9. Sınıf Tarih 1. Dönem 1. Yazılı Son Hazırlık Soruları Çöz (Tüm Senaryolar)

TAM PUAN (15 puan): A: Bireyler kendi ailelerini ve kökenlerini tarih aracılığıyla öğrenir; tarih bireye kimlik kazandırır. B: Geçmişte yaşanan olayları bilmek, gelecekte yaşanabilecek olaylara dair öngörüde bulunmayı sağlar. C: Tarih öğrenmek ortak değerlerin benimsenmesini sağlar; bu da toplumsal ve millî kimliğin oluşmasına katkıda bulunur. (Üç durum için de doğru fayda yazılmıştır.)
KISMİ PUAN (10 puan): Üç durumdan ikisi için doğru fayda yazmıştır (her doğru madde 5 puan).
KISMİ PUAN (5 puan): Üç durumdan yalnızca biri için doğru fayda yazmıştır (her doğru madde 5 puan).
SIFIR PUAN: Hiçbir durum için doğru fayda yazmamıştır ya da cevap vermemiştir.
Püf noktası: Tarih öğrenmenin faydaları bireye (kimlik, kökenini bilme), topluma (ortak değerler, toplumsal ve millî kimlik) ve geleceğe (öngörüde bulunma) yönelik olarak ayrılır; her durumdaki ipucunu bu faydalarla eşleştir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler B durumunu 'geçmişi öğrenmek' gibi genel bir cümleyle geçer; 'gelecekteki olaylara dair öngörüde bulunma' faydasını yazmaz.

TAM PUAN (15 puan): Kerem'in yaklaşımı, tarih öğrenmenin bireye dünyaya daha geniş bir çerçeveden bakmayı sağlama faydasını göstermektedir. Tarih öğrenen kişi olay ve olguları tek taraflı değerlendirmemesi gerektiğini ve olayların farklı neden ve sonuçları olabileceğini kavrar. Kerem birden çok kaynağa başvurarak bunu yapmıştır. Zeynep ise tek kaynağa bağlı kalıp olayı tek yönlü değerlendirmiştir.
KISMİ PUAN (10 puan): Faydayı doğru belirtir (dünyaya geniş çerçeveden bakma, olayları tek taraflı değerlendirmeme) ancak Zeynep ile Kerem'i karşılaştırmaz ya da bağlama başvurmaz.
KISMİ PUAN (5 puan): Kerem'in yaklaşımını doğru tanımlar (birden çok kaynak, birden çok neden ve sonuç) ancak bunu bireyin bakış açısını genişletmesi faydasıyla ilişkilendirmez.
SIFIR PUAN: Kerem'in yaklaşımını yanlış yorumlarsa, Zeynep'i daha doğru bulursa, ilgisiz bir fayda yazarsa (örneğin yalnızca ezber ya da kimlik) veya cevap yazmazsa.
Püf noktası: Tarih öğrenmek bireye dünyaya geniş bir çerçeveden bakmayı kazandırır; birey olayların farklı neden ve sonuçları olabileceğini anlar.
Sık yapılan hata: Öğrenciler Kerem'in daha çok çalıştığını yazıp bunun bireye kazandırdığı bakış açısı genişliğini belirtmez.

TAM PUAN (10 puan): Vatan sevgisi, dayanışma, fedakârlık gibi unsurlar millî bilincin geliştirilmesine katkı sağlar. Aynı ülkü etrafında birleşen toplumlar sevinçlerini ve gururlarını birlikte yaşar; böylece toplumsal aidiyet duygusunu canlı tutar. (Hem ortak ülkü/duygu etrafında birleşme ile millî bilincin gelişmesi hem de aidiyet duygusunun canlı kalması yazılmıştır.)
KISMİ PUAN (5 puan): Yalnızca birini yazmıştır: ya millî bilincin dayanışma, fedakârlık gibi unsurlarla geliştiğini ya da aidiyet duygusunun güçlendiğini yazmış, ikisini gerekçeyle bağlamamıştır.
SIFIR PUAN: Millî bilinç ile aidiyet duygusuna dair hiçbir doğru bilgi yazmamıştır ya da cevap vermemiştir.
Püf noktası: Ortak ülkü etrafında birleşen toplumlar sevinç ve gururlarını birlikte yaşar; bu, toplumsal aidiyet duygusunu canlı tutar. Cevapta 'millî bilinç → birlikte hissetme → aidiyet' bağını kur.
Sık yapılan hata: Öğrenciler programı yalnızca 'güzel bir etkinlik' diye betimler; millî bilinç ile aidiyet arasındaki neden-sonuç bağını kurmaz.

