12. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı Son Hazırlık Soruları Çöz (Tüm Senaryolar)

TAM PUAN (15 puan): Olay, sıcak hava dalgasıdır. Ölçülen sıcaklıklar uzun yıllar ortalamasının belirgin biçimde (10-20 °C) üzerindedir. Bu da sıcaklıkların anormal derecede yüksek olduğunu gösterir. Sıcak hava dalgası hava kalitesi, insan sağlığı, ekonomi, hizmetler ve ekosistem üzerinde ciddi etkilere sahiptir. Örneğin insan ölümlerine, okulların tatil edilmesine ve orman yangınlarına yol açabilir (en az iki etki yazılmalıdır).
KISMİ PUAN (10 puan): Üç bölümden (olayın adı, grafikten gerekçe, en az iki doğru etki) ikisini doğru yazması.
KISMİ PUAN (5 puan): Üç bölümden yalnızca birini doğru yazması.
SIFIR PUAN: Üç bölümün hiçbirini doğru yazmaması ya da cevap yazmaması.
Püf noktası: Ekstrem hava olayı, değerlerin normalin (ortalamanın) anormal derecede dışına çıkmasıdır; bu yüzden sıcaklık, ortalamayla karşılaştırılarak yorumlanır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler yalnızca "sıcaklık yüksek" yazar; ortalamayla karşılaştırma yapmadığı için gerekçeyi eksik bırakır.

TAM PUAN (15 puan): Deniz'in görüşüne katılmıyorum. Aynı ekstrem doğa olayı (aşırı yağış), yaşandığı yerin özelliklerine göre farklı etkilere yol açabilir. K kentinde betonlaşma fazladır. Kentsel alanlardaki betonlaşma sel riskini artırarak ciddi can ve mal kayıplarına yol açar. Bu yüzden eşit yağışa rağmen K kentinde zarar daha büyük olmuştur.
KISMİ PUAN (10 puan): Deniz'e katılmadığını belirtir ve farkın nedeninin K kentindeki betonlaşma olduğunu yazar. Ancak betonlaşmanın sel riskini artırdığını ya da can ve mal kaybına yol açtığını açıklamaz.
KISMİ PUAN (5 puan): Deniz'e katılmadığını belirtir; ancak gerekçe yazmaz ya da gerekçesi yanlıştır (ör. farkın yağış miktarından kaynaklandığını söyler).
SIFIR PUAN: Deniz'in görüşüne katıldığını yazar ya da hiçbir cevap yazmaz.
Püf noktası: Aynı ekstrem olayın etkisi her yerde aynı olmaz; betonlaşma gibi yerel özellikler, aşırı yağışın yol açtığı sel riskini ve can ve mal kayıplarını artırır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler etkinin yalnızca olayın şiddetine (yağış miktarına) bağlı olduğunu düşünüp yerin özelliklerini, yani betonlaşmanın sel riskini artırdığını gözden kaçırır.

TAM PUAN (10 puan): a) Sel ve taşkın ile kuraklığın sayısının artması beklenir; çünkü bu iki olayın grafikteki değerleri yıllar içinde sürekli yükselmektedir, depremin değeri ise belirgin bir artış göstermemektedir. b) Bu olaylar gelecekte can ve mal kayıplarına, tarımsal üretimde düşüşe, toprağın verimsizleşmesine, kıtlığa ya da kitlesel göçe yol açabilir (bunlardan veya yakın anlamlı ifadelerden en az ikisinin yazılması yeterlidir).
KISMİ PUAN (5 puan): İki bölümden yalnızca birini tam doğru yazması: (a) bölümünde her iki olayı (sel ve taşkın, kuraklık) doğru yazıp (b) bölümünde en az iki doğru risk yazamaması ya da (b) bölümünde en az iki doğru riski yazıp (a) bölümünde iki olayı birden doğru belirtememesi. Her bölüm 5 puandır.
SIFIR PUAN: (a) bölümünde sel ve taşkın ile kuraklığı birlikte belirtmemesi ve (b) bölümünde en az iki doğru risk yazmaması ya da cevap yazmaması.
Püf noktası: Gelecekle ilgili çıkarım yaparken grafikteki artış eğilimi okunur, artan olayların kitaptaki etkileri (can ve mal kaybı, tarımsal üretimde düşüş, kıtlık, göç) risk olarak sıralanır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler grafikteki üç olayın hepsinin arttığını sanır ya da riskleri grafikten değil genel bilgiyle, olaylarla ilgisiz biçimde yazar.

