12. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı Soruları Çöz (5. Senaryo)

Ekstrem olay: 7,6 büyüklüğündeki Gölcük depremi. Çünkü olağan dışı şiddettedir, ani gelişir ve çok sayıda can ve mal kaybına yol açar. Nil Nehri'nin yıllık taşkınları ise her yıl düzenli aralıklarla tekrarlanan, beklenen ve sıradan bir doğa olayıdır; bu yüzden ekstrem sayılmaz. 'Sıra dışı şiddet ve etki' ile 'düzenli tekrar' ayrımını yapan cevaplar kabul edilir.

Talep artarken üretim düşeceği için gıdaya erişim zorlaşır, gıda kıtlığı ve fiyat artışı yaşanabilir; bu durum göç ve sosyal sorunları da tetikleyebilir. Birey olarak gıda atıklarını azaltmak, ihtiyaç kadar tüketmek, yiyecekleri israf etmemek, fosil yakıt kullanımını azaltmak gibi davranışlar kabul edilir. Metinde, gıda atıklarında önemli azalma olmadığı sürece ihtiyacın %60 artacağı belirtilmektedir.

Baskın faaliyet tarımdır (en büyük pay %60). Tarım bölgelerinde ticari hareketlilik hasat döneminde artar; pazarlar, haller ve satış noktaları bu dönemde canlanır. Kültürel olarak yöresel ürünlerin tanıtıldığı festivaller düzenlenir, yardımlaşma (imece) kültürü yaşatılır, yeme-içme alışkanlıkları ve yaşam düzeni tarımsal döngüye göre şekillenir. Bu doğrultuda makul örnekler kabul edilir.

Aldığı göç verdiği göçten fazla ve giderek artmaktadır (net göç pozitif); bu nedenle nüfus artar, şehir yatay ve dikey yönde büyür, yerleşme alanı geniş bir alana yayılır. Olumlu sonuç: yeni iş imkânları ve istihdamın artması, ekonomik ve sosyal hizmetlerin gelişmesi. Olumsuz sonuç: konut, altyapı ve ulaşımın yetersiz kalması, trafik ve çarpık kentleşme, çevre sorunları. Sanayileşme-göç-şehirleşme ilişkisini kuran makul cevaplar kabul edilir.

Taban dar olduğu için genç nüfus azalır, orta ve ileri yaş grupları büyüdüğü için yaşlı nüfus oranı artar (nüfus yaşlanır). Çalışan nüfus ve iş gücü azalabilir. Yaşlı nüfus arttığı için sağlık hizmetlerine (hastane, bakım ve sosyal hizmetler) olan talep artar. Bu doğrultudaki makul çıkarımlar kabul edilir.

GAP: Lokomotif sektör tarımdır; Fırat-Dicle Havzası'ndaki su kaynakları ve sulamaya elverişli geniş tarım toprakları (sulu tarım) bu gelişmede etkilidir. DAP: Gelir ve istihdamda en büyük pay hayvancılığa aittir; engebeli arazi yapısı ve olumsuz iklim koşulları tarım ve sanayiyi sınırlarken hayvancılığı öne çıkarmıştır. Bu doğrultudaki makul fiziki özellikler kabul edilir.

Sosyal etki: Okuryazar oranının artması eğitim düzeyini yükseltmiştir; ÇATOM'larla kadınların sosyal ve ekonomik hayata katılımı güçlenmiş, hızlı bir sosyal değişim yaşanmıştır. Kültürel etki: Bölgedeki Göbeklitepe, Nemrut Dağı, Halfeti, Harran, Zeugma gibi kültür varlıklarının turizm yoluyla ön plana çıkması ve çok sayıda turistik tesis yapılması kabul edilir.

Ekonomik katkı: Yayla ve doğa turizminin gelişmesiyle bölge halkının gelir düzeyinin artması, yeni iş imkânları ve turizm gelirleri. Sosyal katkı: Yayla yollarının iyileşmesiyle ulaşımın kolaylaşması, bölge insanının hizmetlere erişiminin artması, yaşam kalitesinin yükselmesi. Bu doğrultudaki makul örnekler kabul edilir.