9. Sınıf Tarih 1. Dönem 1. Yazılı Soruları Çöz (6. Senaryo)

Ortak neden: Yaşanan mücadele ve acıların unutulmaması, geçmişin gelecek kuşaklara aktarılması. İlişki: Tarihi bilen toplumlar sahip oldukları değerlerin hangi uğraşlar sonucunda kazanıldığını kavrar; millî birlik ve beraberlik ile aidiyet duygusu güçlenir, ortak kimlik ve ortak değerler benimsenir, toplumun devamlılığı sağlanır. Ayrıca Hiroşima örneğinde savaşın yıkıcı sonuçlarını bilen toplumların benzer hataları tekrarlamamaya çalışması da kabul edilir. Puanlama: ortak neden 5, topluma fayda 5, gerekçe 5.

Benzerlikler: Her ikisi de kendi geçmişini, köklerini ve kim olduğunu bilmez (kimlik sorunu); her ikisi de geçmiş deneyimlerden ders çıkaramadığı için bugünü anlamlandırmakta ve geleceğe yönelik karar vermekte zorlanır. Yorum: Tarih, bireye kimlik ve aidiyet kazandırır, bugünü anlamlandırmasını sağlar; topluma ise ortak kimlik, ortak değerler ve devamlılık sağlar. Bu nedenle tarih öğrenmek hem birey hem toplum için gereklidir. Puanlama: iki benzerlik 10 (5+5), birey ve topluma yönelik gerekçeli yorum 10.

Açıklama: Yaşanan her an bitiminden hemen sonra geçmişe dönüşür; gelecek hakkında öngörüde bulunmak için geçmişte yaşananları bilmek gerekir, dolayısıyla insan ikisi arasında yaşar. Örnek (kabul edilebilir): Belediye, geçmişte yaşanan sel, yangın ya da deprem gibi olayların nedenlerini ve sonuçlarını bildiğinde şehir planlamasında ve önlem almada daha bilinçli kararlar verir. Puanlama: açıklama 7, örnek ve gerekçe 8.

İklim ve doğal çevre, insanların faaliyetleri için fırsatlar ya da engeller oluşturur; insanlar üretim, yerleşim, göç gibi kararlarını bu koşullara göre şekillendirir. Kuraklık doğrudan tarihin konusu değildir; tarihe konu olması insanların hayatını etkilemesiyle olur. Örnek soru: “Kuraklık dönemindeki köylüler geçimlerini sürdürmek için neler yaptı?”, “Kuraklık göçlere ve yerleşim yerlerine nasıl yön verdi?” gibi insan merkezli sorular kabul edilir. Puanlama: etki açıklaması 8, insan merkezli soru 7.

Katılmıyorum. Tarih yalnızca olayları sıralayan bir anlatı değildir; bilimsel bir disiplindir. Tanımdan: (1) olaylar arasında neden-sonuç (nedensel) ilişkiler kurulur, (2) bilgiler belge ve kalıntılara (kanıta) dayandırılır, (3) yer ve zaman belirtilerek sistemli/sistematik biçimde incelenir. Bunlardan herhangi ikisinin gerekçeyle açıklanması yeterlidir. Tarihçi kaynakları eleştirel inceler, hipotez geliştirir ve geçmişi yorumlar. Puanlama: görüş 4, her özellik ve gerekçesi 8 (toplam 16).

Süreklilik: Pazarın yüzlerce yıl aynı mahallede kurulması. Değişim: Satılan ürünlerin ve ödeme biçimlerinin farklılaşması. Birlikte incelemenin nedeni: Tarihte her şey ne tamamen değişir ne de tamamen aynı kalır; değişim ve süreklilik birlikte ele alınınca geçmiş ile bugün arasındaki bağ, toplumların nasıl dönüştüğü ve neyi koruduğu daha kapsamlı anlaşılır. Puanlama: değişim ve süreklilik ayrımı 7, gerekçe 8.