Sindirilen besinler ve soluduğumuz oksijen vücudumuzdaki milyarlarca hücreye nasıl ulaşır? Bu taşıma işini dolaşım sistemi yapar. Dolaşım sistemi kalp, damarlar ve kandan oluşur.
1 Kalp
Kalbin odacıkları
-
Kulakçıklar (2)
Kalbin üst odacıklarıdır; kalbe gelen kanı alır.
-
Karıncıklar (2)
Kalbin alt odacıklarıdır; kanı kalpten pompalar. Duvarları kulakçıklardan daha kalındır.
-
Kapakçıklar
Kanın tek yönde akmasını sağlar, geri kaçmasını önler.
2 Damarlar
| Damar | Görevi | Özelliği |
|---|---|---|
| Atardamar | Kanı kalpten organlara götürür. | Duvarı kalın ve esnektir; kan basıncı yüksektir. Nabız atardamardan ölçülür. |
| Toplardamar | Kanı organlardan kalbe getirir. | Duvarı daha incedir; kanın geri akmasını önleyen kapakçıkları vardır. |
| Kılcal damar | Atardamarla toplardamarı birbirine bağlar. | Çok incedir; hücrelerle madde alışverişi burada olur. |
3 Kan Dolaşımı
-
Küçük kan dolaşımı (akciğer dolaşımı)
Sağ karıncık → akciğer atardamarı → akciğerler (kan oksijen alır, karbondioksit verir) → akciğer toplardamarı → sol kulakçık. Görevi kanı temizlemektir.
-
Büyük kan dolaşımı (vücut dolaşımı)
Sol karıncık → aort → vücut organları (oksijen ve besin verilir, karbondioksit ve atıklar alınır) → toplardamarlar → sağ kulakçık. Görevi hücrelere oksijen ve besin taşımaktır.
Kendini dene · Soru 1
Küçük kan dolaşımında kan hangi odacıktan çıkar, hangi odacığa döner?
Açıklama
Küçük dolaşım sağ karıncıkta başlar, kan akciğerlerde temizlenir ve sol kulakçığa döner.
4 Kanın Yapısı
| Kısım | Görevi |
|---|---|
| Kan plazması | Kanın sıvı kısmıdır; büyük bölümü sudur. Besin, atık madde ve hormonları taşır. |
| Alyuvar | Oksijen ve karbondioksit taşır; kana kırmızı rengini verir. |
| Akyuvar | Mikroplarla savaşarak vücudu hastalıklara karşı korur. |
| Kan pulcuğu (trombosit) | Yaralanınca kanın pıhtılaşmasını sağlar. |
5 Kan Grupları ve Kan Bağışı
| Kan grubu | Kime kan verebilir? | Kimden kan alabilir? |
|---|---|---|
| 0 | Herkese (genel verici) | Yalnızca 0 |
| A | A ve AB | A ve 0 |
| B | B ve AB | B ve 0 |
| AB | Yalnızca AB | Herkesten (genel alıcı) |
Kan ve organ bağışı
-
Kan bağışı
Kazalarda, ameliyatlarda ve bazı hastalıklarda insanların hayatını kurtarır. Kan yapay olarak üretilemez; tek kaynağı bağışçılardır. Sağlıklı, 18 yaşını doldurmuş ve yeterli kiloda olan kişiler Kızılay'a kan bağışlayabilir.
-
Organ bağışı
Kişinin, öldükten sonra ya da yaşarken (böbrek, karaciğerin bir kısmı gibi) organlarını hastalara bağışlamasıdır. Tek bir bağışçı birden fazla hayat kurtarabilir.
-
Toplumsal dayanışma
Kan ve organ bağışı, tanımadığımız insanlara uzanan bir yardım elidir; toplumda dayanışma ve paylaşma duygusunu güçlendirir.
Kendini dene · Soru 2
Kan grubu A olan bir hastaya hangi kan grubundaki kişiler kan verebilir? (Rh uyumlu kabul edilecek.)
Açıklama
A grubu kendi grubundan ve genel verici olan 0 grubundan kan alabilir.
Konuyu pekiştir
Şimdi test çözme zamanı
Öğrendiklerini bu konunun testleriyle dene. Her testin sonunda doğru cevapları ve çözümleri görebilirsin.
Yorumlar
Yorum yazmak ve sorularını sormak için giriş yap ya da ücretsiz kayıt ol.