8. Sınıf İnkılap Tarihi 1. Dönem 1. Yazılı Soruları (3. Senaryo, Açık Uçlu)

Borçlanma nedeni: Sanayileşemeyen, siyasi ve ekonomik olarak zayıflayan devletin, uzun süren ve genellikle yenilgiyle biten savaşların giderlerini karşılayamaması (savaş giderleri ve altyapı çalışmaları için para gerekmesi). Etkisi: Borçlar ödenemeyince düzenli gelir kaynakları (gümrük, tuz, ipek, tütün vergileri) alacaklı Avrupa devletlerinin denetimine girmiş, devlet kendi gelirleri üzerindeki söz hakkını kaybetmiş, ekonomik bağımsızlığı zedelenmiştir. 'Ekonomik bağımsızlığın kaybı, Avrupa'ya bağımlılık' gibi cevaplar kabul edilir.

Örnek çıkarımlar: (1) Ülke sorunlarına duyarlı, sorumluluk sahibi biriydi; çünkü derslerinin dışında da devletin sorunlarıyla ilgileniyordu. (2) Fikirlerini açıklama cesaretine sahip, eleştirel ve araştırmacı biriydi; çünkü gözlem ve bilgilerine dayanarak yönetimdeki aksaklıkları dile getirmiştir. (3) Liderlik/girişimcilik özelliği; arkadaşlarını bir araya getirip düşüncelerini paylaşmıştır. Her çıkarım gerekçesiyle birlikte yazılmalıdır; iki çıkarım için 5'er puan.

Sorunlar (örnek): Sanayileşen Avrupa devletlerinin Osmanlı’nın Kuzey Afrika topraklarını işgal ederek sömürgeleştirmeye başlaması; Fransız İhtilali’nin yaydığı milliyetçilik etkisiyle azınlıkların isyan etmesi (özellikle Balkanlar’daki huzursuzluk); devlet yönetimindeki hata ve aksaklıklar. Açıklama: Bu sorunları erken yaşta görmesi, devlet yönetimindeki hataları fark etmesini ve ülkenin kurtuluşu için köklü değişikliklerin gerekli olduğu düşüncesini kazanmasını sağlamıştır. İki sorun 5'er puan, açıklama 5 puan.

İleri görüşlülük, gözlemci ve araştırmacı olma (ayrıca mesleğine bağlılık/ kendini geliştirme isteği) gibi özellikler kabul edilir. Gerekçe: Manevraları yalnızca izlememiş, Avrupa ordularıyla Türk ordusunu karşılaştırmış ve gelişmelerden yaklaşan bir dünya savaşı sonucunu çıkarmıştır.

Rusya – Balkanlar’da Panslavizm politikası izlemesi; Fransa – Alsace-Lorraine bölgesini geri almak istemesi; İngiltere – Sömürgecilik yarışında Almanya ile çıkar çatışması; İtalya – Siyasi birliğini geç tamamlaması nedeniyle Afrika ve Akdeniz’de yayılma politikası izlemesi. Her doğru eşleştirme 2,5 puan.

Etki: Bloklar arasındaki rekabet ve silahlanma yarışı uluslararası gerginliği artırmış, devletler arasında güvensizlik oluşturmuştur. Bağlantı: Devletler ittifaklarla birbirine bağlı olduğundan iki devlet arasında çıkacak bir sorun bütün blokları savaşa sürükleyebilecek duruma gelmiş; silahlanma nedeniyle savaşa hazır güçler bulunmuştur. Bu yönde cevaplar kabul edilir.

Boğazlar geçilemediği için İtilaf devletleri müttefikleri Rusya’ya silah ve cephane yardımı götüremedi; bu durum Rusya’da ihtilalin çıkmasına, çarlık rejiminin yıkılmasına ve yeni yönetimin savaştan çekilmesine yol açtı. Osmanlı’nın Çanakkale’de kazanması savaşın uzamasına neden oldu. Çıkarım: Osmanlı Devleti zayıf olmasına rağmen stratejik konumu ve direnciyle savaşın seyrini değiştiren önemli bir rol oynamıştır. Neden-sonuç zinciri 10 puan, çıkarım 5 puan.

Halkın tepkileri: telgraf ve mitinglerle protesto; Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri’nin kurulması; Kuvâ-yı Millîye’nin oluşturulması (ikisi yeterli). Çelişki: Hükûmet işgalleri geçici sayıp boyun eğen, sessiz kalan ve İtilaf devletlerini kızdırmayan bir politika izlerken halk işgalleri hukuksuz bulup bağımsızlık için mücadele etmeyi seçmiştir; hükûmet milletin hislerine tercüman olamamıştır. Örtüşme: Mustafa Kemal de işgallere karşı çıkmış, bağımsızlık için milletin gücüne dayanarak direnilmesi gerektiğini savunmuştur; 'Geldikleri gibi giderler' sözü kararlılığını ve vatanseverliğini gösterir. İki tepki 6 puan, çelişki 7 puan, örtüşme 7 puan.