9. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı Son Hazırlık Soruları Çöz (Tüm Senaryolar)

TAM PUAN (15 puan): 1. not: Jeomorfoloji (yer şekilleri bilimi) – fiziki coğrafya. 2. not: Ekonomik coğrafya – beşerî coğrafya. 3. not: Hidrografya (sular coğrafyası) – fiziki coğrafya. Üç satırın hepsinde alt dal ve bölüm doğru yazılmıştır.
KISMİ PUAN (10 puan): Her doğru satır için 5 puan verilir. Bir satırın doğru sayılması için alt dalın ve bölümün ikisinin de doğru yazılması gerekir. Üç satırdan ikisi doğruysa 10 puan alır.
KISMİ PUAN (5 puan): Üç satırdan yalnızca biri doğruysa (alt dal ve bölüm birlikte doğru) 5 puan alır.
SIFIR PUAN: Hiçbir satırı doğru yazmazsa (alt dal ve bölüm birlikte doğru olan satır yoksa) ya da cevap yazmazsa 0 puan alır.
Püf noktası: Doğal ortamdaki yer şekilleri, iklim ve su unsurlarını inceleyen alt dallar fiziki coğrafyaya; insan faaliyetlerini (turizm, ticaret, nüfus, yerleşme vb.) inceleyen alt dallar beşerî coğrafyaya aittir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler yalnızca bölümü (fiziki/beşerî) yazıp alt dalın adını yazmayı unutur ya da akarsuyu ve eğimi insan faaliyetiyle ilişkili görüp beşerî coğrafyaya yazar.

TAM PUAN (15 puan): Can'ın görüşü uygundur; çünkü coğrafya doğal ortamı ve beşerî ortamı, yani doğa ile insan arasındaki etkileşimi birlikte inceler. Teraslı tarım insan faaliyetidir, ancak doğal unsurlarla (eğim, toprak) etkileşim içindedir. (a) Tarım faaliyeti ve dağılışı ekonomik coğrafyanın inceleme alanıdır. (b) Yamacın eğimi ve yer şekli jeomorfolojinin, toprak ise toprak coğrafyasının inceleme alanına girer.
KISMİ PUAN (10 puan): Üç maddeden ikisini doğru yazmışsa (her doğru madde 5 puan).
KISMİ PUAN (5 puan): Üç maddeden yalnızca birini doğru yazmışsa (her doğru madde 5 puan). Maddeler: 1) Can'ın görüşünün uygun olduğunu doğa-insan etkileşimi gerekçesiyle yazmak, 2) ekonomik coğrafya, 3) jeomorfoloji ve toprak coğrafyası (ikisi birlikte).
SIFIR PUAN: Üç maddenin hiçbirini doğru yazmazsa; örneğin Selin'i haklı bulup beşerî coğrafyadan başka bir bölüme yer vermezse ya da cevap yazmazsa.
Püf noktası: Coğrafya doğa-insan etkileşimini inceler; bu yüzden tek bir olayda fiziki ve beşerî coğrafyanın alt dalları birlikte yer alabilir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler insan eliyle yapılan her şeyi yalnızca beşerî coğrafyaya bağlar; eğim ve toprak gibi doğal unsurların fiziki coğrafya alt dallarınca incelendiğini yazmaz.

BONUS (10 puan üzerinden)
TAM PUAN (10 puan): (1) Yağış verisi, atmosferi, hava olaylarını ve iklimi inceleyen klimatolojinin (fiziki coğrafya) alanına girer. (2) Yerleşmelerin dağılışı, yerleşme coğrafyasının (beşerî coğrafya) alanına girer. (3) Çayın taşması, akarsuları ve bu ortamdaki olayları inceleyen hidrografyanın (fiziki coğrafya) alanına girer. Gerekçe: Sel hem doğal koşulların (yağış, akarsu) hem de insan faaliyetlerinin (vadi tabanında yerleşme kurulması) etkileşimiyle oluştuğu için coğrafya doğa ile insanı birlikte inceler; bu yüzden hem fiziki hem beşerî coğrafyaya ihtiyaç vardır.
KISMİ PUAN (5 puan): Üç alt dalı ve bağlı oldukları bölümleri doğru eşleştirmiş, ancak gerekçeyi yazmamış ya da yanlış yazmışsa; ya da gerekçeyi doğru yazmış, ancak üç alt dalın en az birini yanlış ya da eksik yazmışsa.
SIFIR PUAN: Üç alt dalı da doğru eşleştirmeyip gerekçeyi de doğru yazmazsa ya da cevap yazmazsa.
Püf noktası: Tek bir olay hem doğal hem beşerî unsur içerebilir; her unsurun alt dalı ve bağlı olduğu bölüm ayrı ayrı belirlenir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler çayın taşmasını beşerî coğrafyaya, yerleşmelerin dağılışını ise fiziki coğrafyaya yazar ya da gerekçede doğa-insan etkileşimine değinmez.

