8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük 1. Dönem 1. Yazılı Son Hazırlık Soruları Çöz (Tüm Senaryolar)

TAM PUAN (10 puan): İki davranıştan da uygun kişilik özelliğini çıkarır. 1. satır: çalışkan, azimli ya da kendini sürekli geliştirmeye önem veren biri olduğu yazılır. 2. satır: ülke sorunlarına duyarlı (vatansever, sorumluluk sahibi) biri olduğu yazılır.
KISMİ PUAN (5 puan): Yalnızca bir satırda uygun kişilik özelliğini yazar, diğer satırı boş bırakır ya da yanlış yazar.
SIFIR PUAN: Hiçbir satırda uygun kişilik özelliği yazmaz; yalnızca davranışı tekrar eder (örneğin "bilgilerini geliştirdi") ya da davranışla ilgisiz bir özellik yazar.
Püf noktası: Çıkarım yaparken davranışın arkasındaki kişilik özelliği adlandırılır: bilgisini geliştirmek çalışkanlığı ve gelişime açıklığı, ülke sorunlarıyla ilgilenmek ise duyarlılığı gösterir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler kişilik özelliği yazmak yerine davranışı ya da rütbeyi ("kurmay yüzbaşı oldu") tekrar eder.

TAM PUAN (10 puan): Kerem'in görüşünün yanlış olduğunu belirtir ve diyalogdaki bilgiyle gerekçelendirir: öğrenimi yalnızca bir süre kesintiye uğramış, Mustafa yarım kalan ilkokulu başarıyla bitirip Selânik Mülkiye Rüştiyesine kaydolmuştur. Buna uygun bir kişilik çıkarımı da yazar. Örnek: "Eğitimine devam etme konusunda azimli ve kararlıdır."
KISMİ PUAN (5 puan): Kerem'in görüşünün yanlış olduğunu diyalogdaki bilgiyle (ilkokulu bitirmesi, rüştiyeye kaydolması) gerekçelendirir ancak kişilik çıkarımı yazmaz ya da yazdığı çıkarım yanlıştır.
SIFIR PUAN: Kerem'in görüşünü doğru bulan, görüşün yanlış olduğunu diyalogdaki bilgiyle gerekçelendirmeyen (yalnızca kişilik çıkarımı yazan dahil) ya da cevap yazmayan öğrenci 0 puan alır.
Püf noktası: Babasının vefatı eğitimini kesintiye uğratmıştır ama sona erdirmemiştir; zorluğa rağmen eğitimini sürdürmesi kişiliğine dair çıkarımın dayanağıdır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler "öğrenimi bir süre kesintiye uğradı" bilgisini "öğrenimi bitti" biçiminde yorumlar ve Mustafa Kemal'in eğitimine devam etme kararlılığını göz ardı eder.

BONUS (10 puan üzerinden)
TAM PUAN (10 puan): İki ortak davranışı doğru belirtir: (1) Okullarında derslerinde başarılı olmuş, çalışmıştır; (2) Ders dışında arkadaşlarıyla ülke sorunlarını tartışmış, bu sorunlarla ilgilenmiştir. Ardından çıkarım yapar ve gerekçelendirir. Örnek: "Mustafa Kemal hem mesleğine hem de ülkesine karşı sorumluluk sahibi, ülke sorunlarına duyarlı ve çok yönlü biridir; çünkü derslerindeki başarısını bırakmadan her okul döneminde ülke sorunlarıyla da ilgilenmiştir."
KISMİ PUAN (5 puan): İki ortak davranıştan yalnızca birini doğru belirtmiştir ya da iki ortak davranışı doğru belirtmiş, ancak çıkarım yapmamış veya çıkarımı bağlamdaki bilgiyle gerekçelendirmemiştir.
SIFIR PUAN: İki ortak davranıştan hiçbirini doğru belirtmemiştir (ör. yalnızca okul adlarını ya da rütbeleri sıralamıştır) ya da cevap yazmamıştır.
Püf noktası: Üç dönemde tekrar eden davranışları bulup birlikte değerlendirmek gerekir; çıkarım, tek bir olaydan değil bu tekrar eden davranışlardan yapılır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler ortak davranışları bulmak yerine okulları ve rütbeleri sıralar ya da çıkarımı gerekçelendirmeden "çalışkandı" diye yazar.

