Bütün canlılar yaşamlarını sürdürmek ve neslini devam ettirmek için ürer. Bir patatesin gözünden yeni bir patates bitkisi çıkabilir; bir elma ağacı ise çiçekleri sayesinde tohum ve meyve oluşturur. Bu konuda canlıların üreme yollarını ve bitkilerin nasıl ürediğini öğreneceğiz.
1 Eşeysiz ve Eşeyli Üreme
-
Eşeysiz üreme
Tek bir canlının, üreme hücresi oluşturmadan kendine benzeyen yeni bireyler meydana getirmesidir. Yeni bireyler ata canlıyla aynı kalıtsal özellikleri taşır.
Bakteri, amip, patates, çilek
-
Eşeyli üreme
Dişi ve erkek üreme hücrelerinin birleşmesiyle (döllenme) yeni bireylerin oluşmasıdır. Yeni bireyler anne ve babadan farklı özellikler taşıyabilir; çeşitlilik sağlanır.
İnsan, kedi, çiçekli bitkiler
| Çeşit | Açıklama | Örnek |
|---|---|---|
| Bölünme | Tek hücreli canlının ikiye bölünerek çoğalması | Bakteri, amip, terliksi hayvan |
| Tomurcuklanma | Canlının vücudunda oluşan tomurcuğun gelişip yeni birey olması | Bira mayası, hidra |
| Rejenerasyon (yenilenme) | Kopan bir parçadan yeni bir bireyin oluşması | Deniz yıldızı, planarya |
| Vejetatif üreme | Bitkinin kök, gövde ya da yaprağından yeni bitki oluşması | Patates yumrusu, çilek, soğan, çelikle üretilen gül |
| Sporla üreme | Spor adı verilen özel hücrelerle çoğalma | Eğrelti otu, şapkalı mantar |
Kendini dene · Soru 1
Aşağıdakilerden hangisinde yeni bireyler ata canlıyla aynı kalıtsal özellikleri taşır?
Açıklama
Patates yumrusuyla çoğalma vejetatif üremedir; eşeysiz olduğu için yeni bitki ata bitkiyle aynı özellikleri taşır.
2 Bitkilerde Eşeyli Üreme
Çiçeğin kısımları
-
Çanak yapraklar
Çiçeği dıştan saran, genellikle yeşil yapraklardır; tomurcuk hâlindeki çiçeği korur.
-
Taç yapraklar
Renkli ve kokulu yapraklardır; böcekleri çiçeğe çeker.
-
Erkek organ
Başçık ve sapçıktan oluşur; başçıkta polen (çiçek tozu) üretilir.
-
Dişi organ
Tepecik, dişicik borusu ve yumurtalıktan oluşur; yumurtalıkta yumurta hücresi bulunur.
Çiçekten tohuma
- 1 Tozlaşma: Polenler rüzgâr, böcek, su gibi yollarla dişi organın tepeciğine taşınır.
- 2 Döllenme: Polenden gelen erkek üreme hücresi, yumurtalıktaki yumurta hücresiyle birleşir.
- 3 Tohum oluşumu: Döllenmiş yumurta gelişerek tohumu oluşturur.
- 4 Meyve oluşumu: Yumurtalık gelişip büyüyerek tohumu saran meyveye dönüşür.
Büyüme ve gelişme
-
Büyüme
Bitkinin boyunun uzaması, gövdesinin kalınlaşması gibi hücre sayısının artmasıyla oluşan değişimlerdir.
Fidanın ağaca dönüşmesi
-
Gelişme
Bitkinin yeni yapılar ve görevler kazanmasıdır.
Çiçek açması, meyve vermesi
3 Tohumun Çimlenmesi
Çimlenmeye etki eden faktörler
-
Su
Tohumun şişmesini ve içindeki besinin kullanılabilir hâle gelmesini sağlar.
Kuru tohum çimlenmez.
-
Uygun sıcaklık
Her tohumun çimlenmesi için uygun bir sıcaklık aralığı vardır.
Çok soğukta çimlenme durur.
-
Oksijen (hava)
Tohumun solunum yaparak enerji üretmesi için gereklidir.
Su altında kalan tohum çimlenemeyebilir.
Örnek
"Tohumların çimlenmesi için su gereklidir." hipotezini test eden bir deney tasarlayalım.
- 1 İki kaba aynı türden ve eşit sayıda fasulye tohumu konur.
- 2 Birinci kaptaki pamuk düzenli olarak sulanır, ikinci kap kuru bırakılır.
- 3 Kapların sıcaklığı, havası ve bulunduğu yer aynı tutulur.
- 4 Birkaç gün sonra tohumlar karşılaştırılır.
Cevap: Bağımsız değişken su, bağımlı değişken çimlenme, kontrol edilen değişkenler tohum türü, sıcaklık ve hava miktarıdır. Yalnızca sulanan tohumlar çimlenirse hipotez desteklenir.
Konuyu pekiştir
Şimdi test çözme zamanı
Öğrendiklerini bu konunun testleriyle dene. Her testin sonunda doğru cevapları ve çözümleri görebilirsin.
Bu konunun tüm testleriYorumlar
Yorum yazmak ve sorularını sormak için giriş yap ya da ücretsiz kayıt ol.