TAM PUAN (10 puan): a) Turizm ekonomik bir faaliyettir; turist sayısındaki değişim ekonomik coğrafyanın inceleme alanına girer. Ekonomik coğrafya, beşerî coğrafya bölümünün alt dalıdır. b) Denizlerdeki akıntı ve dalga gibi olayları sular coğrafyası (hidrografya) inceler. Sular coğrafyası, fiziki coğrafya bölümünün alt dalıdır.
KISMİ PUAN (5 puan): Her doğru madde için 5 puan: bir maddede alt dal ve bölüm birlikte doğru yazılmışsa o madde 5 puan alır (2 doğru madde 10 puan, 1 doğru madde 5 puan).
SIFIR PUAN: Hiçbir maddede alt dalı ve bölümü birlikte doğru yazmazsa. Bir maddede yalnız alt dalı ya da yalnız bölümü doğru yazan öğrenci o madde için puan alamaz.
Püf noktası: Doğal olay ve süreçleri inceleyen alt dallar fiziki coğrafyaya, insan faaliyetlerinin mekândaki dağılımını inceleyen alt dallar beşerî coğrafyaya aittir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler turizmin deniz ve plaj gibi doğal unsurlara bağlı olması nedeniyle onu fiziki coğrafyaya, denizi de beşerî coğrafyaya ait sanır; oysa turizm ekonomik coğrafyanın, akıntı ve dalga ise sular coğrafyasının konusudur.

BONUS (10 puan üzerinden)
TAM PUAN (10 puan): a) Aşağıdaki eşleştirmelerden herhangi ikisi doğru yazılmıştır: Haritadan yararlanarak su kaynaklarının yerini belirlemesi haritaları kullanabilmeye karşılık gelir. Suyun sınırlı olduğunu görmesi doğal ortamın sınırlılıklarını görebilmeye karşılık gelir. Ekim alanlarını kaynaklara yakın yerlerde toplaması olay ve olguları mekânla ilişkilendirebilmeye karşılık gelir. b) Örnek, coğrafya bilgisine sahip toplumların doğal kaynakları daha iyi yönettiğini gösterir. K köyü coğrafi bilgiyle su kaynağını yönettiği için ürün kaybı az olmuştur. L köyü kaynakların yerini ve sınırlılığını dikkate almadığı için ürün kaybı fazla olmuştur.
KISMİ PUAN (5 puan): Yalnızca bir bölüm eksiksiz doğrudur: a) bölümünde iki davranış ve karşılık geldiği yetenek doğru eşleştirilmiş ya da b) bölümünde sonuç (doğal kaynakları daha iyi yönetme) ve iki köy arasındaki farkla ilişkisi doğru açıklanmıştır, diğer bölüm yanlış veya eksiktir.
SIFIR PUAN: Hiçbir bölüm eksiksiz doğru değilse (a bölümünde iki doğru eşleştirme yok; b bölümünde sonuç yanlış ya da iki köy arasındaki farkla ilişkilendirilmemiş) veya cevap yazılmamışsa.
Püf noktası: Coğrafya bilgisine sahip insanlar haritayı kullanır, doğal ortamın sınırlılıklarını görür ve olayları mekânla ilişkilendirir; böyle toplumlar doğal kaynakları daha iyi yönetir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler davranışı yazar ama hangi coğrafi yeteneğe karşılık geldiğini belirtmez; b bölümünde de sonucu iki köyün durumuyla ilişkilendirmeden genel bir cümle yazar.