TAM PUAN (10 puan): Gazete çıkarması ve ülke sorunlarıyla ilgilenmesi onun duyarlılık ve liderlik özelliğini geliştirmiştir. I. Dünya Savaşı'nda görev aldığı cephelerdeki başarıları onun liderlik, teşkilatçılık ve cesaret gibi özelliklerinin gelişmesinde etkili olmuştur (bu üç özellikten en az ikisi yazılmalıdır).
KISMİ PUAN (5 puan): Her doğru madde için 5 puan verilir (2 doğru madde 10 puan, 1 doğru madde 5 puan). Birinci madde: duyarlılık ve liderlik özelliklerinin ikisinin de yazılması. İkinci madde: liderlik, teşkilatçılık ve cesaret özelliklerinden en az ikisinin yazılması.
SIFIR PUAN: Hiçbir maddeyi doğru yazmazsa; yani gazete olayı için duyarlılık ve liderlik özelliklerini birlikte yazmaz, I. Dünya Savaşı için de belirtilen üç özellikten en az ikisini yazmazsa ya da cevap vermezse.
Püf noktası: Okul ve savaş yıllarındaki olaylar Mustafa Kemal'in fikir hayatının yanında kişiliğini de biçimlendirmiştir: gazete çıkarması duyarlılık ve liderliği, cephelerdeki başarıları liderlik, teşkilatçılık ve cesareti geliştirmiştir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler olayları yalnızca 'başarılı olmuş' diyerek anlatır, olayın geliştirdiği kişilik özelliğini adıyla yazmaz.

TAM PUAN (10 puan): Kart 1: Montesquieu bir kişidir (Aydınlanma Çağı düşünürü). Mutlakiyete karşı meşruti monarşiyi (anayasalı krallık rejimini) savundu. Mustafa Kemal, onun gibi düşünürlerin siyaset, hukuk, adalet, toplum ve devlet konularındaki görüşlerinden yararlandı. Kart 2: 1897 Osmanlı-Yunan Savaşı bir olaydır. Mustafa Kemal askerî idadide okuduğu yıllarda yaşanan bu savaşa yaşı küçük olmasına rağmen katılmak istedi. Bu durum onun vatanseverliğinin göstergesidir.
KISMİ PUAN (5 puan): Her doğru satır için 5 puan verilir (2 doğru satır 10 puan, 1 doğru satır 5 puan). Bir satırın doğru sayılması için hem kartın türü (kişi/olay) hem de fikir hayatıyla ilişkisi doğru yazılmalıdır.
SIFIR PUAN: Hiçbir satırı doğru yazmazsa (türü ya da ilişkiyi yanlış yazarsa veya boş bırakırsa).
Püf noktası: Kitap, fikir hayatını etkileyenleri kişiler (aydınlar, düşünürler) ve olaylar diye ayırır; her birinin hangi düşünce ya da özellikle ilişkili olduğu bilinmelidir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler Montesquieu'yü Mustafa Kemal'in öğretmenlerinden biri sanır ya da 1897 Osmanlı-Yunan Savaşı'nın vatanseverlikle ilişkisini yazmaz.

TAM PUAN (10 puan): Barış'ın görüşüne katılmaz ve gerekçesini yazar: Harbiye Nezareti'nin beklediği görev askerî konulardı; Bulgaristan'ın sosyal, ekonomik ve kültürel hayatını tanımaya çalışmak ya da Türklerin sorunlarıyla ilgilenmek ise görevinin yanı sıra fırsat buldukça yaptığı davranışlardır, bu yüzden kişiliğini yansıtır. Ardından seçtiği davranışı uygun bir özellikle ilişkilendirir. Örnek: Bulgaristan'ın hayatını tanımaya çalışması araştırmacılık ve meraklılıkla, Türklerin sorunlarıyla ilgilenmesi duyarlılık ve milletine bağlılıkla ilişkilidir.
KISMİ PUAN (5 puan): İki bölümden (görüşü gerekçeyle değerlendirme / davranışı kişilik özelliğiyle ilişkilendirme) yalnızca birini doğru yazar. Örneğin görüşe katılmadığını gerekçesiyle belirtir ama kişilik özelliği yazmaz ya da davranışla uyuşmayan bir özellik yazar; ya da davranışı uygun bir özellikle ilişkilendirir ama görüşü gerekçesiz bırakır ya da yanlış değerlendirir.
SIFIR PUAN: Görüşü yanlış değerlendirir (Barış'a katılır) ya da gerekçesiz bırakır ve kişilik özelliğini de yazmaz ya da davranışla uyuşmayan bir özellik yazar. Cevap boş bırakılmıştır.
Püf noktası: Kişilik özelliği, görevin zorunlu kıldığı işlerden çok, kişinin görevinin yanı sıra isteyerek yaptığı davranışlardan çıkarılır; davranışla özellik gerekçeyle bağlanmalıdır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler davranışı yeniden anlatıp bir kişilik özelliğinin adını yazmaz ya da davranışla ilgisi olmayan bir özellik yazar.

