8. Sınıf Türkçe 1. Dönem 1. Yazılı Son Hazırlık Soruları Çöz (Tüm Senaryolar)

TAM PUAN (10 puan): “Kargaşa”, düzensizlik, karışıklık demektir. Cümlede “kargaşayı düzene soktum” denmektedir. Düzene sokulan şey düzensiz olan şeydir. Bu yüzden kargaşa, düzenin olmadığı karışık durumdur.
KISMİ PUAN (5 puan): Sözcüğün anlamını doğru tahmin eder (düzensizlik, karışıklık vb.) ama dayandığı ifadeyi yazmaz ya da gerekçesi yanlıştır.
SIFIR PUAN: Sözcüğün anlamını yanlış tahmin eden (ör. “düzen”, “barış”, “yasa” yazan) ya da cevap yazmayan öğrenci 0 puan alır.
Püf noktası: Bilinmeyen sözcüğün anlamı, cümledeki “düzene soktum” gibi ipucu ifadelerle (zıt anlam ilişkisiyle) bulunur.
Sık yapılan hata: Öğrenciler tahmini yalnızca sözcüğün sesine ya da akıllarına gelen ilk anlama göre yapar, cümledeki ipucu ifadeye başvurmaz.

TAM PUAN (10 puan): Elif haklıdır. Cümlede benzetme sanatı vardır. “Gibi” edatıyla, güzel yazılmış bir yazıyı okumak (benzeyen), sönüp gitmiş bir varlığın fotoğrafına bakmaya (kendisine benzetilen) benzetilmiştir.
KISMİ PUAN (5 puan): Elif’in haklı olduğunu ve söz sanatının benzetme olduğunu yazar; ancak benzeyen ile kendisine benzetileni ya da “gibi” edatını göstermez veya yanlış gösterir.
SIFIR PUAN: Kerem haklıdır der, söz sanatının adını “benzetme” dışında bir şey olarak yazar ya da söz sanatının adını hiç yazmaz. Cevap boş bırakılırsa da 0 puan verilir.
Püf noktası: Benzetmede, benzeyen ile kendisine benzetilen arasında “gibi” gibi bir edat kullanılarak ilgi kurulur; sözcükler gerçek anlamında kullanılsa bile iki farklı durum birbirine yaklaştırılıyorsa söz sanatı vardır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler, cümlede “fotoğraf” gibi gerçek bir nesne geçtiği için sözcüğü gerçek anlamda alıp benzetmeyi fark edemez; ayrıca benzeyen ile kendisine benzetileni birbirine karıştırır.

TAM PUAN (10 puan): Ada’nın görüşüne katılmıyorum. “Getirilince” fiilimsidir; cümlenin yüklemi “sevindi”dir. “Getirilince” zarf-fiildir (-ince ekiyle türemiştir) ve “sevindi” fiilini zaman yönünden tamamlar (öğrenciler ne zaman sevindi? Kitaplar getirilince).
KISMİ PUAN (5 puan): Ada’ya katılmadığını, sözcüğün fiilimsi olduğunu ve türünün zarf-fiil olduğunu yazar; ancak yüklemin “sevindi” olduğunu belirten gerekçeyi ya da sözcüğün cümledeki işlevini (fiili zaman yönünden tamamlaması) yazmaz veya yanlış yazar.
SIFIR PUAN: Ada’nın görüşüne katılırsa, sözcüğün türünü zarf-fiil olarak yazmazsa (isim-fiil ya da sıfat-fiil derse) ya da cevap yazmazsa.
Püf noktası: Fiilimsi fiil kökünden türese de cümlede yüklem olmaz; isim, sıfat ya da zarf görevi görür, yüklem ise cümledeki asıl fiildir.
Sık yapılan hata: Fiil kök ve ek almış her sözcüğü yüklem sanmak ve fiilimsinin türünü (zarf-fiil) ile işlevini ayırt edememek.