BONUS (10 puan üzerinden)
TAM PUAN (10 puan): a) Yaşanan her an sürekli bir oluş içindedir ve bitiminden hemen sonra geçmişe dönüşür. Konuşma biter bitmez o da geçmiş olur. İnsan hayatını geçmiş ile gelecek arasında sürdürdüğü için geçmiş bugünden ve gelecekten kopuk değildir. Geleceğe dair öngörüde bulunabilmek için de geçmişi bilmek gerekir. b) Bireye faydası: Tarih bugünü anlamlandırmayı sağlar ve bireylere kimlik kazandırır; birey ailesini ve kökenini tarih aracılığıyla öğrenir. Topluma faydası: Ortak değerlerin benimsenmesi için tarihi bilmek gerekir, bu ortak değerlerle ortak kimlik oluşur ve toplum devamlılık gösterir. (Her iki fayda da kitaptaki bilgiyle ve gerekçesiyle yazılmalıdır; kitapta yer alan başka geçerli faydalar da kabul edilir.)
KISMİ PUAN (5 puan): (a) ve (b) parçalarından yalnızca biri tam doğruysa 5 puan verilir. (a) tam doğru: her anın bitiminden sonra geçmişe dönüştüğü ve geçmişin bugünle ve gelecekle bağlantılı olduğu açıklanmıştır. (b) tam doğru: hem bireye hem topluma birer fayda, gerekçesiyle yazılmıştır. (b)'de yalnızca birey ya da yalnızca toplum faydası yazılmışsa (b) doğru sayılmaz.
SIFIR PUAN: (a) ve (b) parçalarının ikisi de eksik ya da yanlışsa ya da cevap yazılmamışsa 0 puan verilir. Örneğin Defne'nin görüşüne katılmak ya da yalnızca “tarih önemlidir” demek, bu ölçütlere uygun gerekçe içermediği için 0 puandır.
Püf noktası: Yaşanan her an bitiminden hemen sonra geçmişe dönüşür; insan hayatını geçmiş ile gelecek arasında sürdürür, bu yüzden tarih bugünü anlamlandırır ve hem bireye hem topluma fayda sağlar.
Sık yapılan hata: Öğrenciler tarihi yalnızca eski olayları ezberlemek sanır, geçmişin bugünle bağını kuramaz ya da faydayı gerekçesiz “tarih önemlidir” diye yazar.

TAM PUAN (10 puan): Aşağıdaki üç eksiklikten en az ikisini doğru yazar: (1) Bilgiler belge ve kalıntılara dayandırılmamış, yalnızca komşunun sözlü anlatımına bırakılmıştır. (2) Olay arasında neden-sonuç (nedensel) ilişkisi kurulmamıştır; neden yapıldığı önemsiz sayılmıştır. (3) Yer ve zaman belirtilmemiştir ("çok eskiden", "bir yerlerde").
KISMİ PUAN (5 puan): Her doğru eksiklik için 5 puan (2 doğru eksiklik 10 puan, 1 doğru eksiklik 5 puan).
SIFIR PUAN: Hiçbir eksikliği doğru yazmazsa (örneğin yalnızca "hamam eski olduğu için yanlıştır" gibi tarih tanımıyla ilgisi olmayan bir yorum yaparsa) ya da cevap yazmazsa.
Püf noktası: Tarih; yer ve zaman belirterek olaylar arasında nedensel ilişkiler kuran ve bunu belge ve kalıntılara dayandırarak sistematik biçimde inceleyen bir disiplindir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler tarihi "eski olayları anlatmak" sanıp tek bir kişinin sözlü anlatımını, belge ve kalıntıya dayanmadan yeterli saymaktadır.

