Millî Mücadele bağımsızlığı kazandırdı; ama Mustafa Kemal'in hedefi yalnızca bağımsız değil, aynı zamanda çağdaş bir Türkiye'ydi. Bu amaçla yönetimden hukuka, eğitimden günlük hayata kadar her alanda köklü değişiklikler yapıldı. Bu değişikliklere Atatürk inkılapları denir.
1 Siyasi ve Hukuk Alanında
| İnkılap | Tarih | Önemi |
|---|---|---|
| Saltanatın kaldırılması | 1 Kasım 1922 | Millî egemenliğin önündeki engel kaldırıldı. |
| Cumhuriyet'in ilanı | 29 Ekim 1923 | Yönetim biçimi belirlendi. |
| Halifeliğin kaldırılması | 3 Mart 1924 | Laik devlet yapısına geçişte önemli adım atıldı. |
| Türk Medeni Kanunu | 17 Şubat 1926 | İsviçre'den uyarlandı; kadın-erkek eşitliği, resmî nikâh ve tek eşle evlilik getirildi. Aile hukuku çağdaşlaştı. |
| Laiklik ilkesinin anayasaya girmesi | 1937 | Laiklik anayasal güvenceye kavuştu. |
2 Eğitim ve Kültür Alanında
| İnkılap | Tarih | Önemi |
|---|---|---|
| Tevhid-i Tedrisat (Öğretimin Birleştirilmesi) Kanunu | 3 Mart 1924 | Bütün okullar Millî Eğitim Bakanlığı'na bağlandı; eğitimde birlik sağlandı. |
| Harf İnkılabı (Latin harflerine geçiş) | 1 Kasım 1928 | Okuma yazma kolaylaştı; okuryazar oranı arttı. |
| Millet Mektepleri | 1929 | Yetişkinlere yeni harflerle okuma yazma öğretildi; Atatürk "Başöğretmen" unvanını aldı. |
| Türk Tarih Kurumu | 1931 | Türk tarihini bilimsel olarak araştırmak; millî tarih bilinci oluşturmak |
| Türk Dil Kurumu | 1932 | Türkçeyi yabancı dillerin etkisinden kurtarmak, zenginleştirmek |
| Üniversite reformu | 1933 | Darülfünun kapatıldı; İstanbul Üniversitesi kuruldu. |
3 Toplumsal Alanda
| İnkılap | Tarih | Önemi |
|---|---|---|
| Şapka Kanunu | 1925 | Kılık kıyafette çağdaşlaşma |
| Tekke, zaviye ve türbelerin kapatılması | 1925 | Toplumsal hayatta laikliğin güçlendirilmesi |
| Uluslararası saat ve takvim | 1925–1926 | Dünya ile ilişkiler kolaylaştı (Miladi takvim). |
| Ölçü birimlerinin değiştirilmesi | 1931 | Metre, kilogram, litre kullanılmaya başlandı. |
| Kadınlara siyasi haklar | 1930, 1933, 1934 | Belediye, muhtarlık ve milletvekili seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı |
| Soyadı Kanunu | 1934 | Herkes soyadı aldı; TBMM, Mustafa Kemal'e "Atatürk" soyadını verdi. Lakap ve unvanlar kaldırıldı. |
| Hafta tatilinin pazar günü olması | 1935 | Ekonomik ve sosyal hayat dünya ile uyumlu hâle geldi. |
4 Ekonomi Alanında
-
İzmir İktisat Kongresi (1923)
Ekonomik bağımsızlık hedefi belirlendi; Misak-ı İktisadi (Ekonomi Andı) kabul edildi.
-
Aşar vergisinin kaldırılması (1925)
Köylünün ürününün onda birini vergi olarak alan aşar kaldırıldı; tarım desteklendi.
-
Kabotaj Kanunu (1926)
Türk karasularında taşımacılık hakkı yalnızca Türk gemilerine verildi.
-
Teşvik-i Sanayi Kanunu (1927)
Özel sektörün sanayi yatırımları desteklendi.
-
Bankalar ve planlı ekonomi
İş Bankası (1924), Merkez Bankası (1930); Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı (1934) ile Sümerbank ve Etibank gibi devlet kuruluşları açıldı.
5 Nutuk ve Gençliğe Hitabe
-
Nutuk (1927)
Atatürk'ün 1927'de okuduğu, 1919'dan 1927'ye kadar olan olayları anlattığı eserdir; Millî Mücadele'nin ve Cumhuriyet'in kuruluşunun birinci elden kaynağıdır.
-
Gençliğe Hitabe
Nutuk'un sonunda yer alır. Atatürk, Türk istiklalini ve Cumhuriyeti korumayı Türk gençliğine emanet etmiştir: "Ey Türk gençliği! Birinci vazifen, Türk istiklalini, Türk Cumhuriyetini, ilelebet muhafaza ve müdafaa etmektir."
Kendini dene · Soru 1
Aşağıdaki inkılaplardan hangisi okuma yazmayı kolaylaştırarak eğitimin yaygınlaşmasını amaçlamıştır?
Açıklama
Latin harflerinin kabulü Türkçenin seslerine daha uygun olduğu için okuma yazmayı kolaylaştırmıştır.
Konuyu pekiştir
Şimdi test çözme zamanı
Öğrendiklerini bu konunun testleriyle dene. Her testin sonunda doğru cevapları ve çözümleri görebilirsin.
Yorumlar
Yorum yazmak ve sorularını sormak için giriş yap ya da ücretsiz kayıt ol.