TAM PUAN (5 puan): Zeynep haklıdır. Parça öyküleyici (olaya dayalı) anlatımla yazılmıştır; çünkü Selin’in kütüphaneye gitmesi, kitabı bulması, okuması ve Murat’a anlatması gibi olaylar zaman sırasıyla art arda anlatılmıştır. Kütüphaneyi tanıtan cümle yalnızca ortamı gösterir, parçanın bütününe egemen değildir.
SIFIR PUAN: Mert haklıdır diyen ya da hiç cevap vermeyen öğrenci 0 puan alır. Zeynep’in haklı olduğunu söyleyip gerekçe yazmayan ya da gerekçeyi parçadaki olay akışına dayandırmayan öğrenci de 0 puan alır. (5 puanlık soruda kısmi puan verilmez.)
Püf noktası: Bir parçanın anlatım biçimini, içinde geçen tek tek cümleler değil, parçanın bütününü yönlendiren yapı belirler; olaylar zaman sırasıyla anlatılıyorsa öyküleyici anlatım vardır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler parçadaki tek bir ortam tasvirine bakıp bütün parçayı betimleyici sanır; olay akışını, yani art arda gelen eylemleri gözden kaçırır.

TAM PUAN (5 puan): Parçaya göre dijital okuma, bireyin içinde bulunduğu toplumla etkileşime girdiği ve ortak paylaşımların gerçekleştiği sosyo-bilişsel bir etkinliktir. Ece de makaleyi platformda paylaşıp arkadaşlarının yorumlarına yanıt vererek onlarla etkileşime girmiştir. Bu yüzden okuması yalnızca bireysel ve tek yönlü değildir.
SIFIR PUAN: Dijital okumanın toplumla etkileşim ve ortak paylaşım içerdiğini belirtmeyen cevap 0 puan alır. Örneğin yalnızca “Ece makaleyi okuduğu için” ya da “internet kullandığı için” diyen, parçadaki bilgiyi hiç kullanmayan cevap ve boş bırakılan cevap 0 puan alır.
Püf noktası: Dijital okuma yalnızca ekrandan okumak değildir; birey okurken toplumla etkileşime girer ve ortak paylaşımlar yapar (sosyo-bilişsel etkinlik).
Sık yapılan hata: Öğrenciler parçadaki bilgiyi kullanmadan “dijital okuma teknolojiyle yapıldığı için” gibi genel bir cevap yazar ya da Ece'nin yaptıklarını parçadaki kavramla ilişkilendirmez.

TAM PUAN (5 puan): Parçanın konusu, kitapların bize bir öğretmen gibi bilgi vermesi, yani öğretici yönüdür. (Aynı anlamı taşıyan “Kitapların öğretmen gibi bilgi kaynağı olması” gibi cümleler de tam puan alır.)
SIFIR PUAN: Konuyu yazmayan ya da yalnız tek bir ayrıntıyı (“Denizler”, “Öğretmen”, “Okul”, “Uzak ülkeler”) veya aşırı genel bir sözcüğü (“Kitap”) yazan cevap 0 puan alır. Parçanın vermek istediği yargıyı, yani ana düşünceyi (“Kitap okumak çok faydalıdır.”) yazan cevap da 0 puan alır.
Püf noktası: Konu, parçada anlatılan ayrıntıların hepsini kapsayan ortak başlıktır; “Ne anlatılıyor?” sorusunun cevabı bir cümleyle yazılır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler parçada en çok geçen ya da ilk akla gelen sözcüğü (“öğretmen”, “kitap”) konu sanır ve parçanın yargısını, yani ana düşünceyi konu yerine yazar.

