Bir masal okurken heyecanlanır, bir şiir okurken duygulanır, bir ansiklopedi maddesini okurken yeni bilgiler öğreniriz. Bu metinlerin amaçları da yapıları da farklıdır. Bu konuda metin türlerini ve onları tanımanın yollarını öğreneceğiz.
1 Öyküleyici Metin
Hikâye unsurları
-
Olay
Metinde anlatılan, kişilerin başından geçen durumlardır.
Bir çocuğun kaybolan köpeğini araması
-
Kişiler (karakterler)
Olayları yaşayan insanlar ya da kişileştirilmiş varlıklardır.
Ali, köpeği Karabaş
-
Yer (mekân)
Olayların geçtiği yerdir.
Köy, orman, okul
-
Zaman
Olayların geçtiği zamandır.
Bir kış sabahı, geçen yaz
| Bölüm | Ne anlatılır? |
|---|---|
| Giriş (serim) | Kişiler, yer ve zaman tanıtılır; olayın başlangıcı verilir. |
| Gelişme (düğüm) | Olaylar gelişir, bir sorun ortaya çıkar ve merak artar. |
| Sonuç (çözüm) | Sorun çözülür ve olay sonuçlanır. |
Kendini dene · Soru 1
Bir hikâyede "Ali'nin köpeğinin kaybolduğunu ve onu bulmak için ormana gittiğini" anlatan bölüm genellikle hangi bölümdür?
Açıklama
Sorunun ortaya çıktığı ve olayların geliştiği bölüm gelişme (düğüm) bölümüdür.
2 Şiir ve Biçim Özellikleri
-
Dize (mısra)
Şiirin her bir satırıdır.
-
Dörtlük (kıta)
Dört dizeden oluşan bölümdür. Şiirler dörtlük, üçlük ya da beyit (iki dize) bölümlerinden oluşabilir.
-
Kafiye (uyak)
Dize sonlarındaki ses benzerliğidir. Ekler kafiyeye dâhil edilmez.
"yolda / kolda" sözcüklerinde "-da" ekleri redif, "ol" sesleri kafiyedir.
-
Redif
Dize sonlarında tekrarlanan aynı görevdeki ek ya da sözcüklerdir.
"geliyor / gidiyor" sözcüklerindeki "-iyor"
-
Hece ölçüsü
Dizelerdeki hece sayısının eşit olmasıdır.
7'li, 8'li, 11'li hece ölçüsü
Bahar geldi bahçeme,
Kuş kondu pencereme.
Işık doldu evime,
Umut doldu kalbime.
- Dize sayısı 4 dize: bir dörtlükten oluşur.
- Hece sayısı Her dize 7 hecedir: Ba-har-gel-di-bah-çe-me.
- Redif "-me" ekleri: bahçe-m-e, pencere-m-e, ev-im-e, kalb-im-e (aynı görevdeki iyelik ve yönelme ekleri)
3 Bilgilendirici Metin
| Öyküleyici metin | Bilgilendirici metin | |
|---|---|---|
| Amaç | Olay anlatmak, okuru eğlendirmek | Bilgi vermek, öğretmek |
| Anlatım | Olaylar ve kişiler etrafında | Konu ve bilgiler etrafında |
| Dil | Duygusal, söz sanatlı olabilir | Açık, nesnel, terimli |
| Yapı | Giriş, gelişme, sonuç | Giriş, gelişme (açıklama), sonuç |
4 Düşünceyi Geliştirme Yolları
-
Tanımlama
Bir kavramın ne olduğunu açıklar.
"Fotosentez, bitkilerin besin üretmesidir."
-
Örnekleme
Düşünceyi örneklerle somutlaştırır.
"Bazı hayvanlar kış uykusuna yatar, örneğin ayılar."
-
Karşılaştırma
İki varlığın benzer ve farklı yönlerini gösterir.
"Kelebekler gündüz, güveler gece uçar."
-
Benzetme
Bir varlığı başka bir varlığa benzeterek açıklar.
"Kalp, vücudun pompası gibidir."
-
Sayısal verilerden yararlanma
Düşünceyi rakamlarla destekler.
"Dünya'nın yaklaşık dörtte üçü sularla kaplıdır."
-
Tanık gösterme
Bir uzmanın ya da ünlü bir kişinin sözüne başvurur.
"Atatürk'ün dediği gibi 'Hayatta en hakiki mürşit ilimdir.'"
Kendini dene · Soru 2
"Uzmanlara göre çocukların günde en az dokuz saat uyuması gerekir." cümlesinde hangi düşünceyi geliştirme yolları birlikte kullanılmıştır?
Açıklama
"Uzmanlara göre" ifadesi tanık göstermedir; "dokuz saat" ise sayısal veridir.
5 Çoklu Ortam Ögeleri
Konuyu pekiştir
Şimdi test çözme zamanı
Öğrendiklerini bu konunun testleriyle dene. Her testin sonunda doğru cevapları ve çözümleri görebilirsin.
Bu konunun tüm testleriYorumlar
Soru sormak, çözüm yolunu paylaşmak ve puan kazanmak için giriş yap.
Henüz yorum yok. İlk yorumu sen yaz!
Bu soru hakkında henüz yorum yok. Takıldığın yeri yukarıdan sor!
