11. Sınıf Kimya 1. Dönem 1. Yazılı Son Hazırlık Soruları Çöz (Tüm Senaryolar)

TAM PUAN (10 puan): a) Suyun sıcaklığının artması, yanma tepkimesinde ortama ısı verildiğini gösterir; yanma ısı açığa çıkaran (ekzotermik) bir tepkimedir. b) Fındık, 1 gramı yakıldığında suyun sıcaklığını en çok artırdığı (60 °C) için en çok ısı açığa çıkaran besindir. Bu nedenle sporcu için en az kütleyle en çok enerji sağlama potansiyeli en yüksek besin fındıktır.
KISMİ PUAN (5 puan): Her doğru bölüm için 5 puan: (a) yanmanın ısı açığa çıkaran (ekzotermik) bir tepkime olduğunu yazar ya da (b) fındığı seçen hipotezi, dayanak olarak en büyük sıcaklık artışını belirterek yazar. İki bölümden yalnızca biri doğruysa 5 puan alır.
SIFIR PUAN: Hiçbir bölümü doğru yazmazsa. Örneğin (a) için tepkimenin ısı alan olduğunu yazar, (b) için fındık dışında bir besini seçer ya da dayanak göstermez ve hipotez cümlesi kurmaz.
Püf noktası: Aynı koşullarda suyun sıcaklığı ne kadar çok artarsa tepkimede o kadar çok ısı açığa çıkmıştır; hipotez bu veriye dayandırılır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler hipotezi veriye dayandırmadan 'fındık yağlıdır' gibi genel bilgiyle kurar ya da sıcaklık artışını ısı alan tepkimeyle ilişkilendirir.

TAM PUAN (10 puan): X maddesinin roket yakıtı olma potansiyeli Y maddesinden daha yüksektir. Çünkü iki madde de 1 gramından aynı miktarda ısı (40 kJ) açığa çıkarır ve gaz ürün oluşturur. Ancak X bu ısıyı daha kısa sürede (2 s) açığa çıkarır, yani daha hızlı yanar.
KISMİ PUAN (5 puan): X maddesini seçen hipotezi yazar, ancak dayanak olarak yanma süresinin kısalığını belirtmez ya da yanlış bir veriye dayanır.
SIFIR PUAN: Y maddesini seçerse ya da X ve Y arasında seçim yapmazsa, ayrıca cevap yazmazsa.
Püf noktası: Roket yakıtında yakıtın hızlı yanması ve gaz ürünlerin oluşması önemlidir; iki maddenin ısısı eşitse fark yanma süresindedir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler iki maddenin açığa çıkardığı ısı eşit olduğu hâlde ısı verisini ayırt edici gösterir ve yanma süresini hesaba katmaz.

BONUS (10 puan üzerinden)
TAM PUAN (10 puan): a) A yakıtı: 700 g × 50 kJ/g = 35 000 kJ. B yakıtı: 70 g × 120 kJ/g = 8 400 kJ. b) 1 L'lik depoyu dolduran A yakıtı daha çok ısı açığa çıkaracağı (35 000 kJ > 8 400 kJ) için hacmi sınırlı bu araçta A yakıtının enerji kaynağı olma potansiyeli daha yüksektir. B yakıtının gram başına ısısı yüksek olsa da depoya sığan kütlesi çok azdır.
KISMİ PUAN (5 puan): İki bölümden yalnızca biri doğruysa 5 puan alır: (a) iki toplam ısı değerini de doğru hesaplar ya da (b) A yakıtını seçen hipotezi doğru gerekçeyle yazar.
SIFIR PUAN: İki bölümü de yanlış yaparsa ya da cevap yazmazsa. Örneğin yalnızca gram başına ısıya bakarak B yakıtını seçer ve toplam ısıyı yanlış hesaplar.
Püf noktası: Yakıtın potansiyeli yalnızca gram başına ısıya göre değil, kullanım koşuluna göre de değerlendirilir; bu soruda depoya sığan toplam ısı ölçüttür.
Sık yapılan hata: Öğrenciler, 1 gramda en çok ısıyı veren B yakıtını, depoya sığan kütleyi hesaplamadan seçer.

