Şekerli çay, salata, deniz suyu, çorba... Bunların hepsi birden fazla maddenin bir araya gelmesiyle oluşur. Bu maddelere karışım denir.
1 Saf Madde ve Karışım
-
Saf madde
Tek cins tanecikten oluşur; belirli erime ve kaynama noktası vardır. Elementler ve bileşikler saf maddedir.
Su, demir, oksijen, sofra tuzu
-
Karışım
İki ya da daha fazla maddenin, kimyasal özelliklerini kaybetmeden ve istenilen oranda bir araya gelmesiyle oluşur. Fiziksel yollarla ayrılabilir.
Tuzlu su, hava, ayran, salata
| Bileşik | Karışım |
|---|---|
| Belirli oranlarda oluşur. | İstenilen oranda oluşur. |
| Oluşurken maddeler özelliklerini kaybeder. | Maddeler özelliklerini korur. |
| Kimyasal yollarla ayrılır. | Fiziksel yollarla ayrılır. |
2 Homojen ve Heterojen Karışımlar
-
Homojen karışım (çözelti)
Her yerinde aynı özelliği gösteren, bileşenleri ayırt edilemeyen karışımdır.
Şekerli su, tuzlu su, hava, kolonya, alaşımlar
-
Heterojen karışım
Her yerinde aynı özelliği göstermeyen, bileşenleri ayırt edilebilen karışımdır.
Zeytinyağı-su, kum-su, salata, ayran, çamurlu su
Kendini dene · Soru 1
Aşağıdakilerden hangisi homojen bir karışımdır?
Açıklama
Tuzlu suda tuz tamamen çözünür; karışımın her yeri aynı özelliktedir.
3 Çözünme Hızını Etkileyen Faktörler
| Faktör | Etkisi | Örnek |
|---|---|---|
| Sıcaklık | Sıcaklık arttıkça katıların çözünme hızı artar. | Şeker sıcak çayda soğuk çaydan daha hızlı çözünür. |
| Karıştırma | Karıştırmak çözünmeyi hızlandırır. | Çayı kaşıkla karıştırmak |
| Temas yüzeyi | Çözünen ne kadar küçük parçalara ayrılırsa o kadar hızlı çözünür. | Toz şeker küp şekerden daha hızlı çözünür. |
4 Karışımları Ayırma Yöntemleri
| Yöntem | Hangi özelliğe dayanır? | Örnek |
|---|---|---|
| Buharlaştırma | Çözücünün buharlaşıp çözünenin kalması | Deniz suyundan tuz elde etme (tuzla) |
| Damıtma | Kaynama noktası farkı; buharlaşan madde soğutularak tekrar sıvı hâle getirilir | Tuzlu sudan saf su elde etme, alkol-su ayırma |
| Süzme | Tanecik büyüklüğü farkı; çözünmeyen katı süzgeçte kalır | Kum-su, makarna-su, çay demleme |
| Yoğunluk farkı (ayırma hunisi) | Birbiri içinde çözünmeyen sıvıların üst üste ayrılması | Zeytinyağı-su ayırma |
| Yoğunluk farkı (yüzdürme) | Hafif katının suyun üstünde kalması | Talaş-kum karışımına su ekleme |
| Mıknatısla ayırma | Manyetik özellik | Demir tozu-kum, hurdalıkta demiri ayırma |
| Eleme | Tanecik büyüklüğü farkı | Unu elemek, kumu çakıldan ayırma |
Örnek
Tuz, kum ve demir tozu karışımını nasıl ayırırız?
- 1 Mıknatısla demir tozunu çekip ayırırız.
- 2 Kalan tuz-kum karışımına su ekleriz; tuz çözünür, kum çözünmez.
- 3 Karışımı süzeriz; kum süzgeç kâğıdında kalır.
- 4 Süzülen tuzlu suyu buharlaştırarak tuzu elde ederiz.
Cevap: Mıknatıs → su ekleme ve süzme → buharlaştırma
Kendini dene · Soru 2
Tuzlu sudan hem tuzu hem de saf suyu elde etmek için hangi yöntem kullanılmalıdır?
Açıklama
Damıtmada su buharlaşıp soğutularak toplanır; tuz kapta kalır. Buharlaştırmada ise su havaya karışır, yalnızca tuz elde edilir.
Konuyu pekiştir
Şimdi test çözme zamanı
Öğrendiklerini bu konunun testleriyle dene. Her testin sonunda doğru cevapları ve çözümleri görebilirsin.
Yorumlar
Yorum yazmak ve sorularını sormak için giriş yap ya da ücretsiz kayıt ol.