Bir metni hızlı ve doğru anlamanın yolu, onun türünü ve yapısını tanımaktır. Bir hikâyede olaylar sırayla ilerler; bir bilgilendirici metinde ise bilgiler karşılaştırma, sebep-sonuç ya da problem-çözüm gibi belirli bir düzene göre sıralanır.
1 Öyküleyici Metin ve Şiir
-
Öyküleyici metin
Olay, kişiler, yer ve zaman unsurlarıyla bir olayı anlatır; giriş (serim), gelişme (düğüm) ve sonuç (çözüm) bölümlerinden oluşur.
Hikâye, masal, fabl, roman
-
Şiir
Duygu, düşünce ve hayallerin ahenkli bir dille dizeler hâlinde anlatıldığı metindir. Dize, dörtlük, kafiye, redif ve ölçü biçim özellikleridir.
Millî şiirler, lirik şiirler
2 Bilgilendirici Metin ve Metin Yapıları
| Yapı | Özelliği | İpucu sözcükler |
|---|---|---|
| Sıralama (kronolojik) | Olaylar ya da aşamalar zaman sırasına göre verilir. | önce, sonra, ardından, son olarak |
| Karşılaştırma-zıtlık | İki konunun benzer ve farklı yönleri anlatılır. | benzer şekilde, oysa, buna karşın |
| Sebep-sonuç | Bir olayın nedenleri ve sonuçları açıklanır. | bu nedenle, çünkü, sonucunda |
| Problem-çözüm | Bir sorun ve bu soruna yönelik çözüm önerileri anlatılır. | sorun, çözüm, önlem |
| Tanımlama-betimleme | Bir kavram ya da varlık ayrıntılı biçimde tanıtılır. | denir, özellikleri, şöyledir |
Kendini dene · Soru 1
"Plastik atıklar denizlerde yüzlerce yıl kalıyor ve deniz canlılarına zarar veriyor. Bu sorunu azaltmak için bez çanta kullanmalı ve atıkları geri dönüştürmeliyiz." Bu metin hangi yapıyla düzenlenmiştir?
Açıklama
Metinde bir sorun (plastik atıkların zararı) ve bu soruna yönelik çözümler (bez çanta, geri dönüşüm) verilmiştir.
3 Düşünceyi Geliştirme Yolları ve Çoklu Ortam
-
Tanımlama
Bir kavramın ne olduğunu açıklar.
-
Örnekleme
Düşünceyi örneklerle somutlaştırır.
-
Karşılaştırma
İki varlığın benzer ve farklı yönlerini gösterir.
-
Benzetme
Bir varlığı başka bir varlığa benzeterek açıklar.
-
Sayısal veriler
Düşünceyi rakamlarla destekler.
-
Tanık gösterme
Uzman ya da ünlü bir kişinin sözüne başvurur.
-
Çoklu ortam ögeleri
Metni destekleyen fotoğraf, harita, tablo, grafik, ses ve video gibi ögelerdir.
Bir sunumda grafik kullanmak
-
Sınıflandırma
Bilgileri ortak özelliklerine göre gruplara ayırmaktır; "-e göre, bakımından, türleri, çeşitleri" gibi ifadeler kullanılır.
"Metinler amaçlarına göre ikiye ayrılır."
Konuyu pekiştir
Şimdi test çözme zamanı
Öğrendiklerini bu konunun testleriyle dene. Her testin sonunda doğru cevapları ve çözümleri görebilirsin.
Bu konunun tüm testleriYorumlar
Yorum yazmak ve sorularını sormak için giriş yap ya da ücretsiz kayıt ol.