Büyüklerine çocukluklarında yaşadıkları yeri sorarsan "Burası eskiden tarlaydı, şimdi apartmanlar var." gibi cevaplar duyabilirsin. Çevremiz sürekli değişir. Bu değişimin bir kısmını insanlar, bir kısmını doğa yapar. Bu konuda çevremizi ve bizi etkileyen afetleri öğreneceğiz.
1 Doğal ve Beşerî Çevre
-
Doğal çevre
İnsan eli değmeden kendiliğinden oluşan unsurlardır.
Dağ, ova, akarsu, göl, deniz, orman, mağara, şelale
-
Beşerî çevre
İnsanların yaptığı ya da insan eliyle değiştirilen unsurlardır.
Ev, okul, yol, köprü, baraj, fabrika, tarla, park
Kendini dene · Soru 1
Aşağıdakilerden hangisi doğal çevre unsurudur?
Açıklama
Şelale, akarsuyun yüksekten dökülmesiyle kendiliğinden oluşur. Köprü, baraj gölü ve tarla insan eliyle oluşturulmuştur.
2 Çevredeki Değişim: Nedenler ve Sonuçlar
İnsanlar ihtiyaçlarını karşılamak için çevreyi değiştirir. Bu değişimlerin hem olumlu hem olumsuz sonuçları olabilir.
| Neden | Değişim | Olası sonuç |
|---|---|---|
| Nüfus artışı ve göç | Yeni konutlar ve mahalleler yapılır. | Tarım alanları ve yeşil alanlar azalabilir. |
| Sanayileşme | Fabrikalar kurulur. | İş imkânı artar; hava ve su kirliliği oluşabilir. |
| Ulaşım ihtiyacı | Yollar, köprüler, tüneller yapılır. | Ulaşım kolaylaşır, ticaret gelişir. |
| Su ve enerji ihtiyacı | Barajlar yapılır. | Elektrik ve sulama suyu sağlanır; bazı yerleşim yerleri sular altında kalabilir. |
| Bilinçsiz tarım ve ağaç kesimi | Ormanlar azalır. | Erozyon ve sel riski artar. |
Örnek
Bir ilçede büyük bir fabrika kuruluyor. Kısa süre sonra ilçenin nüfusu artıyor, yeni yollar ve konutlar yapılıyor, ancak yakındaki derede kirlilik görülüyor. Bu değişimi neden ve sonuçlarıyla yorumlayalım.
- 1 Değişimin nedeni fabrikanın kurulmasıdır.
- 2 Olumlu sonuçlar: İş imkânı oluşmuş, ilçe gelişmiş, yollar ve konutlar yapılmıştır.
- 3 Olumsuz sonuç: Derede kirlilik oluşmuştur.
Cevap: Sanayileşme ilçeyi ekonomik olarak geliştirmiş ama doğal çevreye zarar vermiştir. Atıkların arıtılması gibi önlemlerle olumsuz etkiler azaltılabilir.
3 Afetler
Ülkemizde sık görülen afetler
-
Deprem
Yer kabuğundaki kırılmalar nedeniyle yerin sarsılmasıdır. Ülkemizin büyük bölümü deprem kuşağındadır.
6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri
-
Sel ve taşkın
Şiddetli yağışlar sonucu akarsuların taşmasıdır. Dere yataklarına yapılan yapılar riski artırır.
Özellikle Karadeniz kıyılarında
-
Heyelan
Eğimli yamaçlardaki toprağın kayarak aşağı inmesidir.
Yağışlı ve eğimli yerlerde
-
Çığ
Dağ yamaçlarındaki kar kütlesinin kayarak inmesidir.
Doğu Anadolu ve Doğu Karadeniz'in yüksek kesimleri
-
Orman yangını
Ormanların çoğunlukla insan kaynaklı yanmasıdır.
Akdeniz ve Ege kıyıları
-
Kuraklık
Uzun süre yeterli yağış düşmemesidir.
Tarım ürünlerinde azalma
Depreme hazırlık
| Ne zaman? | Yapılması gerekenler |
|---|---|
| Deprem öncesi | Dolap ve rafları duvara sabitle, deprem çantası hazırla, aile afet planı yap, en yakın toplanma alanını öğren. |
| Deprem sırasında | Sağlam bir eşyanın yanında çök, kapan, tutun. Pencere ve camlardan uzak dur, merdiven ve asansör kullanma. |
| Deprem sonrası | Sarsıntı bitince sakin şekilde binayı terk et, toplanma alanına git, hasarlı binalara girme, gerekirse 112'yi ara. |
Deprem çantasında neler olmalı?
-
Su ve uzun süre bozulmayan yiyecekler
Birkaç gün yetecek kadar
Kapalı şişe su, konserve, kuru gıda
-
El feneri, pilli radyo ve yedek pil
Elektrik kesilebilir.
Düdük de eklenmeli; sesini duyurmak için kullanılır.
-
İlk yardım malzemeleri ve ilaçlar
Küçük yaralanmalar için
Sargı bezi, yara bandı, düzenli kullanılan ilaçlar
-
Önemli belgelerin kopyaları ve kıyafet
Kimlik fotokopileri
Mevsime uygun kıyafet, battaniye
Kendini dene · Soru 2
Deprem sırasında yapılması gereken davranış aşağıdakilerden hangisidir?
Açıklama
Sarsıntı sırasında hareket etmek tehlikelidir. Sağlam bir eşyanın yanında çök, kapan, tutun hareketi yapılmalıdır.
Kendini dene · Soru 3
Dere yataklarına ev yapılmaması aşağıdaki afetlerden hangisinin zararını azaltmaya yöneliktir?
Açıklama
Şiddetli yağışlarda dereler taşar. Dere yataklarındaki yapılar selden en çok zarar gören yerlerdir.
Konuyu pekiştir
Şimdi test çözme zamanı
Öğrendiklerini bu konunun testleriyle dene. Her testin sonunda doğru cevapları ve çözümleri görebilirsin.
Bu konunun tüm testleriYorumlar
Yorum yazmak ve sorularını sormak için giriş yap ya da ücretsiz kayıt ol.