TAM PUAN (10 puan): Kararlılık ya da cesaret gibi uygun bir kişilik özelliği yazılır ve tablodan gerekçelendirilir. Örnek: Mustafa Kemal kararlıdır; çünkü görüşü tepkiyle karşılanmasına ve cemiyetin üst düzey yöneticileriyle arasının açılmasına rağmen ordunun siyasetten ayrı tutulması fikrini savunmuştur.
KISMİ PUAN (5 puan): Uygun kişilik özelliği doğru yazılmış, ancak tablodan gerekçe verilmemiş ya da gerekçe yanlıştır.
SIFIR PUAN: Kişilik özelliği yanlış ya da tabloyla ilgisiz yazılmışsa (gerekçe doğru olsa bile) ya da cevap boş bırakılmışsa.
Püf noktası: Mustafa Kemal'in tepkiye ve fikir ayrılığına rağmen görüşünü savunması, kararlılık ve cesaret özellikleriyle ilişkilendirilir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler yalnızca “cemiyetten uzaklaştı” bilgisine bakıp görüşlerinden vazgeçtiğini düşünür; oysa tabloda görüşünü savunduğu da yazmaktadır.

BONUS (10 puan üzerinden)
TAM PUAN (10 puan): Sinan'ın görüşüne katılmaz ve gerekçesini yazar: Mustafa Kemal'in ödülü ve terfileri şansa değil, görevlerindeki üstün hizmet ve başarıya dayanmaktadır. Ardından ortak bir kişilik özelliği yazar ve iki olayla gerekçelendirir. Örnek: Mustafa Kemal görev bilincine sahiptir (sorumluluk sahibidir); çünkü Arap kabilelerinin isyan hâlinde olduğu Şam'da üstün hizmet göstermiş, Sofya'da görevlerini titizlikle gerçekleştirmiş, Derne ve Tobruk'ta da önemli başarılar kazanmıştır. Titizlik ya da çalışkanlık gibi, iki olayla tutarlı biçimde gerekçelendirilen özellikler de kabul edilir.
KISMİ PUAN (5 puan): İki bölümden (görüşü gerekçeyle değerlendirme / kişilik özelliğini iki olayla gerekçelendirme) yalnızca birini doğru yazar. Örneğin görüşe katılmadığını ödül ve terfilerin başarıya dayandığını belirterek yazar ama özelliği yazmaz, yanlış yazar ya da yalnızca bir olayla gerekçelendirir; ya da uygun özelliği iki olayla gerekçelendirir ama görüşü yanlış değerlendirir ya da gerekçesiz bırakır.
SIFIR PUAN: Görüşü yanlış değerlendirir (Sinan'a katılır) ya da gerekçesiz bırakır ve kişilik özelliğini de yazmaz ya da paragrafla uyuşmayan bir özellik yazar. Cevap boş bırakılmıştır.
Püf noktası: Bir kişilik özelliğinin gerekçesi, farklı olaylarda tekrarlanan davranışlardan kurulur; ödül ve terfilerin başarı ve hizmetle birlikte anılması sonuçların şansa bağlı olmadığını gösterir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler özelliği yalnızca adıyla yazıp olaylarla gerekçelendirmez ya da "başarılıdır" gibi bir kişilik özelliği olmayan ifadeyi cevap sayar.

TAM PUAN (10 puan): a) Bölgenin adı Alsace-Lorraine'dir (Alsas-Loren). b) Fransa bu bölgeyi 1870'te yenildiği Almanya'dan geri almak istemiştir. Bu istek Almanya ile Fransa arasında çıkar çatışmasına ve gerginliğe yol açmış, böylece I. Dünya Savaşı'nın özel nedenlerinden biri olmuştur.
KISMİ PUAN (5 puan): (a) ve (b) bölümlerinden yalnızca biri doğrudur. Örneğin bölgenin adını doğru yazmış ama (b)'de Almanya'yı ve gerginliği belirtememiştir. Ya da (b)'yi doğru yazmış ama bölgenin adını yazmamış ya da yanlış yazmıştır.
SIFIR PUAN: Hiçbir bölümü doğru yazmazsa (bölgenin adı yanlış, devlet ve etki yanlış ya da cevap boş).
Püf noktası: Alsace-Lorraine'i geri alma isteği, Fransa ile Almanya arasındaki çıkar çatışmasının I. Dünya Savaşı'nın özel nedenlerinden biri olduğunu gösterir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler bölgeyi Fransa'nın Almanya'dan değil de Almanya'nın Fransa'dan almak istediği bir yer sanır ya da bölgenin adını yazamaz.

