bilgilerini kısa ve öz bir şekilde, kendi cümlelerimizle anlatmaktır. Ayrıntılar ve örnekler çıkarılır.
"Yeni gelen Elif'e yakınlık gösteren Zeynep, onunla arkadaş olur ve küçük bir iyiliğin önemini anlar."
-
Yorumlama
Metindeki olay ve düşünceleri kendi bakış açımızla açıklamaktır.
"Bence Zeynep'in davranışı herkes için örnek olmalı."
-
Eleştirme
Metni güçlü ve zayıf yönleriyle, gerekçeler göstererek değerlendirmektir.
"Metin kısa olmasına rağmen etkileyici; ancak Elif'in duyguları daha ayrıntılı anlatılabilirdi."
Kendini dene · Soru 2
Aşağıdakilerden hangisi metne yönelik gerekçeli bir eleştiridir?
Açıklama
Bu seçenekte metnin güçlü (sade dil) ve zayıf (hızlı geçiştirme) yönleri gerekçesiyle belirtilmiştir.
Konuyu pekiştir
Şimdi test çözme zamanı
Öğrendiklerini bu konunun testleriyle dene. Her testin sonunda doğru cevapları ve çözümleri görebilirsin.
Yorumlar
Soru sormak, çözüm yolunu paylaşmak ve puan kazanmak için giriş yap.
Henüz yorum yok. İlk yorumu sen yaz!
Bu soru hakkında henüz yorum yok. Takıldığın yeri yukarıdan sor!