BONUS (10 puan üzerinden)
TAM PUAN (10 puan): Ela'nın görüşüne katılmıyorum. Tatlı su rezervi azalmayı sürdürürse kuraklığa bağlı erozyon ve toprağın verimsizleşmesi (çevresel etki) görülür. Bu durum sulu tarıma dayalı havzada tarımsal üretimde düşüşe (ekonomik etki) yol açar. Üretimin düşmesi de kıtlığı ve kitlesel göçü (sosyal etki) beraberinde getirebilir; yani etki yalnızca doğal çevreyle sınırlı değildir.
KISMİ PUAN (5 puan): Ela'nın görüşüne katılmadığını belirtmesi ve çevresel, ekonomik, sosyal alanlardan yalnızca bir ya da ikisi için doğru sonuç yazması.
SIFIR PUAN: Ela'nın görüşüne katıldığını yazması ya da katılmadığını belirtip üç alanın hiçbiri için doğru sonuç yazmaması ya da cevap yazmaması.
Püf noktası: Kuraklık gibi uzun süreçte ortaya çıkan olayların etkisi çevresel, ekonomik ve sosyal alanlara zincir hâlinde yayılır; gelecek çıkarımı bu zinciri kurmayı gerektirir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler katılmadıklarını yazmakla yetinir ya da yalnızca toprağın verimsizleşmesi gibi çevresel bir sonuç yazıp ekonomik ve sosyal etkileri atlar.

TAM PUAN (10 puan): Baskın ekonomik faaliyet sanayidir; çünkü çalışanların en büyük payı sanayi sektöründedir. Sanayi tesislerinde çalışmak için başka yerlerden gelen insanlar ilçenin nüfusunu artırmış ve yerleşme alanını genişleterek yeni mahallelerin kurulmasına yol açmıştır (sosyal etki). Farklı yörelerden gelenlerin mutfağı, ağzı ve gelenekleri aynı ilçede bir arada görülür; bu da kültürel çeşitliliği artırır (kültürel etki).
KISMİ PUAN (5 puan): Baskın faaliyeti (sanayi) doğru yazıp sosyal etki (göç, nüfus artışı, yeni mahalleler) ile kültürel etki (kültürel çeşitlilik, geleneklerin bir arada görülmesi) boyutlarından yalnız birini doğru açıklar.
SIFIR PUAN: Baskın faaliyeti yanlış yazar ya da sosyal ve kültürel etkiden hiçbirini doğru yazmaz (yalnızca baskın faaliyeti yazıp etkiyi açıklamayan cevap da 0 puandır). Cevap boş bırakılmıştır.
Püf noktası: Baskın faaliyet grafikteki en büyük dilimden bulunur; sanayi faaliyeti iş imkânıyla göçü artırır, bu da yerleşmenin büyümesine (sosyal) ve farklı yörelerin kültürlerinin bir arada görülmesine (kültürel) yol açar.
Sık yapılan hata: Öğrenciler yalnızca üretim ve gelir artışı gibi ekonomik sonuçları yazar, nüfus, yerleşme ve kültür üzerindeki etkiyi belirtmez.