TAM PUAN (10 puan): Mert'in notu tarihin doğasına daha uygundur. Tarihin konusu insandır; Mert, yazıtın gerisindeki insanları (yazıtı yaptıran kişiyi, halkın su ihtiyacını ve günlük yaşamını) ortaya koymaktadır. Deniz'in notu ise yalnızca yazıtın fiziksel özelliklerini vermektedir.
KISMİ PUAN (5 puan): Mert'in notunu doğru seçer ancak gerekçe yazmaz ya da gerekçesi tarihin konusunun insan olmasıyla ilişkilendirilmemiştir.
SIFIR PUAN: Deniz'in notunu seçer ya da cevap yazmaz.
Püf noktası: Tarihin konusu insandır; kalıntı ve metinler, gerisindeki insanları anlamak için incelenir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler, kaynağın fiziksel özelliklerini ayrıntılı vermeyi tarihçinin asıl işi sanır ve kaynağın gerisindeki insanı gözden kaçırır.

TAM PUAN (10 puan): Ela'nın çıkarımı doğru değildir. Geçmiş, yaşanmış ve değiştirilemez olaylardır; yeni bir belge bulunması köyün gerçekte nasıl kurulduğunu değiştirmez. Tarihçiler kaynaklardan elde ettikleri bilgilerle, yeni belgeler ışığında geçmişi yeniden değerlendirip yorumlar; değişen, geçmiş değil tarihçinin anlatımı ve yorumudur.
KISMİ PUAN (5 puan): Çıkarımın doğru olmadığını belirtir ancak gerekçeden yalnızca birini (geçmişin değiştirilemezliği ya da tarihçinin yeni belgelerle yorumunun değişmesi) yazar ya da gerekçesi eksik/yanlıştır.
SIFIR PUAN: Ela'nın çıkarımını doğru bulursa ya da cevap yazmazsa.
Püf noktası: Geçmiş değiştirilemez; tarihçiler kaynaklardan ve yeni belgelerden hareketle geçmişi yeniden yorumlar ve anlamlandırır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler tarihçinin anlatımının değişmesini, geçmişte yaşanan olayın kendisinin değişmesi sanmaktadır.

BONUS (10 puan üzerinden)
TAM PUAN (10 puan): 1. konu seçilmelidir. Çünkü (1) o dönemde yaşayan insanlar için önemlidir: kasaba halkı suyunu bu yoldan sağlamıştır; (2) insanların yaşamını etkilemiştir: günlük yaşam su yoluna göre düzenlenmiştir; (3) etkileri günümüze devam etmektedir: yolun bir bölümü hâlâ kullanılmaktadır. 2. konu ise insanların yaşamını değiştirmemiş ve günümüze etki bırakmamıştır.
KISMİ PUAN (5 puan): 1. konuyu doğru seçer ve tarihsel önem ölçütlerinden yalnızca bir ya da ikisini bağlamdaki bilgilerle ilişkilendirerek yazar.
SIFIR PUAN: 2. konuyu seçer ya da 1. konuyu seçip ölçütlerin hiçbirini doğru yazmaz ya da cevap yazmaz.
Püf noktası: Tarihçi konunun tarihsel önemini; dönemin insanları için önemine, yaşamlarını etkilemesine ve etkilerinin günümüze sürüp sürmediğine bakarak belirler.
Sık yapılan hata: Öğrenciler, kısa süreli de olsa heyecan yaratan bir olayı yalnızca ilgi çekici bulduğu için seçer; yaşamı etkileme ve günümüze devam etme ölçütlerine bakmaz.

