"Ali camı kırdı." cümlesinde camı kimin kırdığını biliyoruz. "Cam kırıldı." cümlesinde ise bilmiyoruz. "Annem saçını kestirdi." cümlesinde annem saçını kendisi kesmemiş, başkasına kestirmiştir. Fiile gelen küçük ekler, eylemin nasıl ve kim tarafından yapıldığını değiştirir.
1 Eylemi Yapanın Belli Olup Olmaması
-
Etken fiil
Eylemi yapanın (öznenin) belli olduğu fiildir.
Öğretmen kapıyı açtı.
-
Edilgen fiil
Eylemi yapanın belli olmadığı fiildir; fiile -ıl, -il, -ul, -ül ya da -ın, -in eki gelir.
Kapı açıldı. Ders kitapları dağıtıldı.
2 Eylemin Başkasına Yaptırılması
-
Ettirgen fiil
Eylemin özne tarafından başkasına yaptırıldığını bildirir; fiile -dır, -t, -ır, -ar gibi ekler gelir.
Babam arabasını tamir ettirdi. Öğretmen bize şiir okuttu.
3 Eylemin Birlikte ya da Karşılıklı Yapılması
-
İşteş fiil
Eylemin birden fazla kişi tarafından birlikte ya da karşılıklı yapıldığını bildirir; fiile -ış, -iş, -uş, -üş eki gelir.
Arkadaşlarla mektuplaştık. (karşılıklı) Kuşlar ötüştü. (birlikte)
Kendini dene · Soru 1
"Okulumuzun bahçesine yeni fidanlar dikildi." cümlesindeki yüklem için hangisi doğrudur?
Açıklama
"dikildi" fiilinde -il eki vardır ve fidanları kimin diktiği belli değildir; fiil edilgendir.
4 Özne-Yüklem Uyumu
Cümlede özne ile yüklem tekillik-çoğulluk ve kişi bakımından uyumlu olmalıdır.
| Kural | Doğru örnek |
|---|---|
| Tekil özne, tekil yüklem | Kardeşim okula gitti. |
| İnsan bildiren çoğul özne, çoğul yüklem kullanılabilir | Öğrenciler sınıfa girdiler. / Öğrenciler sınıfa girdi. |
| İnsan dışı çoğul özne, tekil yüklem | Kuşlar güneye göç etti. (göç ettiler ✘) |
| Topluluk ismi özne, tekil yüklem | Halk meydanda toplandı. |
| "Ben ve sen" → biz | Sen ve ben bu işi başardık. |
| "Sen ve o" → siz | Sen ve Ali erken geldiniz. |
Kendini dene · Soru 2
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde özne-yüklem uyumsuzluğu vardır?
Açıklama
İnsan dışı varlık bildiren çoğul özneden sonra yüklem tekil kullanılır: "Ağaçlar rüzgârda sallanıyor."
Konuyu pekiştir
Şimdi test çözme zamanı
Öğrendiklerini bu konunun testleriyle dene. Her testin sonunda doğru cevapları ve çözümleri görebilirsin.
Bu konunun tüm testleriYorumlar
Yorum yazmak ve sorularını sormak için giriş yap ya da ücretsiz kayıt ol.