BONUS (10 puan üzerinden)
TAM PUAN (10 puan): K köyünde tarım, L köyünde hayvancılık baskın faaliyettir. Ekonomik faaliyet türünü doğal ortam belirler: verimli, düz arazilerde tarım, dağlık ve engebeli alanlarda hayvancılık ön plandadır. Kerem'in görüşüne katılmıyorum; çünkü ekonomik faaliyetler insanların yaşam tarzı ve kültürünün temelini oluşturur. K köyünde ekim-hasat işlerine bağlı, tarlalara yakın yerleşik bir yaşam; L köyünde sürülerin otlatılmasına bağlı, mevsime göre yüksek otlaklarda kalmayı da içeren bir yaşam ortaya çıkar. Baskın faaliyetler farklı olduğundan iki köyün yaşam tarzı ve kültürü de farklıdır.
KISMİ PUAN (5 puan): Aşağıdaki iki maddeden yalnızca birini doğru yazması. (1) K'da tarım, L'de hayvancılığın baskın olduğunu ve bunu doğal ortam özelliğiyle (K'da verimli düz arazi, L'de dağlık ve engebeli arazi) gerekçelendirmesi. (2) Kerem'e katılmadığını belirtip ekonomik faaliyetin yaşam tarzı ve kültürün temelini oluşturduğunu, faaliyetler farklı olduğu için yaşam tarzı ve kültürün de farklı olduğunu açıklaması. İki madde birlikte doğruysa tam puan verilir.
SIFIR PUAN: İki maddeyi de doğru yazmaması; örneğin Kerem'e katılması, faaliyetleri yanlış belirlemesi ya da cevap yazmaması.
Püf noktası: Baskın ekonomik faaliyeti doğal ortam belirler; faaliyet de insanların yaşam tarzı ve kültürünün temelini oluşturur, bu yüzden baskın faaliyeti farklı olan yerlerde yaşam tarzı ve kültür de farklılaşır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler ekonomik faaliyeti yalnızca bir geçim kaynağı sayar; faaliyetin yaşam tarzı ve kültürü biçimlendirdiğini yazmaz ya da faaliyeti belirleyen doğal ortam özelliğini göstermeden "tarım", "hayvancılık" demekle yetinir.

TAM PUAN (10 puan): Net göç hızı 2010'da -3,8 iken 2020'de -1,9'a yükselmiştir; negatif değer bölgenin göç verdiğini, değerin yükselmesi ise bölgeden dışarıya göçün azaldığını gösterir. Aynı dönemde istihdam 1,5 milyon kişiden 1,9 milyon kişiye çıkmıştır. Tarım ve buna bağlı sanayi gelişince bölgede iş imkânları artmış, bu nedenle insanlar iş bulmak için başka bölgelere daha az göç etmiştir.
KISMİ PUAN (5 puan): Net göç hızı ile istihdam verilerinden yalnızca birini doğru yorumlaması (göçün azaldığını ya da istihdamın arttığını yazması) veya iki veriyi doğru yorumlayıp aralarında ilişki kurmaması.
SIFIR PUAN: Göçün arttığını yazması, verilerin ikisini de yanlış yorumlaması ya da cevap yazmaması.
Püf noktası: Bir bölgede sanayi ve tarım geliştikçe iş imkânları artar; bu durum bölgeden dışarıya göçü azaltır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler net göç hızındaki -3,8'den -1,9'a değişimi 'göç arttı' sanır; negatif değerin göç verme, değerin yükselmesinin ise göçün azalması anlamına geldiğini göremezler.

BONUS (10 puan üzerinden)
TAM PUAN (10 puan): a) K ilçesinde kurulan sanayi tesisleri iş olanağı yarattığı için başka yerlerden insanlar iş bulmak amacıyla K'ya göç etmiş, bu yüzden K'nin nüfusu artmıştır. L ilçesinde sanayi yatırımı ve yeni iş olanağı olmadığı için nüfus K'ya ya da başka yerlere göç vermiş, bu yüzden L'nin nüfusu azalmıştır. b) Göçle gelen nüfus nedeniyle K ilçesinde yerleşme alanı genişler (konut ihtiyacı artar); eğitim, sağlık, içme suyu ve ulaşım gibi hizmetlere olan talep artar ya da farklı yörelerden gelen insanlar nedeniyle kültürel çeşitlilik artar. Bu etkilerden biri, nüfus artışıyla ilişkisi kurularak yazılmalıdır.
KISMİ PUAN (5 puan): Yalnızca (a) bölümü doğru (sanayi, iş olanağı ve göç ilişkisiyle K'nin nüfus artışı ile L'nin nüfus azalışı açıklanmış) ya da yalnızca (b) bölümü doğru (nüfus artışına bağlı bir toplumsal etki gerekçesiyle yazılmış). Her doğru bölüm için 5 puan verilir.
SIFIR PUAN: Hiçbir bölümü doğru yazmazsa; örneğin nüfus değişimini sanayileşme ve göçle ilişkilendirmeden yalnızca grafikteki artış ve azalışı söylerse ya da toplumsal etki yazmazsa.
Püf noktası: Sanayileşme iş olanağı yaratır, iş olanağı olan yere göç olur, göç alan yerde nüfus ve şehirleşme artar; göç veren yerde ise nüfus azalır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler nüfus artışının nedenini yazmadan yalnızca grafikteki sayısal değişimi tekrar eder ya da toplumsal etki yerine yalnızca ekonomik sonucu (üretimin artması gibi) yazar.