TAM PUAN (10 puan): 1. not: Yakın Çağ. Bu çağda coğrafyanın gelişmesinde etkili olan gelişmelerden biri yazılır: Fransız İhtilali ve Sanayi Devrimi'nin etkileriyle başlayan aydınlanma çağı, bilim ve teknolojideki gelişmeler, ulaşımın gelişmesi ya da bilimsel amaçlı keşif gezilerinin yapılması. 2. not: Yeni Çağ. Bu çağda coğrafyanın gelişmesinde etkili olan gelişmelerden biri yazılır: Avrupa'daki Rönesans ve reform hareketlerinin getirdiği aydınlanma ya da sömürgecilik hareketleri.
KISMİ PUAN (5 puan): Notlardan yalnızca birinde hem tarihî çağ hem de o çağa uygun gelişme doğru yazılmıştır. Her not 5 puan değerindedir. Bir notta çağ doğru olsa bile gelişme yanlış ya da boşsa o not puan almaz.
SIFIR PUAN: Hiçbir notta tarihî çağ ve çağa uygun gelişme birlikte doğru yazılmamıştır. Örneğin 1. not için Orta Çağ, 2. not için Eski Çağ yazılmıştır ya da cevap boş bırakılmıştır.
Püf noktası: Bir çağı bilim insanlarının adından ve o çağı başlatan olaydan tanıyın: Alman bilim insanları ve Sanayi Devrimi Yakın Çağ'a, denizciler ile Rönesans Yeni Çağ'a aittir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler Piri Reis, Kolomb ve Magellan gibi denizcileri Yakın Çağ ile, Alman bilim insanlarını Yeni Çağ ile karıştırır; ayrıca gelişme yerine yalnızca bilim insanı adını yazar.

BONUS (10 puan üzerinden)
TAM PUAN (10 puan): Katılmıyorum; coğrafyanın gelişmesinde toplumsal, ekonomik ve siyasi gelişmeler de etkili olmuştur. Farklı iki çağdan doğru örnekler: Eski Çağ’da kentlerin kurulması, ticaretin gelişmesi ya da yazının icadı; Orta Çağ’da İpek Yolu ve Baharat Yolu ticareti, büyük göç hareketleri ya da namaz vakitleri, oruç süresi ve hac yollarının belirlenmesi ihtiyacı; Yeni Çağ’da Rönesans ve reform hareketleri ya da sömürgecilik hareketleri; Yakın Çağ’da Fransız İhtilali, Sanayi Devrimi, ulaşımın gelişmesi ya da bilimsel amaçlı keşif gezileri. Bunlardan farklı çağlara ait ikisi doğru yazılmalıdır.
KISMİ PUAN (5 puan): “Katılmıyorum” der, ancak çağıyla doğru eşleşen en fazla bir örnek yazar (hiç doğru örnek yazmaması ya da iki örneği aynı çağdan vermesi de bu düzeye girer).
SIFIR PUAN: “Katılıyorum” derse ya da cevap yazmazsa 0 puan verilir.
Püf noktası: Coğrafyanın gelişmesinde her çağda o çağın ticaret, ihtiyaç, siyasi ve bilimsel gelişmeleri etkili olmuştur; bu nedenle gelişmeyi tek başına bilim insanlarının merakına bağlamak yanlıştır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler gelişmeyi doğru yazıp yanlış çağa yerleştirir (ör. Sanayi Devrimi’ni Orta Çağ’a, İpek Yolu ticaretini Yakın Çağ’a yazar) ya da iki örneği de aynı çağdan verir.

TAM PUAN (10 puan): A'dan B'ye güneydoğu yönünde, B'den C'ye doğu yönünde gidilmiştir. B ve C noktaları aynı paralel (36° kuzey) üzerinde olduğu için enlem değişmemiş, meridyen değeri (30° doğudan 36° doğuya) arttığı için doğuya gidilmiştir.
KISMİ PUAN (5 puan): İki yönden en az birini doğru yazmış, ancak tam puan koşullarını (iki yön doğru ve B-C etabı için doğru gerekçe) sağlamamıştır. Örneğin iki yönü doğru yazıp gerekçe vermemiştir.
SIFIR PUAN: İki yönün hiçbirini doğru yazmaması ya da cevap vermemesi durumunda verilir.
Püf noktası: Aynı paralel üzerinde hareket doğuya ya da batıya doğrudur; yönü belirlemek için hem paralel hem meridyen değerinin nasıl değiştiğine bakılır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler paralel ve meridyen değerlerinin değişimine bakmadan yalnızca noktaların kâğıttaki konumuna bakıp güneydoğuyu güneye ya da doğuyu kuzeydoğuya karıştırır.