TAM PUAN (15 puan): a) Solunumda ortama enerji verildiği için ΔH negatiftir (−), süreç ekzotermiktir. Fotosentezde ortamdan enerji alındığı için ΔH pozitiftir (+), süreç endotermiktir. b) Solunumda oluşan bağların enerji toplamı kırılan bağların enerji toplamından büyüktür. Fotosentezde kırılan bağların enerji toplamı oluşan bağların enerji toplamından büyüktür. c) Oluşan bağların enerji toplamı kırılanlardan büyükse ΔH < 0'dır ve tepkime ekzotermiktir. Kırılan bağların enerji toplamı oluşanlardan büyükse ΔH > 0'dır ve tepkime endotermiktir.
KISMİ PUAN (10 puan): Her doğru bölüm için 5 puan (2 doğru bölüm 10 puan). Bir bölümün doğru sayılması için o bölümdeki bütün istenenler doğru olmalıdır: a) iki sürecin ΔH işareti ve türü; b) iki süreç için büyük olan toplam; c) iki yönlü genelleme.
KISMİ PUAN (5 puan): Her doğru bölüm için 5 puan (1 doğru bölüm 5 puan).
SIFIR PUAN: Hiçbir bölümü doğru yazmazsa (örneğin solunumu endotermik, fotosentezi ekzotermik yazarsa ya da bağ kırılmasının enerji açığa çıkardığını söylerse) ya da cevap yazmazsa.
Püf noktası: Bağ kırılması enerji ister, bağ oluşumu enerji açığa çıkarır; ΔH, kırılan ve oluşan bağ enerjileri toplamının farkıdır, işareti hangi toplamın büyük olduğuna bağlıdır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler bağ kırılmasının enerji açığa çıkardığını sanır ya da ΔH işaretini ortamla enerji alışverişiyle ilişkilendiremez; kırılan ve oluşan toplamların rolünü karıştırır.

TAM PUAN (15 puan): a) L'de ışık oluşmamasına rağmen suyun sıcaklığı 20 °C'den 50 °C'ye yükselmiştir; bu, tepkimede ısı açığa çıktığını gösterir. Kimyasal tepkimelerde enerji değişimi sıcaklık değişimi ya da ışık oluşumu ile gözlenebilir. Bu yüzden ışık vermemesi, L'nin enerji kaynağı olamayacağı anlamına gelmez. b) K ve L maddelerinin ikisi de enerji kaynağı olabilir; K'nin enerji kaynağı olma potansiyeli L'den daha yüksektir. c) İkisinde de suyun sıcaklığı arttığı için ısı açığa çıkmıştır. Suyun sıcaklığı K'de 40 °C (20 °C'den 60 °C'ye), L'de 30 °C (20 °C'den 50 °C'ye) artmıştır. Eşit koşullarda K daha fazla ısı vermiştir.
KISMİ PUAN (10 puan): a), b) ve c) maddelerinden ikisi doğru yazılmışsa 10 puan verilir.
KISMİ PUAN (5 puan): a), b) ve c) maddelerinden yalnızca biri doğru yazılmışsa 5 puan verilir.
SIFIR PUAN: Hiçbir maddeyi doğru yazmazsa ya da cevap yoksa 0 puan verilir. Örnek: L'nin ışık vermediği için enerji kaynağı olamayacağını yazmak ya da yalnızca K'nin enerji kaynağı olabileceğini söylemek.
Püf noktası: Kimyasal tepkimelerde enerji değişimi yalnızca ışıkla değil, sıcaklık değişimiyle de gözlenir. Hipotez, ısı açığa çıkması ve sıcaklık artışı gibi bir veriye dayandırılır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler enerji açığa çıkışının yalnızca alev ya da ışıkla anlaşılacağını düşünür ve sıcaklık artışını kanıt olarak kullanmaz.

TAM PUAN (15 puan): a) ΔH° = [ΔH°f(C₂H₆)] – [ΔH°f(C₂H₂) + 2ΔH°f(H₂)] = (–84,7) – (226,7 + 0) = –311,4 kJ. b) Ali yalnızca H₂'nin oluşum entalpisinin sıfır olduğunu hesaba katmış, ancak C₂H₂ element değil bileşiktir; oluşum entalpisi sıfır değildir (+226,7 kJ/mol). Tepkenlerin oluşum entalpileri toplamı da ürünlerinkinden çıkarılmalıdır. Ürünün oluşum entalpisi, ancak tüm tepkenler element olduğunda tepkime entalpisine eşit olur.
KISMİ PUAN (10 puan): a) şıkkında ΔH° değerini doğru (–311,4 kJ) bulmuş, ancak b) şıkkında Ali'nin hatasını açıklamamış ya da yanlış açıklamıştır.
KISMİ PUAN (5 puan): b) şıkkında Ali'nin hatasını doğru açıklamış (C₂H₂ bileşiktir, oluşum entalpisi sıfır değildir ve tepkenlerin toplamı çıkarılmalıdır), ancak a) şıkkındaki ΔH° değerini yanlış bulmuş ya da hesaplamamıştır.
SIFIR PUAN: Hem ΔH° değerini yanlış bulan hem de Ali'nin hatasını açıklayamayan ya da cevap vermeyen öğrenci 0 puan alır.
Püf noktası: Yalnızca elementlerin standart oluşum entalpisi sıfırdır; tepkenlerden biri bileşikse onun oluşum entalpisi de hesaba katılmalıdır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler bütün tepkenlerin oluşum entalpisini sıfır sayar ve tepkenlerin toplamını ürünlerin toplamından çıkarmayı unutur.

