Bir ev nasıl tuğlalardan yapılıyorsa canlılar da hücrelerden oluşur. Sen, bahçedeki ağaç, evdeki kedi, hatta gözle göremediğimiz bakteriler... Hepsinin yapısında hücreler vardır. Bu konuda canlıların bu küçük yapı taşlarını yakından tanıyacağız.
1 Hücre Nedir?
Hücrelerin çoğu çok küçüktür ve ancak mikroskopla görülebilir. Bazı canlılar tek bir hücreden oluşur; bunlara tek hücreli canlılar denir. İnsan, kedi, ağaç gibi canlılar ise milyarlarca hücreden oluşur; bunlar çok hücreli canlılardır.
Mikroskop kullanırken
-
Mercekler
Mikroskopta cismi büyüterek görmemizi sağlayan göz merceği ve nesne (obje) merceği bulunur.
Önce en küçük büyütmeli mercekle başlanır.
-
Lam ve lamel
İncelenecek örnek ince bir cam olan lamın üzerine konur, üstü lamel ile kapatılır.
Soğan zarı örneği
-
Ayar vidaları
Büyük ve küçük ayar vidaları görüntüyü netleştirir.
Görüntü netleşene kadar yavaşça çevrilir.
-
Işık
Örneğin altından gelen ışık görüntünün aydınlık olmasını sağlar.
Ayna ya da lamba
2 Hücrenin Temel Kısımları
Bitki ve hayvan hücrelerinin hepsinde üç temel kısım bulunur: hücre zarı, sitoplazma ve çekirdek.
-
Hücre zarı
Hücreyi dıştan saran ince ve esnek tabakadır. Hücreye madde giriş çıkışını kontrol eder.
Bir okulun kapısındaki görevli gibi kimin girip çıkacağına karar verir.
-
Sitoplazma
Hücre zarı ile çekirdek arasını dolduran, sıvı kıvamındaki kısımdır. Hücrenin diğer yapıları bu sıvının içinde bulunur.
Yaşamsal olayların çoğu burada gerçekleşir.
-
Çekirdek
Hücrenin yönetim merkezidir. Hücredeki olayları kontrol eder ve kalıtsal bilgiyi taşır.
Okuldaki müdür odası gibi
3 Organeller
Sitoplazmanın içinde belirli görevleri yapan küçük yapılar bulunur. Bunlara organel denir.
Önemli organeller
-
Mitokondri
Besinlerden enerji üretir. Hem bitki hem hayvan hücresinde bulunur.
Hücrenin enerji santrali
-
Koful
Su, besin ve atık maddeleri depolar. Bitki hücresinde az sayıda ve büyük, hayvan hücresinde çok sayıda ve küçüktür.
Hücrenin deposu
-
Kloroplast
Güneş ışığını kullanarak besin üretir; bitkiye yeşil rengini verir. Yalnızca bitki hücresinde bulunur.
Hücrenin mutfağı
-
Hücre duvarı
Hücre zarının dışında bulunan sert ve dayanıklı tabakadır. Hücreye destek ve koruma sağlar. Yalnızca bitki hücresinde bulunur.
Hücrenin sağlam dış duvarı
4 Bitki ve Hayvan Hücresi
Bitki hücresi
Hayvan hücresi
| Yapı | Bitki hücresi | Hayvan hücresi |
|---|---|---|
| Hücre zarı | Var | Var |
| Sitoplazma | Var | Var |
| Çekirdek | Var | Var |
| Mitokondri | Var | Var |
| Koful | Az sayıda, büyük | Çok sayıda, küçük |
| Hücre duvarı | Var | Yok |
| Kloroplast | Var | Yok |
| Şekli | Köşeli, sabit | Yuvarlağa yakın, değişebilir |
Kendini dene · Soru 1
Aşağıdaki yapılardan hangisi hayvan hücresinde bulunmaz?
Açıklama
Kloroplast besin üretiminde görevlidir ve yalnızca bitki hücresinde bulunur. Diğer yapılar iki hücrede de vardır.
Kendini dene · Soru 2
Hücrede madde giriş ve çıkışını kontrol eden yapı aşağıdakilerden hangisidir?
Açıklama
Hücre zarı hücreyi dıştan sarar ve hücreye hangi maddelerin girip çıkacağını denetler.
5 Hücreden Organizmaya
Çok hücreli canlılarda hücreler tek başına değil, birlikte çalışır. Benzer hücreler bir araya gelerek daha büyük yapıları oluşturur.
-
Hücre
Canlının en küçük yapı birimidir.
Kas hücresi
-
Doku
Yapısı ve görevi benzer hücrelerin bir araya gelmesiyle oluşur.
Kas dokusu
-
Organ
Farklı dokuların belirli bir görevi yapmak için bir araya gelmesiyle oluşur.
Kalp, mide, akciğer
-
Sistem
Belirli bir görevi birlikte yapan organların oluşturduğu yapıdır.
Dolaşım sistemi, sindirim sistemi
-
Organizma
Sistemlerin uyum içinde çalışmasıyla oluşan canlıdır.
İnsan
- Kas hücresi → kas dokusu → kalp → dolaşım sistemi → insan Kanın vücutta dolaşması
- Sinir hücresi → sinir dokusu → beyin → sinir sistemi → insan Vücudun kontrol edilmesi
Örnek
"Mide, sindirim sistemi, epitel hücresi, insan, epitel dokusu" kavramlarını basitten karmaşığa doğru sıralayalım.
- 1 En küçük birim hücredir: epitel hücresi.
- 2 Benzer hücreler dokuyu oluşturur: epitel dokusu.
- 3 Dokular organı oluşturur: mide.
- 4 Organlar sistemi oluşturur: sindirim sistemi.
- 5 Sistemler organizmayı oluşturur: insan.
Cevap: Epitel hücresi → epitel dokusu → mide → sindirim sistemi → insan
Kendini dene · Soru 3
Aşağıdaki sıralamalardan hangisi basitten karmaşığa doğru doğru verilmiştir?
Açıklama
Benzer hücreler dokuyu, dokular organı, organlar sistemi, sistemler de organizmayı oluşturur. Son seçenekteki sıra karmaşıktan basite doğrudur.
Kendini dene · Soru 4
Kalp, aşağıdaki yapılanma basamaklarından hangisine örnektir?
Açıklama
Kalp, kas dokusu, sinir dokusu ve bağ dokusu gibi farklı dokulardan oluşan bir organdır; dolaşım sisteminin bir parçasıdır.
Konuyu pekiştir
Şimdi test çözme zamanı
Öğrendiklerini bu konunun testleriyle dene. Her testin sonunda doğru cevapları ve çözümleri görebilirsin.
Yorumlar
Yorum yazmak ve sorularını sormak için giriş yap ya da ücretsiz kayıt ol.