TAM PUAN (5 puan): Defne haklıdır. Yazarın kitap okumayı sevmeyen bir çocuk olması metnin yalnızca başlangıçtaki durumudur. Yazar asıl olarak okumanın zihnindeki kapıları açtığını ve ona “renkler, sesler, insanlar, olaylar ve bilinmeyenlerle dolu düşsel bir dünya” keşfettirdiğini anlatır. Bu yüzden ana fikir, okumanın insana yeni bir dünya açtığıdır.
SIFIR PUAN: Can'ı haklı bulan cevap 0 puan alır. Defne'yi haklı bulup gerekçe yazmayan ya da gerekçesi metne uymayan cevap da 0 puan alır. Boş bırakılan cevap da 0 puan alır.
Püf noktası: Ana fikir, metnin başında anlatılan duruma ya da tek bir ayrıntıya değil, yazarın metnin sonunda vardığı sonuca ve vermek istediği öğüde bakılarak bulunur.
Sık yapılan hata: Öğrenciler metnin başındaki durumu (kitap okumayı sevmeyen çocuk) ana fikir sanıp yazarın asıl vermek istediği düşünceyi, yani okumanın yeni bir dünya keşfettirdiğini gözden kaçırır.

TAM PUAN (5 puan): Yazar, büyük düşünürlerin yazılarını okumanın zihni yoran, zahmetli bir iş olduğunu ama bu çabanın karşılığının büyük olduğunu düşünmektedir. Çünkü “biraz yanmak olsa bile, pek çok aydınlanmaktır” demekte, bu yazıları anlamak için “düşünme makinesini işletmek ve onu yormak lâzım” diye belirtmektedir. (Çıkarım ve parçadan en az bir doğru gerekçe birlikte yazılmalıdır.)
SIFIR PUAN: Çıkarım yanlışsa (ör. okumanın çaba gerektirmediği ya da boşuna olduğu), yalnızca çıkarım yazılıp parçadan gerekçe gösterilmezse, parça aynen kopyalanıp çıkarım yapılmazsa ya da cevap boş bırakılırsa 0 puan verilir.
Püf noktası: Çıkarım, metinde açıkça yazmayan sonucu metindeki ipuçlarına dayanarak söyleyebilmektir; öğretmen gerekçenin parçadaki ifadeden gelip gelmediğine bakar.
Sık yapılan hata: Öğrenciler parçadaki cümleleri aynen kopyalar, parçadan ulaştıkları sonucu kendi cümleleriyle yazmaz.

TAM PUAN (5 puan): (1) numaralı cümlede sayısal verilerden yararlanma yolu kullanılmıştır. Cümlede “yaşları 12-17 arasında değişen çocukların % 93’ü” ifadesiyle sayı ve yüzde bilgisi verilmiş, böylece “çocukların bilinçlendirilmesi gerekir” düşüncesi sayısal bir veriyle desteklenmiştir.
SIFIR PUAN: Düşünceyi geliştirme yolunu yanlış yazan (örneğin örneklendirme ya da tanık gösterme diyen) ya da yolun adını doğru yazsa bile dayanak olarak “% 93”, “12-17 yaş” gibi sayısal ifadeleri göstermeyen veya yanlış ifadeyi gösteren ya da cevap yazmayan öğrenci 0 puan alır.
Püf noktası: Cümlede sayı, yüzde ya da istatistik gibi ölçülebilir bir bilgi varsa düşünce sayısal verilerden yararlanılarak geliştirilmiştir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler “Nitekim” sözcüğünü görünce cümleyi örneklendirme sanır; oysa cümlenin dayanağı bir örnek olay değil, sayısal bir veridir.