TAM PUAN (15 puan): Tepkime N₂(g) + 3H₂(g) → 2NH₃(g) şeklindedir. ΔH° = [2(–46,1)] – [0 + 3(0)] = –92,2 kJ. ΔH° < 0 olduğundan tepkime ekzotermiktir. Standart oluşum entalpisi 1 mol bileşiğin elementlerinden oluşumundaki entalpi değişimidir; bu tepkimede 1 mol değil 2 mol NH₃ oluştuğu için ΔH° değeri oluşum entalpisinin 2 katıdır.
KISMİ PUAN (10 puan): ΔH° değerini doğru (–92,2 kJ) bulmuş, ancak tepkimenin türünü ya da 2 mol NH₃ oluştuğu için değerin 2 katı olduğu gerekçesini yazmamış veya yanlış yazmıştır.
KISMİ PUAN (5 puan): ΔH° değerini yanlış bulmuş, ancak bağıntıyı doğru kurmuştur (N₂ ve H₂'nin oluşum entalpisi sıfır alınmış, NH₃ için katsayı 2 kullanılmış).
SIFIR PUAN: ΔH° değerini yanlış bulan ve bağıntıyı da doğru kuramayan ya da cevap vermeyen öğrenci 0 puan alır.
Püf noktası: Standart oluşum entalpisi 1 mol bileşik için tanımlıdır; tepkimede katsayı kadar mol oluşuyorsa tepkime entalpisi katsayıyla çarpılarak bulunur.
Sık yapılan hata: Öğrenciler ürünün katsayısını (2) hesaba katmaz ve ΔH° değerini doğrudan –46,1 kJ olarak yazar.

TAM PUAN (10 puan): 1. hatalı davranış: Gözlüğünü takmadan deneyi başlatması. Dikkate alınması gereken işaret "Gözlük kullan" işaretidir. Deneye başlamadan önce gözlük kullanılması gerekir, çünkü gözlük kullanmadan çalışmak göz sağlığına zarar verir. 2. hatalı davranış: Sıcak cam beheri hemen buzlu suya batırması. Dikkate alınması gereken işaret "Kırılabilir cam uyarısı"dır. Cam malzemeler aşırı ısıtılmamalı ve ani sıcaklık değişimlerine maruz bırakılmamalıdır, çünkü kırılabilirler. 3. davranış (sonuçları deney raporuna kaydetmek) hatalı değildir.
KISMİ PUAN (5 puan): Her doğru madde için 5 puan (2 doğru madde 10 puan, 1 doğru madde 5 puan). Bir maddenin doğru sayılması için hatalı davranışın, ilgili uyarı işaretinin ve gerekçenin üçünün de doğru yazılmış olması gerekir.
SIFIR PUAN: Hiçbir maddeyi doğru yazmazsa (ör. 3. davranışı hatalı gösterirse, işaretleri ve gerekçeleri yanlış yazarsa ya da cevap vermezse).
Püf noktası: Deneyde uyarı işaretleri, yapılan işleme göre alınması gereken önlemi gösterir: gözlük göz sağlığını korur, kırılabilir cam uyarısı camın aşırı ısıtılmamasını ve ani sıcaklık değişimine maruz kalmamasını hatırlatır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler hatalı davranışı bulup uyarı işaretini ve işaretin gerekçesini yazmadan yalnızca "tehlikelidir" demekle yetinir; deney raporuna kayıt tutmayı da hatalı sayar.

TAM PUAN (10 puan): a) 2. çarpışmada tanecikler uygun geometride çarpışmış, ancak kinetik enerjileri eşik değerinden küçük (yetersiz) olduğu için tepkime gerçekleşmemiştir. 3. çarpışmada kinetik enerji yeterli olmasına rağmen tanecikler uygun geometride çarpışmadığı için tepkime gerçekleşmemiştir. b) Çarpışmanın etkin olması için tepkenler hem uygun geometride hem de yeterli kinetik enerjide (eşik değerine eşit ya da büyük) çarpışmalıdır; iki şart birlikte sağlanmalıdır (yalnızca 1. çarpışmada ikisi birlikte vardır).
KISMİ PUAN (5 puan): Her doğru bölüm için 5 puan (2 doğru bölüm 10 puan, 1 doğru bölüm 5 puan). a bölümü, hem 2. hem de 3. çarpışmanın nedeni doğru yazıldıysa doğru sayılır. b bölümü, hem uygun geometri hem de yeterli kinetik enerji şartı yazıldıysa doğru sayılır.
SIFIR PUAN: Hiçbir bölümü doğru yazmazsa, yalnızca tablodaki gözlemleri tekrar ederse ya da cevap yazmazsa.
Püf noktası: Çarpışma teorisine göre tepkimenin gerçekleşmesi için tepkenler uygun geometride ve yeterli kinetik enerjide çarpışmalıdır; iki şartın birlikte sağlanması gerekir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler her çarpışmanın tepkimeyle sonuçlandığını sanır ya da yalnızca yeterli enerjiyi veya yalnızca uygun geometriyi yeterli görür.