TAM PUAN (10 puan): Eğilim sürerse hizmet sektörünün payı artar, tarım sektörünün payı azalır. Çünkü hizmet sektörünün payı dönemler boyunca %35'ten %40'a, oradan %50'ye yükselmiş; tarımın payı ise %40'tan %30'a, oradan %20'ye düşmüştür (sanayinin payı yaklaşık %30'da dengelenmiştir). Hizmet sektörünün geliştiği ülkelerde çalışan nüfusun büyük bölümü bu alanda istihdam edilir ve yaşam kalitesi artar.
KISMİ PUAN (5 puan): Yalnızca biri doğru: ya hizmetin artacağı, tarımın azalacağı çıkarımı grafikteki verilere dayandırılarak doğru yapılmış ya da hizmet sektörünün geliştiği ülkelerdeki sonuç doğru yazılmıştır (ikisi birlikte doğru değildir).
SIFIR PUAN: Sektör çıkarımını da hizmet sektörünün geliştiği ülkelerdeki sonucu da yanlış yazan ya da cevap vermeyen öğrenci 0 puan alır (örneğin tarımın payının artacağını söylemek).
Püf noktası: Gelecek tahmini yapılırken grafikteki değişim yönü (artış/azalış) okunur ve hizmet sektörünün gelişmesinin istihdam ve yaşam kalitesine etkisiyle birleştirilir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler yalnızca hangi sektörün arttığını yazar, veriye dayanmaz ya da hizmet sektörünün gelişmesinin sonucunu belirtmez.

BONUS (10 puan üzerinden)
TAM PUAN (10 puan): a) Selin'in tahminine katılmıyorum. Sulama olanaklarının artmasına paralel olarak tarımsal ürün çeşitliliğinde ve verimde artış beklenir; bu nedenle tarım, bölge ekonomisinden çıkmaz, önemini sürdürür. b) Burak'ın görüşüne katılmıyorum. Ulaşım hizmet sektörünün bir koludur ve ekonomik kalkınmada etkin rol oynar; ulaşım sistemleri doğru planlandığında hemen her yere erişim imkânı doğar ve bu durum bölgenin ekonomik kalkınmasını hızlandırır. Bu nedenle ekonomi yalnızca üretimle değil, hizmet sektörüyle de büyür.
KISMİ PUAN (5 puan): Her doğru bölüm için 5 puan (iki bölüm doğruysa 10 puan, yalnızca bir bölüm doğruysa 5 puan). Bir bölümün doğru sayılması için hem 'katılmıyorum' sonucunun hem de o bölümde istenen gerekçenin (a'da verim ve ürün çeşitliliğinin artması, b'de erişimin kolaylaşıp kalkınmanın hızlanması) doğru yazılması gerekir; yalnızca sonucu doğru yazılan ya da gerekçesi eksik kalan bölüm puan almaz.
SIFIR PUAN: Hiçbir bölümü doğru yazmazsa (iki bölümde de katılma durumu yanlışsa ya da gerekçe yanlış ya da eksikse) veya cevap yazmazsa.
Püf noktası: Kilit kavram: Sulama olanaklarının artması tarımsal verimi ve ürün çeşitliliğini artırır; planlı ulaşım sistemi erişimi kolaylaştırarak kalkınmayı hızlandırır; yani gelecekte tarım ve hizmet sektörü birlikte gelişebilir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler hizmet sektörü gelişince tarımın ekonomiden tamamen çıkacağını sanır ya da ulaşımı ekonomik kalkınmadan bağımsız bir altyapı olarak görür.