TAM PUAN (10 puan): a) 1 cm gerçekte 2 km (200.000 cm) olduğundan kesir ölçek 1/200.000'dir. b) 3 × 200.000 = 600.000 cm, yani 6 km bulur. Bu sonuç doğru değildir; gerçek uzaklık 12 km'dir. Harita dijital cihazda küçültüldüğünde çizgi ölçek de küçüldüğü için çizgi ölçek kullanılmalıdır.
KISMİ PUAN (5 puan): Yalnızca a şıkkını (1/200.000) ya da yalnızca b şıkkını (6 km bulur, sonuç doğru değildir, çizgi ölçek kullanılmalıdır) doğru yazması durumunda verilir. Her şık 5 puandır.
SIFIR PUAN: Hem a hem b şıkkını yanlış yazması ya da cevap vermemesi durumunda verilir.
Püf noktası: Dijital cihazlarda harita küçültülüp büyütüldüğünde çizgi ölçek de haritayla birlikte değiştiği için çizgi ölçek daha güvenilirdir; kesir ölçek ise haritanın boyutu değişince yanlış sonuç verir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler kesir ölçeğin birimini santimetre almayı unutup 200.000 cm'yi km'ye çevirmeden sonuç yazar ya da küçülen haritada kesir ölçeğin de geçerli kalacağını sanır.

BONUS (10 puan üzerinden)
TAM PUAN (10 puan): a) B limanına ulaşır. b) Uzmanın ifadesi doğru değildir. E, A ile aynı paralel (39° kuzey) üzerindedir; meridyen değeri (36° doğu) A'nınkinden (30° doğu) büyük olduğu için E, A'nın doğusundadır. Kuzeydoğu için hem paralel hem meridyen değeri artmalıdır; B noktası (42° kuzey, 36° doğu) bu koşulu sağlar.
KISMİ PUAN (5 puan): Yalnızca a şıkkını (B limanı) ya da yalnızca b şıkkını (ifade doğru değildir; E, A'nın aynı paralelinde ve doğusundadır) doğru yazması durumunda verilir. Her şık 5 puandır.
SIFIR PUAN: Hem a hem b şıkkını yanlış yazması ya da cevap vermemesi durumunda verilir.
Püf noktası: Kuzeydoğu yönü, bu iki yönün birleşimidir: hedef noktanın hem paralel değeri (kuzeye doğru) hem meridyen değeri (doğuya doğru) başlangıç noktasından büyük olmalıdır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler yalnızca meridyen değerinin artmasına bakıp doğudaki her noktayı kuzeydoğuda sanar; aynı paralel üzerindeki noktanın tam doğuda olduğunu fark etmez.

TAM PUAN (10 puan): Katılmıyorum. Türkiye'nin kıtalar arası ticaret yollarının kesişim noktasında yer alması göreceli konum özelliğidir; çünkü göreceli konum bir yerin diğer yerlerle ilişkisini tanımlar ve ülkenin ekonomik ilişkilerini belirler. Mutlak konum ise bir yerin Ekvator'a ve başlangıç meridyenine göre konumudur, yani yerin kesin olarak tanımlanmasını sağlar.
KISMİ PUAN (5 puan): Kaan'a katılmadığını ve bu özelliğin göreceli konumla ilgili olduğunu yazmış, ancak gerekçede iki konum türünün tanımına yer vermemiş ya da tanımları yanlış yazmıştır.
SIFIR PUAN: Kaan'a katılırsa ya da bu özelliğin göreceli konumla ilgili olduğunu belirtmezse ya da cevap yazmazsa 0 puan alır.
Püf noktası: Mutlak konum Ekvator ve başlangıç meridyenine göre yeri verir; ticaret yollarının kesişimi gibi diğer yerlerle kurulan ilişkiler göreceli konumdur.
Sık yapılan hata: Öğrenciler 'yerinin kesin belli olması' ifadesinden dolayı ticaret ve ulaşım avantajlarını mutlak konuma bağlar.

