Her gün sayısız metinle karşılaşırız: ders kitapları, haberler, reklamlar, sosyal medya paylaşımları... İyi bir okur bu metinlerde yazılanı anlamakla kalmaz; yazılmadan anlatılanı fark eder, metni değerlendirir ve doğruluğunu sorgular.
Kasabadaki eski kütüphane yıllardır kapalıydı. Bir grup öğrenci, kütüphanenin yeniden açılması için imza topladı, belediyeye dilekçe verdi ve kitap bağışı kampanyası başlattı. Aylar süren çabanın sonunda kütüphane yeniden açıldı. Açılış gününde en ön sırada, kampanyaya ilk kitabını bağışlayan yaşlı bir adam oturuyordu; gözleri dolu doluydu.
1 Yüzey Anlam ve Derin Anlam
-
Yüzey anlam
Metinde açıkça yazılanlardır.
Öğrenciler imza topladı, dilekçe verdi, kampanya başlattı.
-
Basit çıkarım
Metindeki ipuçlarından kolayca ulaşılan sonuçtur.
Yaşlı adam kütüphanenin açılmasına çok sevinmiştir.
-
Üst düzey çıkarım
Birçok ipucunun birleştirilip okurun bilgi ve deneyimiyle ulaşılan genel mesajdır.
Kararlı ve iş birliği içinde çalışan gençler topluma değer katabilir.
Kendini dene · Soru 1
Yukarıdaki metinden üst düzey bir çıkarım olarak hangisi söylenebilir?
Açıklama
İlk iki ve son seçenek metinde açıkça yazan yüzey anlam bilgileridir. Metnin genel mesajına ulaşan çıkarım "kararlı çabayla sorunların çözülebileceği"dir.
2 Açık ve Örtük İfade
-
Açık ifade
Düşüncenin doğrudan söylendiği ifadedir.
"Bu film beni çok etkiledi."
-
Örtük ifade
Düşüncenin doğrudan söylenmeyip sezdirildiği ifadedir.
"Film bittiğinde salonda kimse yerinden kalkmadı." (Film etkileyiciydi.)
3 Yorumlama, Karşılaştırma, Özetleme ve Eleştirme
| Beceri | Ne yapılır? |
|---|---|
| Yorumlama | Metindeki düşünceleri kendi bakış açınla açıklarsın. |
| Karşılaştırma | Metindeki unsurları ya da farklı metinleri benzer ve farklı yönleriyle değerlendirirsin. |
| Özetleme | Metnin ana düşüncesini ve önemli bilgilerini kısa ve öz biçimde, kendi cümlelerinle anlatırsın. |
| Eleştirme | Metnin güçlü ve zayıf yönlerini gerekçelerle değerlendirirsin. |
| Problem çözme | Metindeki bir soruna mantıklı ve uygulanabilir çözümler önerirsin. |
Örnek
Yukarıdaki metni iki cümleyle özetleyelim.
- 1 Ana olay: Öğrencilerin kapalı kütüphaneyi yeniden açtırmak için verdiği çaba.
- 2 Sonuç: Kütüphanenin yeniden açılması ve bunun yarattığı mutluluk.
- 3 Ayrıntılar (yaşlı adamın oturduğu yer gibi) özete alınmaz.
Cevap: "Bir grup öğrenci, yıllardır kapalı olan kasaba kütüphanesini imza, dilekçe ve bağış kampanyasıyla yeniden açtırdı. Bu başarı kasaba halkını çok mutlu etti."
4 Medya İçeriğini Sorgulama
Basılı ve dijital medya metnini sorgularken
- 1 Kaynak: Bu içeriği kim, hangi amaçla yayımladı?
- 2 Doğruluk: Bilgiler güvenilir kaynaklarla doğrulanabiliyor mu?
- 3 Tarih: İçerik güncel mi, eski bir haber yeni gibi mi sunuluyor?
- 4 Dil: Abartılı, korkutucu ya da duygulara aşırı seslenen ifadeler var mı?
- 5 Görsel: Fotoğraf ya da video değiştirilmiş veya bağlamından koparılmış olabilir mi?
Konuyu pekiştir
Şimdi test çözme zamanı
Öğrendiklerini bu konunun testleriyle dene. Her testin sonunda doğru cevapları ve çözümleri görebilirsin.
Yorumlar
Yorum yazmak ve sorularını sormak için giriş yap ya da ücretsiz kayıt ol.