Okula yürüyerek 15 dakikada, bisikletle 6 dakikada gidiyorsun. Yol aynı ama süre farklı. Bir cismin ne kadar çabuk hareket ettiğini anlatmak için sürat, hareketin yönünü de hesaba katmak için hız kavramlarını kullanırız.
1 Alınan Yol ve Yer Değiştirme
-
Alınan yol
Hareket eden cismin izlediği yolun toplam uzunluğudur. Yönü yoktur.
Evden markete ve geri eve yürüyen biri 2 × 300 = 600 m yol almıştır.
-
Yer değiştirme
Cismin başlangıç noktası ile bitiş noktası arasındaki yönlü en kısa uzaklıktır.
Evden çıkıp tekrar eve dönen birinin yer değiştirmesi 0'dır.
2 Sürat
| Yol | Süre | Sürat birimi | Okunuşu |
|---|---|---|---|
| metre (m) | saniye (s) | m/s | metre bölü saniye |
| kilometre (km) | saat (h) | km/h | kilometre bölü saat |
Örnek
Bir otomobil 240 km'lik yolu 3 saatte alıyor. Otomobilin ortalama süratini bulalım.
- 1 Sürat = alınan yol ÷ geçen süre.
- 2 \( 240 \div 3 = 80 \).
Cevap: 80 km/h
Örnek
Sürati 5 m/s olan bir bisikletli 2 dakikada kaç metre yol alır?
- 1 Süreyi saniyeye çeviririz: 2 dakika = 120 saniye.
- 2 Alınan yol = sürat × süre: \( 5 \times 120 = 600 \) m.
Cevap: 600 m
3 Hız
| Sürat | Hız | |
|---|---|---|
| Ne bildirir? | Ne kadar çabuk gidildiğini | Ne kadar çabuk ve hangi yöne gidildiğini |
| Neye bağlıdır? | Alınan yola | Yer değiştirmeye |
| Yön | Yoktur | Vardır |
| Birim | m/s, km/h | m/s, km/h (yönüyle birlikte) |
| Örnek | 60 km/h | Doğuya doğru 60 km/h |
Örnek
Bir koşucu 400 m'lik pistte bir tam turu 80 saniyede koşup başladığı noktaya dönüyor. Süratini ve hızının büyüklüğünü karşılaştıralım.
- 1 Alınan yol 400 m'dir: sürat \( 400 \div 80 = 5 \) m/s.
- 2 Koşucu başladığı noktaya döndüğü için yer değiştirme 0'dır: hızın büyüklüğü \( 0 \div 80 = 0 \).
Cevap: Sürati 5 m/s, hızının büyüklüğü ise 0'dır.
4 Sabit Süratli ve Sabit Hızlı Hareket
-
Sabit süratli hareket
Cismin eşit zaman aralıklarında eşit yollar aldığı harekettir. Yön değişebilir.
Dönme dolabın kabini
-
Sabit hızlı hareket
Cismin hem süratinin hem de yönünün değişmediği harekettir; düz bir yolda aynı süratle ilerlemektir.
Düz bir rayda aynı süratle giden tren
Kendini dene · Soru 1
Sürat ile hız arasındaki temel fark nedir?
Açıklama
Hız, büyüklüğünün yanında hareketin yönünü de bildirir. Sürat yalnızca büyüklük bildirir.
Kendini dene · Soru 2
Sürati 20 m/s olan bir araç 15 saniyede kaç metre yol alır?
Açıklama
Alınan yol = sürat × süre: \( 20 \times 15 = 300 \) m.
Konuyu pekiştir
Şimdi test çözme zamanı
Öğrendiklerini bu konunun testleriyle dene. Her testin sonunda doğru cevapları ve çözümleri görebilirsin.
Yorumlar
Yorum yazmak ve sorularını sormak için giriş yap ya da ücretsiz kayıt ol.