TAM PUAN (10 puan): a) K Bölgesi'nin öne çıkan işlevi turizmdir; çünkü grafikte konaklama ve yiyecek hizmetlerinde çalışan sayısı diğer faaliyet kollarından fazladır. b) Turizm; döviz girdisi sağlar, dış ticaret açığını azaltır ve işsizliği azaltır (bu üç katkıdan herhangi ikisi yazılmalıdır). Böylece kalkınmayı destekler.
KISMİ PUAN (5 puan): Öne çıkan işlevi (turizm) doğru yazmış, ancak grafikteki veriye dayanmamış (gerekçe yok ya da yanlış) veya iki katkıdan en az birini yazmamış ya da yanlış yazmışsa.
SIFIR PUAN: Öne çıkan işlevi (turizm) doğru belirleyemeyen ya da cevap yazmayan öğrenci 0 puan alır.
Püf noktası: İşlevsel bölgeyi, o bölgede çalışanların en çok hangi faaliyet kolunda yoğunlaştığına bakarak belirle; turizm döviz girdisi sağlama, dış ticaret açığını ve işsizliği azaltma yönünden kalkınmayı destekler.
Sık yapılan hata: Öğrenciler en yüksek sütunu okumak yerine havalimanı ve limanın varlığına bakıp bölgenin işlevini ulaşım olarak yazar ya da turizmin katkıları yerine genel ifadeler yazar.

TAM PUAN (10 puan): Ekonomik etki: Sulanan tarım alanı 100 bin hektardan 250 bin hektara, tarıma dayalı sanayi tesisi sayısı 20'den 60'a çıkmıştır (bunlardan biri yeterlidir). Bu durum bölgenin tarımsal üretimini ve ekonomik faaliyetlerini artırmıştır. Sosyal etki: Okullaşma oranı %70'ten %90'a yükselmiş, hastaneye ortalama ulaşım süresi 60 dakikadan 30 dakikaya düşmüştür (bunlardan biri yeterlidir). Bu durum eğitim ve sağlık hizmetlerine erişimi kolaylaştırmış, halkın yaşam kalitesini artırmıştır.
KISMİ PUAN (5 puan): Ekonomik etki ya da sosyal etkiden yalnız birini, tablodaki uygun veriyle ve doğru yorumla yazması (her doğru madde için 5 puan; 2 doğru madde 10 puan, 1 doğru madde 5 puan).
SIFIR PUAN: Hiçbir etkiyi tablodaki uygun veriyle doğru yazmaması; verileri yorumlamadan yalnızca tablodaki sayıları tekrar etmesi ya da ekonomik etki yerine sosyal, sosyal etki yerine ekonomik göstergeyi yazması.
Püf noktası: Üretim, sanayi ve gelir göstergeleri ekonomik etkiyi; eğitim, sağlık ve hizmetlere erişim göstergeleri sosyal etkiyi gösterir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler tablodaki sayıyı yorumlamadan yazar ya da etkinin türünü (ekonomik/sosyal) karıştırır.

TAM PUAN (10 puan): Ece'nin anlattığı etki sosyal etkidir; çünkü okul ve sağlık ocağı gibi hizmetlerin artması ve göçün azalması halkın yaşam koşullarıyla ilgilidir. Mert'in anlattığı etki kültürel etkidir; çünkü el sanatları, türkü ve yemekler gibi yöresel değerlerin tanınması ve yaşatılması kültürle ilgilidir.
KISMİ PUAN (5 puan): Ece ya da Mert'in anlattığı etkilerden yalnız birinin türünü doğru yazması (her doğru madde için 5 puan; 2 doğru madde 10 puan, 1 doğru madde 5 puan).
SIFIR PUAN: Hiçbir etki türünü doğru yazmaması (Ece için sosyal, Mert için kültürel dışında bir tür yazması) ya da cevap yazmaması.
Püf noktası: Eğitim, sağlık ve göç gibi yaşam koşullarıyla ilgili değişimler sosyal; yöresel değerlerin yaşatılması ve tanıtılması kültürel etkidir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler kültürel etkiyi sosyal etkiyle ya da ekonomik etkiyle karıştırır.