Dört yıl süren savaş 1918'de sona erdiğinde dünya haritası tamamen değişmişti. Yüzyıllardır var olan imparatorluklar dağılmış, milyonlarca insan hayatını kaybetmişti. Osmanlı Devleti için ise savaşın sonu, varlık mücadelesinin başlangıcı oldu.
1 Wilson İlkeleri ve Paris Barış Konferansı
-
Wilson İlkeleri
ABD Başkanı Wilson'ın savaş bitmeden açıkladığı 14 maddelik barış ilkeleridir. Milletlerin kendi geleceğini belirleme hakkını savunur. 12. madde, Osmanlı'nın Türk nüfusun çoğunlukta olduğu bölgelerinde Türklerin egemenliğinin tanınmasını öngörür.
-
Paris Barış Konferansı (1919)
Galip devletler yenik devletlere uygulanacak barış şartlarını belirlemek için toplandı. Wilson İlkeleri çoğunlukla göz ardı edildi.
-
Milletler Cemiyeti
Dünya barışını korumak için kuruldu; ancak büyük devletlerin çıkarlarına hizmet ettiği için etkili olamadı.
| Devlet | Antlaşma |
|---|---|
| Almanya | Versay (1919) |
| Avusturya | Sen Jermen (1919) |
| Bulgaristan | Nöyyi (1919) |
| Macaristan | Triyanon (1920) |
| Osmanlı Devleti | Sevr (1920) — yürürlüğe girmedi |
2 Savaşın Sonuçları
| Alan | Sonuçlar |
|---|---|
| Siyasi | Osmanlı, Avusturya-Macaristan, Rus ve Alman imparatorlukları dağıldı; yeni devletler kuruldu. Galip ve yenik devletler arasındaki adaletsiz antlaşmalar İkinci Dünya Savaşı'na zemin hazırladı. |
| Ekonomik | Savaşa katılan ülkelerin ekonomileri çöktü; ABD dünya ekonomisinde güçlendi. |
| Toplumsal | Milyonlarca insan öldü ya da yaralandı; göçler yaşandı. İspanyol gribi salgını dünyada on milyonlarca insanın ölümüne yol açtı. Erkeklerin cephede olması nedeniyle kadınlar iş hayatında daha çok yer aldı. |
Savaşın Türk toplumuna etkileri
-
Nüfus kaybı
Pek çok cephede yüz binlerce asker şehit oldu; Anadolu'da özellikle genç erkek nüfus azaldı.
-
Ekonomik çöküş
Tarım ve ticaret durma noktasına geldi; kıtlık ve pahalılık yaşandı.
-
Salgın hastalıklar ve göçler
Tifüs, kolera ve grip salgınları yayıldı; savaş bölgelerinden göçler yaşandı.
-
Kadının toplumsal rolü
Kadınlar tarlada, fabrikada ve cephe gerisinde daha etkin hâle geldi.
3 Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918)
| Madde | İçerik | Amacı |
|---|---|---|
| 7. madde | İtilaf Devletleri, güvenliklerini tehdit eden bir durum olursa herhangi bir stratejik yeri işgal edebilecek. | Anadolu'nun her yerini işgale açık hâle getirmek |
| 24. madde | Doğu Anadolu'daki altı vilayette (Vilayât-ı Sitte) karışıklık çıkarsa buralar işgal edilebilecek. | Bölgede bir Ermeni devleti kurulmasına zemin hazırlamak |
| Diğer | Osmanlı ordusu terhis edilecek, silahlar teslim edilecek; Boğazlar açılacak; haberleşme ve demir yolları İtilaf Devletleri'nin denetimine girecek. | Osmanlı'yı savunmasız bırakmak |
Kendini dene · Soru 1
Mondros Ateşkes Antlaşması'nın hangi maddesi, İtilaf Devletleri'ne Anadolu'nun istedikleri yerini işgal etme imkânı vermiştir?
Açıklama
- madde, İtilaf Devletleri'nin güvenliklerini tehdit eden durumda herhangi bir stratejik yeri işgal edebileceğini öngörür.
Konuyu pekiştir
Şimdi test çözme zamanı
Öğrendiklerini bu konunun testleriyle dene. Her testin sonunda doğru cevapları ve çözümleri görebilirsin.
Yorumlar
Yorum yazmak ve sorularını sormak için giriş yap ya da ücretsiz kayıt ol.