BONUS (10 puan üzerinden)
TAM PUAN (10 puan): Katılmıyorum. Mutlak konum yalnızca yarım kürelerle değil, hem paralel hem meridyen aralığıyla belirlenir; Türkiye 36°-42° kuzey paralelleri ile 26°-45° doğu meridyenleri arasında yer alır. Bu sınırlar içinde yalnızca K noktası (39° K, 33° D) kalır. L noktası 45° kuzey paraleli, yani 42°'nin kuzeyinde olduğu için; R noktası 33° kuzey paraleli, yani 36°'nin güneyinde olduğu için; M noktası 24° doğu meridyeni, yani 26°'nın batısında olduğu için dışarıda kalır.
KISMİ PUAN (5 puan): Yalnızca bir bölüm eksiksiz doğrudur: Ya 'katılmıyorum' denmiş ve gerekçede mutlak konumun paralel ve meridyen aralığına (36°-42° K, 26°-45° D) göre belirlendiği yazılmıştır; ya da yalnız K noktası içeride gösterilmiş ve L, M, R noktalarının üçü de doğru koordinat değeriyle dışarıda gösterilmiştir.
SIFIR PUAN: Hiçbir bölüm eksiksiz değilse (ör. Yağız'a katılıyorsa ya da gerekçesi doğru değilse ve noktaları yanlış belirlemişse) ya da cevap yazmazsa 0 puan alır.
Püf noktası: Bir noktanın Türkiye'nin mutlak konumu içinde olması için enlemi ve boylamı birlikte Türkiye'nin paralel ve meridyen aralığına uymalıdır; yarım küre bilgisi tek başına yetmez.
Sık yapılan hata: Öğrenciler yalnızca enlem ya da yalnızca boylam değerine bakıp noktayı içeride sayar; M ve R gibi tek koordinatı sınır içinde kalan noktalarda yanılır.

TAM PUAN (10 puan): a) Sorun veri bileşenindedir. CBS'de karar almak ve yönetmek için doğru ve güncel veri gerekir. Proje 20 yıl önceki eski verileri kullandığı için yeni mahalleler haritada görünmemektedir. b) Güncel veri; uydu görüntülerinden, güncel hava fotoğraflarından, anketlerden ya da saha araştırmalarından sağlanabilir (bunlardan herhangi ikisi yazılır).
KISMİ PUAN (5 puan): a) bölümü (veri bileşeni + eski/güncel olmayan veri gerekçesi) tam doğru, b) bölümü eksik ya da yanlıştır; YA DA b) bölümündeki iki kaynak doğru, a) bölümü eksik ya da yanlıştır (yalnızca bileşen adı doğru, gerekçe yok ya da yanlışsa a) bölümü eksik sayılır).
SIFIR PUAN: Hem a) hem b) bölümü eksik ya da yanlıştır; örneğin sorunu kullanıcı, donanım, yazılım ya da yöntem bileşenine bağlar ve kaynak olarak güncel veri sağlamayan örnekler yazar ya da cevap yazmaz.
Püf noktası: CBS'nin işleyebilmesi için kullanıcı, veri, donanım, yazılım ve yöntem bileşenlerinin hepsi bulunmalı; veriler ise doğru ve güncel olmalıdır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler bilgisayar, yazılım ve uzman ekip bulunduğu için sistemin eksiksiz olduğunu düşünür ve verinin güncel olması gerektiğini gözden kaçırır.

TAM PUAN (10 puan): a) Boğazda oluşan hava olayı sistir. b) Soğuk ve sıcak hava kütlelerinin karşılaşmasıyla oluşan yoğun sis, görüş mesafesini azalttığı için ulaşımı zorlaştırır; Çanakkale Boğazı'nda deniz ulaşımının aksamasına neden olur. Kara ve hava yolu ulaşımı da aksayabilir.
KISMİ PUAN (5 puan): Her doğru madde için 5 puan verilir: (a) hava olayının sis olarak yazılması, (b) görüş mesafesinin azalması nedeniyle deniz, kara ya da hava ulaşımının aksayacağının yazılması. Maddelerden yalnızca biri doğruysa 5 puan, ikisi de doğruysa 10 puan verilir.
SIFIR PUAN: Hiçbir maddeyi doğru yazmazsa (hava olayını sis dışında bir olay olarak yazar ve ulaşım üzerindeki etkiyi yazmaz ya da yanlış yazarsa) ya da cevap yazmazsa.
Püf noktası: Soğuk ve sıcak hava kütlelerinin karşılaşması ya da sıcak ve nemli havanın soğuk zeminle temas etmesi sisi oluşturur; sis görüş mesafesini azalttığı için ulaşımı aksatır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler görüş mesafesinin kısalmasını gözleyip hava olayını yağış ya da fırtına olarak yazar, sis ile ulaşım aksaması arasındaki neden-sonuç ilişkisini kuramaz.