Mudanya'dan sonra sıra savaş meydanında kazanılan zaferin masada da tescil edilmesine ve yeni devletin yönetim biçiminin belirlenmesine geldi. Bu süreç Lozan Barış Antlaşması ve Cumhuriyet'in ilanıyla tamamlandı.
1 Saltanatın Kaldırılması (1 Kasım 1922)
-
Neden?
İtilaf Devletleri Lozan Konferansı'na hem TBMM'yi hem İstanbul Hükûmeti'ni çağırdı. Bu iki başlılığı önlemek ve millî egemenliği tam olarak sağlamak gerekiyordu.
-
Sonuç
TBMM saltanatı kaldırdı; Osmanlı Devleti resmen sona erdi. Son padişah Vahdettin bir İngiliz gemisiyle ülkeden ayrıldı. Halifelik ise bir süre daha devam etti.
2 Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923)
| Konu | Karar |
|---|---|
| Sınırlar | Yunanistan sınırı Meriç Nehri oldu; Karaağaç savaş tazminatı karşılığında Türkiye'ye verildi. Irak sınırı (Musul) İngiltere ile ikili görüşmelere bırakıldı. Suriye sınırı Ankara Antlaşması'ndaki gibi kabul edildi. |
| Kapitülasyonlar | Tamamen kaldırıldı. |
| Osmanlı borçları | Osmanlı'dan ayrılan devletler arasında paylaştırıldı; Türkiye'ye düşen pay taksitle ödenecekti. |
| Boğazlar | Başkanı Türk olan uluslararası bir komisyonun denetimine bırakıldı; çevresi askerden arındırıldı. |
| Azınlıklar | Türk vatandaşı sayıldı. |
| Nüfus mübadelesi | Türkiye'deki Rumlar ile Yunanistan'daki Türkler karşılıklı olarak değiştirildi (İstanbul Rumları ve Batı Trakya Türkleri hariç). |
Kendini dene · Soru 1
Lozan Barış Antlaşması'yla kesin olarak çözülen konu aşağıdakilerden hangisidir?
Açıklama
Kapitülasyonlar Lozan'da tamamen kaldırılmıştır. Musul ve Hatay ileriye bırakılmış, Boğazlar uluslararası bir komisyona verilmiştir.
3 Cumhuriyet'in İlanı (29 Ekim 1923)
- 1 13 Ekim 1923: Ankara yeni Türk devletinin başkenti oldu. Ankara, güvenli konumu ve Millî Mücadele'nin merkezi olması nedeniyle seçildi.
- 2 Hükûmet bunalımı: Güçler birliğine dayanan meclis hükûmeti sisteminde bakanlar seçilemedi; yönetimde tıkanıklık yaşandı.
- 3 29 Ekim 1923: TBMM, devletin yönetim biçiminin cumhuriyet olduğunu kabul etti. Mustafa Kemal ilk Cumhurbaşkanı, İsmet Paşa ilk Başbakan oldu.
Cumhuriyet'in ilanının sonuçları
-
Devletin adı ve yönetim biçimi belirlendi
Türkiye Cumhuriyeti
-
Millî egemenlik güçlendi
-
Hükûmet bunalımı çözüldü
-
Devlet başkanlığı sorunu çözüldü
Cumhurbaşkanlığı makamı oluşturuldu.
4 Halifeliğin Kaldırılması ve Anayasalar
-
Halifeliğin kaldırılması (3 Mart 1924)
Cumhuriyet ile bağdaşmayan halifelik makamı kaldırıldı; Osmanlı hanedanı yurt dışına çıkarıldı. Aynı gün Tevhid-i Tedrisat Kanunu kabul edildi, Şer'iye ve Evkaf Vekâleti kaldırıldı.
-
1921 Anayasası (Teşkilât-ı Esasiye)
İlk anayasamızdır. "Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir." ilkesine yer verdi; güçler birliğini benimsedi.
-
1924 Anayasası
Cumhuriyet döneminin ilk anayasasıdır. Yasama ve yürütme yetkisi TBMM'dedir (TBMM yürütmeyi Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu eliyle kullanır); yargı bağımsız mahkemelere verilmiştir.
Konuyu pekiştir
Şimdi test çözme zamanı
Öğrendiklerini bu konunun testleriyle dene. Her testin sonunda doğru cevapları ve çözümleri görebilirsin.
Yorumlar
Yorum yazmak ve sorularını sormak için giriş yap ya da ücretsiz kayıt ol.