Karanlık bir odada hiçbir şey göremeyiz. Bir lambayı yaktığımız anda ise eşyalar görünür hâle gelir. Çünkü bir cismi görebilmemiz için o cisimden gözümüze ışık gelmesi gerekir. Bu konuda ışığın nereden geldiğini, nasıl yayıldığını ve maddelerle karşılaşınca neler olduğunu öğreneceğiz.
1 Işık Kaynakları
-
Doğal ışık kaynakları
İnsanlar tarafından yapılmamış, doğada kendiliğinden bulunan kaynaklardır.
Güneş, yıldızlar, ateş böceği, yıldırım
-
Yapay ışık kaynakları
İnsanlar tarafından yapılmış kaynaklardır.
Ampul, el feneri, mum, televizyon ekranı, araba farı
Kendini dene · Soru 1
Aşağıdakilerden hangisi doğal bir ışık kaynağıdır?
Açıklama
Ateş böceği kendi ışığını doğal olarak üretir. El feneri ve mum yapay ışık kaynağıdır; Ay ise ışık kaynağı değildir.
2 Işık Doğrusal Yayılır
Bir ışık kaynağından çıkan ışık, kaynaktan her yöne ve doğrular boyunca yayılır. Işığın izlediği yolu oklu doğrularla gösteririz; bu doğrulara ışın denir.
- Bulutların arasından sızan güneş ışığı düz çizgiler hâlinde görünür. Işık demetleri dümdüzdür.
- Tozlu bir odaya pencereden giren ışık, düz bir yol izler. Toz tanecikleri ışığın yolunu görünür kılar.
- Delikleri aynı hizada olmayan kartonlardan mum ışığı görünmez. Işık bükülerek deliklerden geçemez.
- Opak cisimlerin arkasında gölge oluşur. Işık cismin arkasına dolaşamaz.
3 Işık ve Madde
Işık bir maddeyle karşılaştığında maddenin bir kısmından geçebilir, bir kısmında ise geçemez. Maddeleri ışığı geçirme durumlarına göre üç gruba ayırırız.
| Madde türü | Işığı geçirir mi? | Arkasındaki cisimler | Örnekler |
|---|---|---|---|
| Saydam | Işığın tamamına yakınını geçirir. | Net görünür. | Pencere camı, temiz su, hava, şeffaf naylon |
| Yarı saydam | Işığın bir kısmını geçirir. | Bulanık görünür. | Buzlu cam, aydınger kâğıdı, yağlı kâğıt, tül perde |
| Saydam olmayan (opak) | Işığı geçirmez. | Görünmez. | Tahta, taş, metal, karton, insan vücudu |
Kendini dene · Soru 2
Banyo pencerelerinde dışarıdan içerisinin net görünmemesi ama içeriye ışık girmesi için hangi tür madde kullanılır?
Açıklama
Buzlu cam gibi yarı saydam maddeler ışığın bir kısmını geçirir ama arkasındaki cisimlerin net görünmesini engeller.
4 Işığın Yansıması
Işık bir yüzeye çarpıp geri dönebilir. Buna yansıma denir. Işık kaynağı olmayan cisimleri, onlardan yansıyan ışık gözümüze geldiği için görürüz.
-
Düzgün yansıma
Pürüzsüz ve parlak yüzeylerde olur. Paralel gelen ışınlar paralel olarak yansır; yüzeyde görüntü oluşur.
Ayna, durgun su yüzeyi, parlak metal
-
Dağınık yansıma
Pürüzlü yüzeylerde olur. Paralel gelen ışınlar farklı yönlere yansır; görüntü oluşmaz.
Kâğıt, duvar, kumaş, dalgalı su
Kendini dene · Soru 3
Aşağıdaki yüzeylerin hangisinde düzgün yansıma olur?
Açıklama
Durgun su yüzeyi pürüzsüzdür ve ayna gibi davranır; bu yüzden düzgün yansıma olur ve yüzeyde görüntü oluşur.
5 Gölge
Gölge oluşması için üç şey gerekir: bir ışık kaynağı, ışığı geçirmeyen bir cisim ve gölgenin düştüğü bir yüzey (perde). Işığın doğrusal yayılması yüzünden ışık, cismin arkasına dolaşamaz.
Gölge boyu neye bağlıdır?
-
Cisim kaynağa yaklaşırsa
Gölge büyür.
Elini el fenerine yaklaştırınca duvardaki gölgesi büyür.
-
Cisim kaynaktan uzaklaşırsa
Gölge küçülür.
Elini perdeye yaklaştırınca gölge küçülür ve keskinleşir.
-
Perde cisimden uzaklaşırsa
Gölge büyür.
Perde geri çekilince gölge büyür.
Örnek
Bir öğrenci el feneri ile duvar arasına bir oyuncak koyuyor. Duvardaki gölgenin büyümesi için ne yapmalıdır?
- 1 Gölge, cisim ışık kaynağına yaklaştıkça büyür.
- 2 Gölge, perde (duvar) cisimden uzaklaştıkça da büyür; ama duvar yerinden oynatılamaz.
Cevap: Oyuncağı el fenerine yaklaştırmalı (ya da el fenerini oyuncağa yaklaştırmalıdır).
Kendini dene · Soru 4
Gölge oluşmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Açıklama
Işık doğrular boyunca yayıldığı için opak bir cismin arkasına geçemez; cismin arkasında ışık almayan bölge, yani gölge oluşur.
Konuyu pekiştir
Şimdi test çözme zamanı
Öğrendiklerini bu konunun testleriyle dene. Her testin sonunda doğru cevapları ve çözümleri görebilirsin.
Yorumlar
Yorum yazmak ve sorularını sormak için giriş yap ya da ücretsiz kayıt ol.