TAM PUAN (10 puan): a) I. blok Üçlü İttifak (İttifak) Devletleri, II. blok Üçlü İtilaf (İtilaf) Devletleri'dir. b) Sanayileşen Avrupa devletleri arasındaki çıkar çatışmalarının (sömürgecilik ve ekonomik rekabetin) giderek artması bloklaşmaları ortaya çıkarmıştır.
KISMİ PUAN (5 puan): (a) ve (b) bölümlerinden yalnızca biri doğrudur. Örneğin blokların adlarını doğru yazmış ama bloklaşmanın nedenini yazmamış ya da yanlış yazmıştır. Ya da nedeni doğru yazmış ama blokların adlarından en az birini yanlış yazmıştır.
SIFIR PUAN: Hiçbir bölümü doğru yazmazsa (blokların adları yanlış, bloklaşmanın nedeni yanlış ya da cevap boş).
Püf noktası: Bloklar, sanayileşen Avrupa devletleri arasındaki çıkar çatışmalarının artması sonucu kurulmuştur: Üçlü İttifak 1882'de, Üçlü İtilaf 1907'de.
Sık yapılan hata: Öğrenciler blokların adlarını birbirine karıştırır. Bloklaşmanın nedenini, savaş başladıktan sonra yaşananlarla ya da suikastla açıklamaya çalışır.

BONUS (10 puan üzerinden)
TAM PUAN (10 puan): Katılmıyorum. Suikast savaşın fitilini ateşleyen (başlamasına yol açan) olaydır, savaşın tek nedeni değildir. Suikasttan önce de sömürgecilik rekabeti, silahlanma yarışı, bloklaşmalar ve çözümlenemeyen bölgesel sorunlar (Bosna-Hersek sorunu, Balkan savaşları gibi) devletler arasındaki gerginliği artırmıştır. Bu nedenlerden en az ikisi yazılmalıdır.
KISMİ PUAN (5 puan): Görüşe katılmadığını belirtir, ancak gerekçesinde üç unsurdan (suikastın savaşı başlatan olay olması, suikasttan önceki birinci neden, suikasttan önceki ikinci neden) en az birini yazar. Tam puan ölçütündeki unsurların hepsini karşılayamaz.
SIFIR PUAN: Mert'in görüşüne katıldığını belirtirse ya da katılmadığını belirtip üç unsurdan hiçbirini yazmazsa ya da cevap boşsa.
Püf noktası: Suikast savaşı başlatan olaydır (fitili ateşlemiştir). Savaşın nedenleri ise suikasttan önce oluşmuş sömürgecilik rekabeti, silahlanma, bloklaşma ve bölgesel sorunlardır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler suikastı savaşın tek nedeni sanır ya da suikasttan önceki nedenleri yazmadan yalnızca suikastın nasıl gerçekleştiğini anlatır.

TAM PUAN (5 puan): Akımın adını “İslamcılık (Ümmetçilik)” olarak yazar ve ortaya çıkış sorununu açıklar: Osmanlı Devleti’ndeki gayrimüslim azınlıklar ayaklanarak bağımsızlık arayışlarını sürdürüyordu (devlet dağılma tehlikesiyle karşı karşıyaydı). Bu yüzden devletin bütünlüğünün ancak din birliğiyle sağlanabileceği düşünülmüştür.
SIFIR PUAN: Akımın adını yanlış yazan ya da hiç yazmayan cevap (örneğin Osmanlıcılık, Türkçülük veya Batıcılık yazılması) 0 puan alır. Akımın adı doğru olsa bile sorun olarak azınlıkların ayaklanmasını/bağımsızlık isteğini yazmayan, sorunu yanlış yazan ya da boş bırakılan cevap da 0 puan alır. Not: 5 puanlık soru bütün olarak değerlendirilir; ara puan yoktur, ya tam puan ya 0 puan verilir.
Püf noktası: İslamcılık, azınlık ayaklanmalarına karşı devletin bütünlüğünü din birliği ve halifenin etrafında toplanma ile sağlamayı hedefleyen akımdır; “halife” ve “din birliği” ifadeleri akımı ayırt ettirir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler “eşitlik içinde bir arada yaşama” fikrini savunan Osmanlıcılıkla karıştırır ya da sorun olarak azınlık ayaklanmalarını yazmak yerine yalnızca “devletin zayıflaması” der.

