"Geldim", "geliyorum", "geleceğim", "gelmişim"... Hepsi aynı "gel-" fiilinden türemiş ama her biri farklı bir zamanı ve farklı bir kişiyi anlatır. Bu farkı yaratan fiil çekim ekleridir.
1 Fiil Çekim Ekleri
-
Kip eki
Eylemin zamanını ya da dilek, istek, gereklilik gibi anlamlarını bildirir.
gel-di, gel-ecek, gel-meli
-
Kişi eki
Eylemi kimin yaptığını bildirir.
geldi-m, geldi-n, geldi-k
| Kişi | Çekim |
|---|---|
| Ben | oku-du-m |
| Sen | oku-du-n |
| O | oku-du |
| Biz | oku-du-k |
| Siz | oku-du-nuz |
| Onlar | oku-du-lar |
2 Haber Kipleri
Haber kipleri eylemin zamanını bildirir.
| Kip | Ek | Anlamı | Örnek |
|---|---|---|---|
| Görülen geçmiş zaman | -dı, -di, -du, -dü, -tı, -ti, -tu, -tü | Eylemin geçmişte yapıldığını, konuşanın tanık olduğunu bildirir. | Dün kitabı bitirdim. |
| Öğrenilen (duyulan) geçmiş zaman | -mış, -miş, -muş, -müş | Eylemin geçmişte yapıldığını başkasından duyduğumuzu ya da sonradan fark ettiğimizi bildirir. | Ali sınavı kazanmış. |
| Şimdiki zaman | -yor, -makta, -mekte | Eylemin şu anda yapıldığını bildirir. | Şu an ders çalışıyorum. |
| Gelecek zaman | -acak, -ecek | Eylemin gelecekte yapılacağını bildirir. | Yarın sinemaya gideceğiz. |
| Geniş zaman | -r, -ar, -er, -ır, -ir (olumsuz: -maz, -mez) | Eylemin her zaman yapıldığını, alışkanlığı bildirir. | Her sabah erken kalkarım. |
Kendini dene · Soru 1
"Komşumuz yeni bir eve taşınmış." cümlesindeki yüklem hangi kiple çekimlenmiştir?
Açıklama
"-mış" eki öğrenilen (duyulan) geçmiş zaman ekidir; konuşan bu bilgiyi sonradan öğrenmiştir.
3 Soru Eki
-
Soru eki ayrı yazılır
mı, mi, mu, mü fiilden ayrı yazılır; kişi eki genellikle soru ekine eklenir.
Geliyor musun? Okuyacak mısınız?
-
Görülen geçmiş zamanda farklıdır
Bu kipte kişi eki fiile, soru eki sona gelir.
Geldin mi? Okudunuz mu?
4 Eylemin Zamanını İfade Etme
Bir kip eki bazen kendi zamanının dışında, başka bir zaman anlamında kullanılır. Buna zaman kayması denir. Cümledeki zaman bildiren sözcükler hangi zamanın kastedildiğini gösterir.
| Cümle | Kullanılan kip | Kastedilen zaman |
|---|---|---|
| Yarın İzmir'e gidiyoruz. | Şimdiki zaman (-yor) | Gelecek zaman |
| Atatürk 1919'da Samsun'a çıkıyor. | Şimdiki zaman (-yor) | Geçmiş zaman |
| Yarın sabah erkenden yola çıkarız. | Geniş zaman (-r) | Gelecek zaman |
| Kardeşim her gün okula yürüyerek gidiyor. | Şimdiki zaman (-yor) | Geniş zaman (alışkanlık) |
Kendini dene · Soru 2
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zaman kayması vardır?
Açıklama
"gidiyoruz" şimdiki zaman ekiyle çekimlenmiştir ama "haftaya cumartesi" ifadesi gelecek zamanı gösterir.
Konuyu pekiştir
Şimdi test çözme zamanı
Öğrendiklerini bu konunun testleriyle dene. Her testin sonunda doğru cevapları ve çözümleri görebilirsin.
Yorumlar
Yorum yazmak ve sorularını sormak için giriş yap ya da ücretsiz kayıt ol.