12. Sınıf İnkılap Tarihi 1. Dönem 1. Yazılı Soruları Çöz (6. Senaryo)

Ortak özellikler: (1) Çok kültürlü / farklı etnik unsurları barındıran yapı. (2) Zengin basın yayın ortamı. Kabul edilecek diğer özellikler: Batı ile bağlantı (Selânik'in Avrupa'ya açılan kapı olması; İstanbul'da Doğu ve Batı yaşam tarzlarının birlikteliği), okul çeşitliliği, ticaret ve kültür merkezi olma. Katkı: Farklı toplumların ve görüşlerin yakından görülmesi olaylara farklı bakış açıları geliştirmesini sağladı. Basın yayın ve düşünce ortamı siyasi ve fikrî birikimini artırdı. İstanbul'da ülke sorunlarıyla doğrudan temas etti. Her özellik için bir katkıyı mantıklı biçimde bağlayan cevaplar kabul edilir.

Beklenen: Okuduğu Fransız düşünürlerin siyasi eserleri, onda siyasi bilinç ve fikir üretme alışkanlığı oluşturdu; bu birikim, memleket sorunlarına çözüm arama ve örgütlenme isteğine dönüştü. Şam'da ayrılıkçı Arap ayaklanmalarına karşı mücadele ederken toplumda ve devlet yönetiminde aksaklıklara tanık oldu; devlet gerileme ve çözülme içindeydi. Bu gözlemler, okuduğu fikirlerle birleşerek vatan ve hürriyet düşüncesi etrafında gizli bir cemiyet kurmasına yol açtı. Okuma/fikir birikimi ile dönem sorunlarını (gerileyen devlet, aksaklıklar) ilişkilendiren cevaplar kabul edilir.

Neden: Osmanlı Devleti'nin Trablusgarp'ta savaş hâlinde olması; Balkan devletleri bu durumdan yararlanarak topraklarını genişletmeyi ve Osmanlı'nın Balkanlardaki varlığına son vermeyi amaçladı. Zor duruma düşme nedenleri: (1) Fransız İhtilali'nin ardından yayılan milliyetçilik hareketleri, (2) Rusya'nın Slav kökenli Balkan uluslarını kendi hâkimiyetine almak için izlediği Panslavizm politikası. Sonuçta Osmanlı dört cephede mücadele etmek zorunda kaldı.

Beklenen: Gelir kaynaklarının bir kısmı yabancı alacaklıların yönettiği kuruma devredildiği için devlet mali kararlarında serbest değildi; ekonomik bağımlılık siyasi bağımsızlığı / karar verme gücünü zayıflattı (ekonomik güç ile siyasi egemenlik arasındaki ilişki). Borç sarmalı ve yabancı denetim, Batılı devletlerin devlet üzerindeki etkisini artırdı. İttihat ve Terakki'nin amacı: tarım ve sanayide kendine yetecek, millî şirketler ve bankalarla desteklenen bir ekonomi kurarak yabancı sermayeye bağımlılığı azaltmak. Gerekçeli yorum ve doğru amaç belirtilirse tam puan.

İlk savaş ilan eden devlet Rusya'dır (2 Kasım 1914). Yorum: Osmanlı Devleti ittifaktan sonra tarafsızlık ilan etse de Alman gemilerini satın aldığını bildirerek ve bu gemilerin Karadeniz'de Rus limanlarını bombalamasıyla fiilen savaşın içine girdi; Rusya, İngiltere ve Fransa'nın savaş ilanları bu eylemin sonucudur. Almanya'nın amacı Osmanlı'yı kendi yanında savaşa sokarak savaş yükünü hafifletmekti; ittifak bu yönde bir zemin oluşturdu. Tarafsızlık ilanı ile fiilî durum arasındaki çelişkiyi ve ittifakın etkisini gösteren cevaplar kabul edilir.

Beklenen: Önce sorunun kaynağı olan komiteler kapatılıp üyeleri hakkında yakalama kararı çıkarıldı; huzursuzluk sürdüğü ve olaylar durulmadığı için daha kapsamlı bir düzenleme olan Sevk ve İskân Kanunu çıkarıldı. Yani tedbirler olayların seyrine göre sertleştirildi. Amaç: Savaş sırasında Van, Erzurum, Bitlis, Diyarbakır gibi yerlerdeki huzursuzluğu önlemek, ülke bütünlüğünü ve devletin güvenliğini sağlamak, savunmasız halkı korumak; kanun katletme amacı taşımayan, tedbir niteliğinde bir zorunlu göçtü. Aşamalılık ile güvenlik amacını bağlayan cevaplar kabul edilir.