Harçlığınla yeni bir kalem mi alırsın, yoksa çok sevdiğin bir oyuncak mı? Paramız ve kaynaklarımız sınırlıdır, isteklerimiz ise bitmez. Bu yüzden seçim yapmamız gerekir. Bu konuda ihtiyaçlarımızı, bütçemizi ve bilinçli tüketiciliği öğreneceğiz.
1 Kaynakların Verimli Kullanımı
-
Toprak
Tarım yapılan, yiyeceklerimizin yetiştiği kaynaktır.
Erozyon ve yanlış kullanım verimi düşürür.
-
Su
İçme, tarım, sanayi ve enerji üretimi için gereklidir.
Tatlı su kaynakları sınırlıdır.
-
Orman
Oksijen üretir, toprağı korur, odun ve kâğıt sağlar.
Yangınlar ve bilinçsiz kesim ormanları yok eder.
-
Maden
Sanayide ham madde ve enerji kaynağı olarak kullanılır.
Bor, demir, kömür, mermer
2 İhtiyaç ve İstek
-
İhtiyaç
Karşılanmadığında yaşamımızı sürdürmekte zorlanacağımız, gerekli olan şeylerdir.
Beslenme, barınma, giyinme, sağlık, eğitim
-
İstek
Yaşamak için zorunlu olmayan, sahip olmak hoşumuza gidecek şeylerdir.
Yeni çıkan bir oyun, pahalı marka ayakkabı, ikinci bir tablet
Kendini dene · Soru 1
Aşağıdakilerden hangisi bir ihtiyaçtır?
Açıklama
Sağlık temel bir ihtiyaçtır; hastalanınca ilaç almak zorunludur. Diğerleri yaşamak için zorunlu olmayan isteklerdir.
3 Kaynaklar Sınırlıdır
Para, zaman, su, enerji ve doğal kaynaklar sınırlıdır. İnsanların istekleri ise sınırsızdır. Bu yüzden kaynaklarımızı önce ihtiyaçlarımız için kullanmalı, israf etmemeliyiz.
Örnek
Deniz'in haftalık harçlığı 200 TL'dir. Okul kantini için 100 TL, kırtasiye için 40 TL harcaması gerekiyor. Arkadaşının doğum günü hediyesi için de biriktirmek istiyor. Deniz bütçesini nasıl planlamalıdır?
- 1 Önce ihtiyaçlar ayrılır: \( 100 + 40 = 140 \) TL.
- 2 Geriye kalan para: \( 200 - 140 = 60 \) TL.
- 3 Deniz bu 60 TL'yi kumbarasına atarak hediye için tasarruf yapabilir.
Cevap: Deniz ihtiyaçları için 140 TL harcamalı, kalan 60 TL'yi biriktirmelidir. Böylece birkaç hafta içinde hediye parasını toplayabilir.
Evde ve okulda tasarruf
-
Su
Dişlerini fırçalarken musluğu kapat.
Damlayan musluğu tamir ettir.
-
Elektrik
Boş odaların ışığını söndür.
Kullanılmayan cihazların fişini çek.
-
Kâğıt
Defterlerin boş sayfalarını değerlendir.
Kâğıdın iki yüzünü de kullan.
-
Ekmek ve yemek
Tabağına yiyebileceğin kadar al.
Bayat ekmeği değerlendir.
| Unsur | Açıklama | Aile bütçesinden örnek |
|---|---|---|
| Gelir | Belirli bir sürede kazanılan para | Maaş, kira geliri, harçlık |
| Gider | Belirli bir sürede yapılan harcamalar | Kira, faturalar, mutfak alışverişi, okul masrafları |
| Denge | Gelir ile giderin karşılaştırılması | Gider gelirden fazla olursa borçlanma olur. |
4 Bilinçli Tüketici
Bilinçli alışverişin adımları
- 1 Alışverişe çıkmadan önce ihtiyaç listesi hazırla.
- 2 Ürünlerin fiyatlarını ve kalitesini karşılaştır.
- 3 Gıda ürünlerinde son tüketim tarihine bak.
- 4 Ürünün TSE gibi kalite belgelerini kontrol et.
- 5 Elektronik ürünlerde garanti belgesi iste.
- 6 Alışveriş sonunda mutlaka fiş ya da fatura al.
Kendini dene · Soru 2
Aşağıdaki davranışlardan hangisi bilinçli tüketiciye uygun değildir?
Açıklama
Bilinçli tüketici ihtiyacı kadar alışveriş yapar. İndirim olsa bile gereksiz ürün almak israftır.
5 Üretim, Dağıtım ve Tüketim
Kullandığımız ürünler birçok aşamadan geçerek bize ulaşır.
-
Üretim
İnsanların ihtiyaçlarını karşılayacak mal ve hizmetlerin ortaya konmasıdır.
Çiftçinin buğday yetiştirmesi, fabrikada un yapılması
-
Dağıtım
Üretilen ürünlerin tüketicilere ulaştırılmasıdır.
Kamyonlarla unun fırınlara taşınması
-
Tüketim
Mal ve hizmetlerin ihtiyaçları karşılamak için kullanılmasıdır.
Fırından alınan ekmeğin yenmesi
| Faaliyet | Açıklama | Örnek |
|---|---|---|
| Tarım | Toprağı işleyerek ürün yetiştirmek | Buğday, fındık, pamuk, çay üretimi |
| Hayvancılık | Hayvan yetiştirip ürünlerinden yararlanmak | Süt, et, yün, bal üretimi |
| Sanayi | Ham maddeleri fabrikalarda işleyerek ürün yapmak | Otomobil, tekstil, gıda fabrikaları |
| Ticaret | Malların alınıp satılması | Market, pazar, ihracat |
| Turizm | İnsanların gezmek ve dinlenmek için seyahat etmesi | Kapadokya, Antalya kıyıları |
| Madencilik | Yer altındaki madenlerin çıkarılması | Bor, mermer, kömür |
Örnek
Rize'de yetiştirilen çayın evimize gelene kadar geçtiği aşamaları sıralayalım.
- 1 Çiftçi çay bahçesinde yaş çay yaprağını toplar: üretim (tarım).
- 2 Yaş çay fabrikada işlenip paketlenir: üretim (sanayi).
- 3 Paketlenmiş çay kamyonlarla marketlere taşınır: dağıtım.
- 4 Marketten alınan çay evde demlenip içilir: tüketim.
Cevap: Tarım → sanayi → dağıtım → tüketim.
Kendini dene · Soru 3
Fabrikada üretilen süt ürünlerinin soğutuculu araçlarla marketlere ulaştırılması hangi aşamaya örnektir?
Açıklama
Üretilen ürünün tüketiciye ulaştırılması dağıtım aşamasıdır.
Konuyu pekiştir
Şimdi test çözme zamanı
Öğrendiklerini bu konunun testleriyle dene. Her testin sonunda doğru cevapları ve çözümleri görebilirsin.
Bu konunun tüm testleriYorumlar
Yorum yazmak ve sorularını sormak için giriş yap ya da ücretsiz kayıt ol.