12. Sınıf İnkılap Tarihi 1. Dönem 1. Yazılı Soruları Çöz (4. Senaryo)

Her özellik ile katkısı eşleştirilmelidir. Örnek cevaplar: (1) Selânik'in Avrupa'ya açılan, çok kültürlü bir ticaret şehri olması, Mustafa Kemal'in Batı'yı ve farklı toplumları tanımasını sağlamıştır. (2) Düşüncelerin rahatça ifade edildiği, farklı siyasi görüşlerin bulunduğu zengin basın yayın ortamı, olaylara farklı bakış açıları geliştirmesine ve siyasi birikim kazanmasına katkı sağlamıştır. Farklı etnik unsurların bir arada yaşaması, toplumun sosyal yapısını gözlemlemesini sağlamıştır. Bunlara benzer, metne dayalı ve mantıklı ilişkilendirmeler kabul edilir.

Osmanlıcılık → Osmanlı topraklarındaki bütün uluslara dil, din ve ırk ayrımı yapmadan eşit hak ve ödev vererek bir "Osmanlı milleti" oluşturmayı amaçlar. İslamcılık → Müslümanların coğrafya, kültür ve milliyet farkı gözetilmeden bir bütün olarak halife tarafından yönetilmesini savunur. Türkçülük → Kurtuluşun Türk milliyetçiliği ile sağlanabileceğini, Türkler arasında millî bilincin uyandırılması gerektiğini savunur. Batıcılık → Her alanda Batı medeniyetinin ve modern gelişmelerin takip edilmesi gerektiğini savunur.

En çok artan: Fransa (34,3'ten 53,0'a). En çok azalan: İngiltere (33,2'den 14,0'a). Almanya'nın payının 7,5'ten 21'e çıkması da fark edilmelidir. Yorum: Osmanlı Devleti 19. yüzyılın ikinci yarısında yüksek faizle ve büyük miktarda borç almış, borçlar yatırıma dönüşmeden tüketilmiş ve devlet borç sarmalına girmiştir. Alacaklı Batılı devletler Düyûn-ı Umûmiye İdaresi gibi kurumlar aracılığıyla Osmanlı gelirlerini denetlemiştir. Böylece Osmanlı ekonomisi yabancı sermayeye bağımlı hâle gelmiş ve Avrupa sermayesinin denetimi altına girmiştir. Bu çerçevedeki gerekçeli yorumlar kabul edilir.

Kanunun adı: Sevk ve İskân Kanunu. Önceki tedbir: 24 Nisan 1915'te Ermeniler tarafından kurulmuş komitelerin (Taşnaksutyun, Hınçak vb.) kapatılması ve komite üyeleri hakkında yakalama kararı çıkarılması. Kanundaki düzenleme (biri yeterlidir): can ve mal emniyetinin sağlanarak nakledilmeleri, yeni yerlerine yerleşinceye kadar iaşelerinin devletçe karşılanması, emlak ve arazi verilmesi, muhtaçlara konut yapılması, çiftçilere tohumluk, alet ve malzeme sağlanması, geride bıraktıkları taşınır malların kendilerine ulaştırılması. Amaç: savaş sırasında hükûmet emirlerine, ülke bütünlüğüne ve güvenliğine karşı hareket edenlerden kaynaklanan tehdidi önlemek, devletin güvenliğini sağlamaktır. Bu çerçevedeki cevaplar kabul edilir.

Örnek cevaplar: Osmanlı Devleti savaşı kaybeden taraf olarak 30 Ekim 1918'de Mondros Ateşkes Antlaşması'nı imzalamak zorunda kalmıştır. İtilaf Devletleri Osmanlı topraklarını işgal etmiş ve paylaşma girişiminde bulunmuştur. İmparatorluk dağılma sürecine girmiş, toprak ve nüfus kaybı yaşanmıştır. Ağır insan ve ekonomik kayıp da kabul edilir. Doğru iki siyasi sonuç yeterlidir.

Örnek cevaplar: Savaşta milyonlarca insan hayatını kaybetmiş, Avrupa ekonomisi ağır zarar görmüştür. Savaşı kaybeden Almanya ağır yükümlülükler altına sokulmuş, Avusturya-Macaristan gibi imparatorluklar dağılmıştır. İtilaf Devletleri galip gelmiş, barış düzenini kendi çıkarları doğrultusunda yeniden kurmak istemiştir. Dünya barışını korumak amacıyla Milletler Cemiyeti kurulmuştur. Bağ kurma örneği: Sömürge ve pazar rekabeti ile bloklaşma ve silahlanma yarışı savaşa yol açmış, sonuçta galip devletler yenilenlerin topraklarını ve sömürgelerini yeniden paylaşmak istemiştir. Bu çerçevedeki tutarlı cevaplar kabul edilir.