8. Sınıf İnkılap Tarihi 1. Dönem 1. Yazılı Soruları (6. Senaryo, Açık Uçlu)

Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik akımı, Osmanlı'nın Avrupa'daki topraklarında yaşayan milletleri etkiledi. Özellikle Balkanlar'daki Hristiyan topluluklar bağımsızlık için ayaklanmaya başladı. Rusya, Panslavizm politikasıyla Slav topluluklarını kışkırttı ve ayaklanmaları destekledi. Bu gelişmeler Osmanlı Devleti'nin dağılma sürecine girmesine yol açtı. Bu noktalar yazılmışsa tam puan verilir.

Mustafa Kemal'in kendini geliştirmeye açık, çalışkan, azimli ve sorumluluk sahibi biri olduğu çıkarılabilir. Gerekçe olarak eleştiriyi ve uyarıyı dikkate alması, dil öğrenmenin meslek hayatındaki önemini fark etmesi ve eksiğini kapatmak için özel kursa devam etmesi gösterilebilir. Benzer doğru çıkarım ve gerekçeler kabul edilir.

Şemsi Efendi: okuma sevgisinin ve araştırmacı yönünün gelişmesine katkı yaptı, yenilikçi ve özgürlükçü fikirleri benimsemesinde etkili oldu. Yüzbaşı (Matematik öğretmeni) Mustafa Bey: matematik dersine ilgi duymasını sağladı, olgun kişiliğini fark ederek ona "Kemal" adını verdi ve kişiliğinin oluşmasında etkili oldu. Kolağası Mehmet Tevfik Bey: Türk tarihine ilgi duymasını sağladı, tarih bilincinin ve millî benliğinin oluşmasına katkı yaptı. Mehmet Asım Efendi: hitabet öğretmeni olarak edebiyata ilgi duyan Mustafa Kemal'in askerî yeteneğini sezdi ve bu yönünü geliştirmesi için onu teşvik etti. Seçilen iki öğretmenin katkısı doğru yazılmışsa tam puan verilir.

1) Araştırmacılık / gerçekçilik / akılcılık: Bulgaristan'ın nasıl güçlendiğini ve ülkenin hayatını yakından inceleyerek gerçekçi ve akılcı bir kalkınmanın sonuçlarını görmeye çalışması. 2) Vatanseverlik / millî duyarlılık / milletini sahiplenme: Bulgaristan'daki Türklerin sorunlarıyla ilgilenmesi, gazetelerini takip etmesi ve kültürel hayatlarının gelişmesi için girişimde bulunması. Benzer doğru özellik ve gerekçeler kabul edilir.

Katılmıyorum; savaşın ekonomik nedenleri de vardır. Örnekler: İngiltere ile Almanya'nın sömürgecilik yarışında çıkar çatışması yaşaması; Fransa'nın kömür ve demir madenleri bakımından zengin Alsace-Lorraine bölgesini geri almak istemesi; İtalya'nın sömürge elde etmek için Afrika ve Akdeniz'de yayılma politikası izlemesi; devletlerin ham madde ve pazar rekabeti ile silahlanma yarışı. Suikast savaşı başlatan olaydır ama asıl nedenler değildir. En az iki doğru ekonomik örnek gerekçeyle yazılmışsa tam puan verilir.

Sarıkamış'ta büyük kayıp verilince Doğu Anadolu Rus işgaline açık hâle geldi ve birçok şehir işgal edildi (1916'da Muş ve Bitlis kurtarıldı). 1917'de Rusya'da Bolşevik İhtilali çıkınca Rusya savaştan çekildi. Brest-Litovsk ile Kars, Ardahan ve Batum geri alındı ve Kafkas Cephesi kapandı. Çıkarım: Osmanlı Devleti cephede ağır kayıplar verip zor durumda kaldı; kurtuluşunda kendi gücünün yanında Rusya'daki iç gelişme de etkili oldu. Osmanlı Devleti savaşta aynı anda birçok cephede zorlanıyordu. Benzer doğru çıkarımlar kabul edilir.

Gelişmeler: İngilizlerin 1917'de Akabe'yi ele geçirmesi; İngilizlerin ve Şerif Hüseyin'in kışkırttığı bazı Arap kabilelerinin isyan etmesi (savaşın sonunda Osmanlı'nın çekilmek zorunda kalması). Çıkarım: Askerlerin ve komutanların büyük fedakârlık ve kararlılık göstermesine rağmen Osmanlı Devleti savaşta çok cepheli, yetersiz ve zor durumdaydı; ayrıca iç isyanlar ve dış kışkırtmalarla karşı karşıyaydı. Benzer doğru çıkarımlar kabul edilir.

Belirsiz ve yoruma açık maddeler (örneğin "kontrol") İtilaf devletlerince kendi çıkarlarına göre yorumlandı; haberleşme araçlarına el konuldu, 7. maddeye dayanılarak işgaller yapıldı. İstanbul Hükûmeti ateşkesi kabul etti, Wilson İlkeleri'ne dayanan bir barış bekledi, uzlaşmacı davrandı, işgallere karşı sessiz kaldı ve milletin haklarını savunamadı. Mustafa Kemal ise ateşkesi kayıtsız şartsız teslimiyet olarak gördü, işgallere karşı çıktı, belirsiz maddelerin açıklığa kavuşturulmasını istedi (Kilikya örneği) ve milletin gücüyle mücadele gerektiğini düşündü. Belirsizliğin işgale zemin hazırlaması ve iki tutumun karşılaştırması doğru yapılmışsa tam puan verilir.