Evimizdeki kablolar bakırdan yapılır; çünkü bakır elektriği çok iyi iletir. Elektrikli ısıtıcıların telleri ise elektriğe karşı daha çok zorluk gösteren maddelerden yapılır. Bir maddenin elektrik akımına gösterdiği bu zorluğa elektriksel direnç denir.
1 İletken ve Yalıtkan Maddeler
-
İletken maddeler
Elektrik akımını iyi ileten maddelerdir.
Bakır, alüminyum, demir, gümüş, altın, grafit (kurşun kalem ucu), tuzlu su
-
Yalıtkan maddeler
Elektrik akımını iletmeyen ya da çok az ileten maddelerdir.
Plastik, cam, tahta, kâğıt, lastik, porselen, saf su
2 Elektriksel Direnç
Direnç ve ampul parlaklığı
-
Direnç artarsa
Devreden geçen akım azalır; ampul daha sönük yanar.
Uzun ve ince bir tel eklemek
-
Direnç azalırsa
Devreden geçen akım artar; ampul daha parlak yanar.
Kısa ve kalın bir tel kullanmak
3 Direncin Bağlı Olduğu Faktörler
| Faktör | İlişki | Örnek |
|---|---|---|
| İletkenin cinsi | Her maddenin direnci farklıdır. | Aynı boyutlarda bakır telin direnci demir telinkinden küçüktür. |
| İletkenin uzunluğu | Uzunluk arttıkça direnç artar. | 2 m'lik tel, aynı cins ve kalınlıktaki 1 m'lik telden daha dirençlidir. |
| İletkenin kesit alanı (kalınlığı) | Kesit alanı arttıkça direnç azalır. | Kalın tel, ince telden daha az dirençlidir. |
Örnek
Aynı cins maddeden yapılmış üç telden hangisinin direnci en büyüktür? K: 1 m uzunluğunda, kalın; L: 2 m uzunluğunda, ince; M: 1 m uzunluğunda, ince.
- 1 Uzunluk arttıkça direnç artar: L en uzundur.
- 2 Kesit alanı azaldıkça direnç artar: L ve M incedir.
- 3 Hem en uzun hem ince olan L'dir.
Cevap: L telinin direnci en büyüktür; devreye bağlanırsa ampul en sönük onunla yanar.
Örnek
Direncin iletkenin uzunluğuna bağlı olup olmadığını test eden bir deneyde hangi değişkenler sabit tutulmalıdır?
- 1 Değiştirilen (bağımsız) değişken: telin uzunluğu.
- 2 Gözlenen (bağımlı) değişken: ampulün parlaklığı.
- 3 Sabit tutulan (kontrol) değişkenler: telin cinsi, kesit alanı, pil sayısı ve ampul.
Cevap: Telin cinsi, kalınlığı, pil sayısı ve ampul aynı tutulmalıdır.
4 Reosta
Reostanın kullanım alanları
-
Işık ayarlı lambalar
Direnç artırılınca lamba kısılır, azaltılınca parlar.
-
Ses ayarı
Eski radyo ve müzik setlerinin ses düğmeleri
Ses açılır ya da kısılır.
-
Hız ayarı
Elektrikli oyuncak arabaların ve bazı fanların hız ayarı
Kendini dene · Soru 1
Bir devredeki ampulün daha parlak yanması için iletken telle ilgili hangisi yapılmalıdır?
Açıklama
Kalın ve kısa telin direnci küçüktür; devreden daha çok akım geçer ve ampul daha parlak yanar.
Konuyu pekiştir
Şimdi test çözme zamanı
Öğrendiklerini bu konunun testleriyle dene. Her testin sonunda doğru cevapları ve çözümleri görebilirsin.
Yorumlar
Yorum yazmak ve sorularını sormak için giriş yap ya da ücretsiz kayıt ol.