TAM PUAN (5 puan): Osmanlı Devleti Irak Cephesi'nde başlangıçta yer yer başarılar elde etmiş, ancak sonunda İngilizlerin Irak'ı işgalini önleyememiştir. Gerekçe: Selman-ı Pak'ta İngilizleri yenmiş ve Kut'ül-Amâre'de Townshend'in birliğini esir almış (başarı); fakat 1917'de İngilizler Kut'ül-Amâre'yi ve Bağdat'ı ele geçirip Musul'a yaklaşmıştır (işgali önleyememe). Çıkarımın doğru olması ve tablodan en az bir bilgiyle desteklenmesi gerekir.
SIFIR PUAN: Çıkarımı doğru yapmayan (örneğin Osmanlı'nın cephede tamamen başarılı ya da tamamen başarısız olduğunu söyleyen) veya çıkarımını tablodan bir bilgiyle gerekçelendirmeyen ya da cevap yazmayan öğrenci 0 puan alır.
Püf noktası: Bir cephedeki başarı ile cephenin sonucunu ayır: Osmanlı yer yer başarılı olmuş ama Irak'ın işgalini önleyememiştir.
Sık yapılan hata: Kut'ül-Amâre Zaferi'ni görüp Osmanlı'nın Irak Cephesi'nde tümüyle başarılı olduğunu, 1917'deki Bağdat'ın kaybını ise atladıklarını yazarlar.

TAM PUAN (5 puan): Çıkarım: Harekât, mevsim koşulları ve ordunun hazırlık durumu yeterince göz önüne alınmadan (hazırlıksız) başlatılmıştır. Gerekçe (notlardan biri yeterlidir): Hasan İzzet Paşa kış şartları nedeniyle harekâtın bahara bırakılmasını önermiş, bu öneri kabul edilmeyip görevden alınmıştır. Ya da: Askerler ağır kış, malzeme eksikliği ve salgın hastalıklar yüzünden savaşamadan hayatını kaybetmiş, harekât başarısız olmuştur.
SIFIR PUAN: Çıkarım yanlışsa (ör. harekâtın iyi hazırlandığı ya da başarılı olduğu yazılırsa), yalnızca doğru çıkarım yazılıp notlardan gerekçe gösterilmezse, yalnızca notlardaki bilgiler tekrar edilip çıkarım yapılmazsa ya da cevap yazılmazsa 0 puan verilir. Bu soruda kısmi puan yoktur: çıkarım ve gerekçe birlikte doğruysa 5 puan, değilse 0 puan verilir.
Püf noktası: Çıkarım, verilen bilgilerden (komutanın uyarısı, kış şartları, malzeme eksikliği) sonuca giden akıl yürütmedir; notlardaki bir bilgi gerekçe olarak mutlaka gösterilmelidir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler çıkarım yapmak yerine notlardaki cümleleri aynen yazar ya da harekâtın neden başarısız olduğunu sıralayıp Osmanlı Devleti'nin durumuna dair bir yargıya varmaz.

TAM PUAN (5 puan): İzmir'in işgali sırasında görevde olan Damat Ferit Paşa Hükûmeti, işgalleri geçici gördüğü için işgallere karşı sessiz kalınmasını savunmuş, İtilaf devletlerini (özellikle İngilizleri) kızdıracak tutum ve davranışlardan kaçınmıştır. (İşgal kuvvetlerinin isteklerine boyun eğen bir tutum izlemiştir.)
SIFIR PUAN: İşgallere karşı sessiz kalma, boyun eğme ya da İtilaf devletlerini kızdırmaktan kaçınma tutumunu yazmayan her cevap (ör. hükûmetin işgallere direnmeyi desteklediğini yazmak ya da cevap vermemek) 0 puan alır.
Püf noktası: Damat Ferit Paşa Hükûmeti işgalleri geçici saydığı için sessiz kalmayı ve İtilaf devletleriyle, özellikle İngilizlerle ilişkileri bozmamayı seçmiştir; bu tutum milletin hislerine tercüman olmamıştır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler hükûmetin tutumunu Mustafa Kemal'in ya da halkın direniş tutumuyla karıştırarak hükûmetin de işgallere karşı çıktığını yazar.