Binlerce yıl önce insanlar evleri, tarlaları ve köyleri olmadan yaşıyordu. Yiyecek bulmak için sürekli yer değiştiriyorlardı. Sonra bir gün tarım yapmayı öğrendiler ve bir yere yerleştiler. Anadolu, insanlığın bu büyük değişimini yaşadığı ilk yerlerden biridir.
1 Avcı-Toplayıcılıktan Yerleşik Hayata
-
Avcı-toplayıcı toplum
Avlanarak, balık tutarak ve yabani bitkileri toplayarak beslenen, yiyecek bulmak için sürekli yer değiştiren topluluklardır.
Mağaralarda ve basit barınaklarda yaşadılar.
-
Yerleşik hayat
İnsanların tarım yapmayı ve hayvanları evcilleştirmeyi öğrenerek bir yere yerleşmesidir.
Kalıcı evler ve köyler kuruldu.
| Özellik | Avcı-toplayıcı yaşam | Yerleşik hayat |
|---|---|---|
| Barınma | Mağaralar, geçici barınaklar | Kerpiç ve taş evler |
| Beslenme | Avcılık, toplayıcılık | Tarım ve hayvancılık |
| Yer değiştirme | Sürekli göç | Bir yerde kalıcı yaşam |
| Üretim | Doğada hazır bulunanı tüketme | Yiyecek üretme ve depolama |
2 Anadolu'nun İlk Yerleşim Yerleri
-
Göbeklitepe (Şanlıurfa)
Yaklaşık 12 000 yıl öncesine tarihlenir. Hayvan kabartmalarıyla süslü, T biçimli büyük dikili taşlardan oluşur. Avcı-toplayıcıların bir araya geldiği inanç merkezi olduğu düşünülmektedir.
Bilinen en eski anıtsal yapılardan biri
-
Çayönü (Diyarbakır)
Tarım ve hayvancılığın ilk yapıldığı yerlerden biridir. Taş temelli, planlı evler yapılmıştır. Bakırın işlendiği bilinen en eski yerlerdendir.
Ergani ilçesinde
-
Çatalhöyük (Konya)
Evler birbirine bitişiktir, kapı yoktur; evlere damdaki deliklerden merdivenle girilir. Duvarlarda resimler bulunur.
UNESCO Dünya Mirası
-
Hacılar (Burdur)
Kerpiç evler ve avlulu bir yerleşim düzeni vardır. Pişmiş topraktan kadın heykelcikleri ve çanak çömlekleriyle tanınır.
Göller Bölgesi'nde
| Yerleşim | Barınma | Beslenme ve geçim |
|---|---|---|
| Göbeklitepe | Kalıcı yerleşim değil, toplanma ve inanç alanı | Avcılık ve toplayıcılık |
| Çayönü | Taş temelli, planlı evler | Tarım, hayvancılık, bakır işleme |
| Çatalhöyük | Bitişik, damdan girilen kerpiç evler | Tarım, hayvancılık, dokumacılık |
| Hacılar | Avlulu kerpiç evler | Tarım, hayvancılık, çömlekçilik |
Kendini dene · Soru 1
"Evler birbirine bitişiktir, kapı yoktur ve evlere damdan merdivenle girilir." Bu özellik hangi yerleşim yerine aittir?
Açıklama
Çatalhöyük'te evler bitişik yapılmış, giriş damdaki deliklerden sağlanmıştır.
3 Tarih ve Zaman Kavramları
-
Milattan Önce (MÖ)
Milattan önceki yıllardır. Geriye doğru sayılır: MÖ 3000, MÖ 2999'dan daha eskidir.
MÖ 1259
-
Milattan Sonra (MS)
Milattan sonraki yıllardır. İleriye doğru sayılır. Yazılırken çoğu zaman MS kısaltması kullanılmaz.
1071, 2026
-
Yüzyıl
100 yıllık zaman dilimidir.
1901-2000 yılları 20. yüzyıldır.
Bir yılın hangi yüzyılda olduğunu bulma
- 1 Yılın son iki basamağına bak.
- 2 Son iki basamak 00 ise yılın ilk basamaklarını yaz: 1900 → 19. yüzyıl.
- 3 Değilse ilk basamaklara 1 ekle: 1453 → 14 + 1 = 15. yüzyıl; 2026 → 20 + 1 = 21. yüzyıl.
- 4 MÖ yıllarda da aynı yol izlenir: MÖ 3500 → MÖ 35. yüzyıl.
Örnek
MÖ 3000, MS 1071, MÖ 600 ve 1923 yıllarını eskiden yeniye doğru sıralayalım.
- 1 MÖ yıllar MS yıllardan eskidir.
- 2 MÖ yıllarda sayı büyüdükçe yıl daha eskidir: MÖ 3000, MÖ 600'den eskidir.
- 3 MS yıllarda sayı küçük olan daha eskidir: 1071, 1923'ten eskidir.
Cevap: MÖ 3000 → MÖ 600 → 1071 → 1923
Kendini dene · Soru 2
1453 yılı kaçıncı yüzyıldadır?
Açıklama
Son iki basamak 00 olmadığı için ilk basamaklara 1 eklenir: \( 14 + 1 = 15 \). 1453, 15. yüzyıldadır.
4 Arkeoloji
-
Höyük
Üst üste kurulan yerleşimlerin kalıntılarıyla zamanla yükselmiş tepelerdir.
Çatalhöyük
-
Arkeolojik kazı
Toprak altındaki kalıntıları bozmadan, katman katman ortaya çıkarma çalışmasıdır.
Fırça, mala ve kürekle yapılır.
-
Arkeolojik bulgular
Kazılarda bulunan eşyalar, yapı kalıntıları, kemikler ve tohumlardır.
Çanak çömlek, takı, heykelcik
Konuyu pekiştir
Şimdi test çözme zamanı
Öğrendiklerini bu konunun testleriyle dene. Her testin sonunda doğru cevapları ve çözümleri görebilirsin.
Yorumlar
Yorum yazmak ve sorularını sormak için giriş yap ya da ücretsiz kayıt ol.