TAM PUAN (5 puan): Ali’ye katılmıyorum. “Kafamızın içinde” nesne değil, zarf tümlecidir (yer zarf tümleci). Çünkü yükleme sorulan “Nerede yaratır?” sorusuna cevap verir ve yerini bildirir. Cümlenin nesnesi “Ne yaratır?” sorusunun cevabı olan “yeni bir düşünce âlemi”dir.
SIFIR PUAN: Ali’ye katıldığını yazan ya da ögenin adını yanlış yazan (nesne, özne, dolaylı tümleç vb.) cevap; ögenin adını doğru yazıp “Nerede?” sorusuyla (yer bildirmesiyle) gerekçelendirmeyen cevap ve boş bırakılan cevap 0 puan alır.
Püf noktası: Nesne yükleme “Neyi/Kimi?” veya “Ne?” sorusuyla, zarf tümleci ise “Nasıl?”, “Ne zaman?”, “Nerede?” gibi sorularla bulunur; ögeyi anlamına göre değil yükleme sorulan soruya göre belirleriz.
Sık yapılan hata: Öğrenciler “yaratma işi orada olur” diye düşünüp yer bildiren zarf tümlecini nesne sanır ve ögeyi soruyla sınamaz.

TAM PUAN (5 puan): Emre’nin tahmini doğru değildir. Cümlede araçta bilgisayar, yazıcı, projeksiyon cihazı ve oturma grubu gibi şeylerin bulunduğu sayılmaktadır. Bunlar aracı güzel göstermek için değil, aracın işlevini yerine getirmesi için konan araç gereçlerdir. Bu yüzden “donatılmıştır”, gerekli araç gereç ve imkânlarla donanımlı hâle getirilmiştir demektir.
SIFIR PUAN: Tam puan ölçütünü karşılamayan her cevap 0 puan alır. Örneğin Emre’nin tahmininin doğru olduğunu söyleyen, sözcüğün anlamını yanlış yazan (boyanmıştır, süslenmiştir gibi) ya da anlamı doğru yazsa bile cümledeki sayılan araç gereçlere dayanmayan cevap 0 puandır. Boş bırakılan cevap da 0 puandır.
Püf noktası: Bilinmeyen sözcüğün anlamı, cümlede yanında sayılan ayrıntılardan (bilgisayar, yazıcı, projeksiyon cihazı, oturma grubu) çıkarılır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler cümledeki ipuçlarına bakmadan sözcüğün sesine ya da kendi önyargısına göre (“güzel görünüyor” gibi) tahmin yürütür.

TAM PUAN (5 puan): Parçanın bütün içeriğini yansıtan bir başlık yazar. Örnek: "Kelime Defteri Oluşturmak" ya da "Yeni Kelimeler Öğrenmek". Aynı anlamı taşıyan her başlık tam puan alır.
SIFIR PUAN: Başlık yazmayan, parçanın içeriğiyle ilgisiz başlık yazan ya da yalnızca tek bir ayrıntıya dayanan, içeriğin tümünü yansıtmayan bir başlık yazan öğrenci 0 puan alır.
Püf noktası: Başlık, metnin yalnızca bir ayrıntısını değil, bütün içeriğini kısaca yansıtmalıdır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler parçadaki tek bir ayrıntıdan (yalnızca sözlük ya da yalnızca Melis'ten) başlık türetir ve metnin bütününü kapsayamaz.

TAM PUAN (5 puan): Metin, konuşma metnidir. Çünkü “Sevgili arkadaşlarım” (hitap), “günaydın” (selam) ya da “Sözlerime burada son veriyorum… teşekkür ederim” (sonlandırma) ifadelerinden en az biri kullanılmıştır; bu ifadeler konuşma metnine özgüdür.
SIFIR PUAN: Metin türünü yanlış yazan, yalnızca doğru türü yazıp metinden hiçbir ifadeye dayanmayan ya da cevap yazmayan öğrenci 0 puan alır. Bu soru tek bir beceriyi ölçtüğü ve puanı 5 olduğu için kısmi puan verilmez: tür ve dayanak ifade birlikte doğruysa 5 puan, değilse 0 puan verilir.
Püf noktası: Konuşma metnini ayırt ettiren kilit nokta, hitap, selam ve sonlandırma ifadelerinin bulunmasıdır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler “anlatacağım” ifadesine bakıp metni bilgilendirici ya da hikâye edici metin sanabilir, hitap ve sonlandırma ifadelerini gözden kaçırabilir.

