"Bu kitabı okumalısın.", "Keşke bu kitabı okusam.", "Bu kitabı okuyalım.", "Bu kitabı oku!" Dört cümle de aynı eylemi anlatır ama hiçbiri eylemin zamanını bildirmez; her biri eyleme farklı bir dilek anlamı katar.
1 Dilek Kipleri
| Kip | Ek | Anlamı | Örnek |
|---|---|---|---|
| Gereklilik kipi | -malı, -meli | Eylemin yapılması gerektiğini bildirir. | Her gün kitap okumalıyız. |
| Dilek-şart kipi | -sa, -se | Dilek ya da şart bildirir. | Keşke erken gelsen. / Çalışırsan başarırsın. |
| İstek kipi | -a, -e (birinci kişide -ayım, -alım) | İsteği bildirir. | Bu akşam film izleyelim. |
| Emir kipi | eksiz (sen), -sın, -ın, -sınlar | Emir ya da rica bildirir. | Kapıyı kapat. / Herkes yerine otursun. |
Gereklilik bildiren diğer yapılar
-
-ması gerek / -ması lazım
Gereklilik anlamı taşır.
Bu ödevi yarına kadar bitirmemiz gerek.
-
-mak zorunda
Zorunluluk bildirir.
Okula üniforma giymek zorundayız.
- Yağmur yağınca maç ertelendi. -ınca: koşul ve zaman
- Ödevini bitirmeden dışarı çıkamazsın. -madan: olumsuz koşul
- Eğer erken kalkarsan otobüsü yakalarsın. eğer + -sa
Kendini dene · Soru 1
"Sağlığımız için düzenli spor yapmalıyız." cümlesinin yüklemi hangi kiple çekimlenmiştir?
Açıklama
"-malı" gereklilik kipinin ekidir; eylemin yapılması gerektiğini bildirir.
2 Haber Kipi mi, Dilek Kipi mi?
| Haber kipleri | Dilek kipleri |
|---|---|
| Eylemin zamanını bildirir. | Eylemin dilek, istek, gereklilik, emir anlamını bildirir. |
| -dı, -mış, -yor, -acak, -r | -malı, -sa, -a, emir |
| Kitabı okudum. | Kitabı okumalıyım. |
3 Cümleleri Yeniden Kurmak
Örnek
"Hafta sonu müzeye gidiyoruz." cümlesini gereklilik, istek ve dilek-şart anlamı taşıyacak şekilde yeniden kuralım.
- 1 Gereklilik: "Hafta sonu müzeye gitmeliyiz."
- 2 İstek: "Hafta sonu müzeye gidelim."
- 3 Dilek-şart: "Keşke hafta sonu müzeye gitsek."
Cevap: Aynı eylem farklı kiplerle farklı anlamlar kazanır.
Kendini dene · Soru 2
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde istek anlamı vardır?
Açıklama
"gidelim" istek kipinin birinci çoğul kişi çekimidir.
Konuyu pekiştir
Şimdi test çözme zamanı
Öğrendiklerini bu konunun testleriyle dene. Her testin sonunda doğru cevapları ve çözümleri görebilirsin.
Yorumlar
Yorum yazmak ve sorularını sormak için giriş yap ya da ücretsiz kayıt ol.