TAM PUAN (10 puan): a) Bu çalışma "Kaynağı İnceleme" aşamasına örnektir. b) Kaynak genel ağdan alınsaydı kaynağın dijital kimliği ve genel ağ uzantısı da belirlenip yazılmalıdır. (Bu aşamada kaynağın türü, yazarı, tarihi, oluşum şekli, konumu, dijital kimliği ve genel ağ uzantısı gibi temel unsurlar belirlenir.)
KISMİ PUAN (5 puan): Aşamanın adını (Kaynağı İnceleme) doğru yazar ancak b bölümünde iki unsurdan en fazla birini doğru yazar ya da b bölümünü boş bırakır. VEYA aşamanın adını yanlış yazar/boş bırakır ancak b bölümünde iki unsuru (dijital kimliği ve genel ağ uzantısı) doğru yazar.
SIFIR PUAN: Aşamanın adını yanlış yazan veya boş bırakan ve b bölümünde iki unsurun ikisini birden doğru yazamayan cevap 0 puan alır (örneğin aşamayı "Kaynaklardan Bilgi Toplama" ya da "Kanıta Dayalı Ürün Oluşturma" olarak yazıp b bölümünde yalnızca bir unsur yazmak).
Püf noktası: Kaynağın türü, yazarı, tarihi, oluşum şekli, konumu, dijital kimliği ve genel ağ uzantısı gibi temel unsurların belirlenmesi "Kaynağı İnceleme" aşamasıdır; bu aşamada kaynağın ne söylediğinden önce ne tür bir kaynak olduğuna bakılır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler kaynağın türünü, yazarını ve tarihini not etmeyi, kaynakların toplandığı "Kaynaklardan Bilgi Toplama" aşamasıyla karıştırır.

TAM PUAN (10 puan): Bu çalışma "Kaynağı Sorgulama" aşamasına aittir. Bu aşamada kaynaklar sınırlılık, geçerlilik ve güvenilirlik açısından sorgulanır.
KISMİ PUAN (5 puan): Yalnızca aşamanın adını (Kaynağı Sorgulama) ya da yalnızca üç ölçütün (sınırlılık, geçerlilik, güvenilirlik) tamamını doğru yazar; diğer kısım eksik ya da yanlıştır.
SIFIR PUAN: Aşamanın adını da üç ölçütü de doğru yazamaz ya da cevap yazmaz.
Püf noktası: Kaynağı Sorgulama aşamasında kaynaklar sınırlılık, geçerlilik ve güvenilirlik açısından sorgulanır; bilgiler ve yorumlar karşılaştırılırken farklı bakış açıları da belirlenir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler sorgulama ile yorumlama aşamalarını karıştırır ve sorgulama ölçütlerini (sınırlılık, geçerlilik, güvenilirlik) eksik yazar.

TAM PUAN (10 puan): Bu yorum "Kaynağı Yorumlama" aşamasında yapılmıştır. Bu aşamada kanıt ve bilgiler o dönemin şartları göz önünde bulundurularak değerlendirilmelidir. Ali, yolların toprak olması ve yalnızca at arabası ya da yürüyerek gidilmesi gibi dönemin şartlarını dikkate almadan "tembel" yargısına varmıştır; bu nedenle yorumu hatalıdır.
KISMİ PUAN (5 puan): Aşamanın adını (Kaynağı Yorumlama) doğru yazar ancak hatanın nedenini (dönemin şartlarının dikkate alınmaması) yazmaz ya da yanlış yazar; ya da hatanın nedenini doğru yazar ancak aşamayı yanlış yazar ya da yazmaz.
SIFIR PUAN: Hem aşamayı hem de hatanın nedenini yanlış yazarsa ya da cevap yazmazsa.
Püf noktası: Kaynağı Yorumlama aşamasında bilgiler, kaynağın üretildiği dönemin şartları göz önünde bulundurularak değerlendirilir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler geçmişteki bilgiyi bugünün şartlarına göre yorumlar ve dönemin şartlarını hesaba katmayı unutur.