TAM PUAN (5 puan): Yüklem “kucakladı”, özne “Koca Seyit”tir. Yüklem, cümlede iş, oluş veya durum bildiren ögedir ve cümlenin sonunda olmak zorunda değildir. Bu cümlede sözcüklerin yeri değiştirilmiştir (yüklem başa gelmiştir). Bu yüzden yüklem, cümlenin sonundaki sözcüğe bakılarak değil anlamına bakılarak bulunur. Sondaki “Koca Seyit” kucaklama işini yapan olduğu için yüklem değil, özne olur.
SIFIR PUAN: Yüklemi ve özneyi doğru yazıp gerekçeyi doğru açıklamayan her cevap 0 puan alır. Yüklemi ya da özneyi yanlış yazan veya hiç cevap yazmayan cevap da 0 puan alır. Örneğin yüklemi “Koca Seyit” ya da “mermiyi” olarak gösteren cevap 0 puan alır. Bu soruda 5 puandan küçük, 5’in katı bir kısmi puan düzeyi bulunmaz.
Püf noktası: Yüklem, cümlenin sonuna bakılarak değil, iş, oluş veya durum bildiren anlamına bakılarak bulunur. Öznesi de yüklemin bildirdiği işi yapan ya da durumda olan varlıktır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler cümle sonundaki sözcüğü otomatik olarak yüklem sanıp “Koca Seyit”i yüklem, “kucakladı”yı ise başka bir öge olarak yazar.

TAM PUAN (5 puan): “İlk olarak” ifadesi getirilmelidir. Adımlar “ilk olarak – daha sonra – son olarak” biçiminde sıralandığı için ilk adımın başına bu ifade gelir.
SIFIR PUAN: “İlk olarak” dışında bir ifade yazan ya da cevap vermeyen öğrenci 0 puan alır.
Püf noktası: Bilgilendirici metin yazarken adımları sıralamak için “ilk olarak, son olarak” gibi geçiş ve bağlantı ifadeleri uygun yerde kullanılır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler sıralamanın başına “böylece” ya da “kısaca” gibi sonuç ve özet bildiren ifadeleri getirmektedir.

TAM PUAN (5 puan): Ayşe, metninde açıklayıcı anlatım biçimini kullanmalıdır. Bilgilendirici metin, konuyu açıklayarak okuyucuya bilgi vermek amacıyla açıklayıcı anlatımla yazılır.
SIFIR PUAN: Açıklayıcı dışında bir anlatım biçimi yazan (örneğin betimleyici ya da öyküleyici) veya cevap yazmayan öğrenci 0 puan alır.
Püf noktası: Bilgilendirici bir metin yazılırken konuyu açıklayıp bilgi vermek amaçlandığı için açıklayıcı anlatım biçimi kullanılır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler “bilgilendirici” sözcüğünü anlatım biçimi sanıp “bilgilendirici anlatım” yazar ya da yanlışlıkla öyküleyici veya betimleyici anlatımı seçer.

TAM PUAN (5 puan): Boşluğa “başka bir deyişle” ifadesi yazılmalıdır. İkinci cümle, ilk cümlede anlatılan düşünceyi (kullanıcıya hizmet götürülmesini) farklı sözcüklerle yeniden açıklamaktadır.
SIFIR PUAN: Kutudaki “başka bir deyişle” dışındaki bir ifadeyi (oysaki, özellikle, ilk olarak) yazan ya da boş bırakan cevap 0 puan alır.
Püf noktası: Bir cümlenin başına, önceki cümledeki düşünceyi başka sözcüklerle yeniden açıklamak için “başka bir deyişle” getirilir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler ikinci cümle ilk cümleyle zıtlık kurmadığı hâlde “oysaki” ya da vurgu yapılmadığı hâlde “özellikle” ifadesini seçerler.