11. Sınıf Felsefe 1. Dönem 1. Yazılı Son Hazırlık Soruları Çöz (Tüm Senaryolar)

TAM PUAN (10 puan): Doğru bulmaz; çünkü bu görüşe göre çevre, insandan bağımsız olarak değerlidir ve insanın ihtiyaçlarını karşılamak uğruna doğanın zenginliğini ve çeşitliliğini azaltmaya hakkı yoktur.
KISMİ PUAN (5 puan): Yalnızca "doğru bulmaz" yazar, ancak gerekçeyi yazmaz ya da yanlış yazar.
SIFIR PUAN: "Doğru bulur" yazar ya da cevap yazmaz.
Püf noktası: Çevrenin insandan bağımsız değerli olduğunu savunan görüşe göre insan, ihtiyaçlarını karşılamak pahasına doğanın zenginliğini ve çeşitliliğini azaltamaz.
Sık yapılan hata: Öğrenciler doğanın değerini insana sağladığı yarara bağlayarak insanın ihtiyacını her zaman öncelikli sayar.

TAM PUAN (10 puan): Hakan'ın tutumu aklın gücüne ve bilimin sonuçlarına duyulan güvene dayanır. Bu güven, insanın doğa üzerine hâkim olmasının yolunu açmıştır.
KISMİ PUAN (5 puan): Yalnızca güveni (aklın gücüne ve bilimin sonuçlarına duyulan güven) ya da yalnızca etkisini (insanın doğaya hâkim olmasının yolunu açtığını) doğru yazarsa.
SIFIR PUAN: Her iki parçayı da yanlış yazarsa ya da cevap vermezse.
Püf noktası: Aklın gücüne ve bilimin sonuçlarına duyulan güven, insanın doğa üzerinde hâkim konuma gelmesinin yolunu açmıştır; çevre sorunları bu bakışı yeniden düşünmeyi gerektirir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler güvenin kaynağını belirtmeden yalnızca "insan doğayı kullanır" yazar ya da hâkimiyet sonucunu hiç yazmaz.

TAM PUAN (15 puan): Katılmıyorum. Ekolojik yaşam sistemlerinin birden fazla düzlemde tehdit altında olması, doğayla kurulan ilişkinin felsefi olarak düşünülmesini zorunlu kılmıştır. Çevre etiği, çevre sorunlarını ve insanın doğaya karşı ahlaki sorumluluklarını felsefi açıdan inceler.
KISMİ PUAN (10 puan): Efe'ye katılmadığını belirtir; gerekçede felsefenin (çevre etiğinin) yalnızca çevre sorunlarını ya da yalnızca insanın doğaya karşı ahlaki sorumluluklarını incelediğini yazar (iki unsurdan yalnızca birini yazar).
KISMİ PUAN (5 puan): Efe'ye katılmadığını belirtir; ancak gerekçe yazmaz ya da gerekçesi konuyla ilgisizdir (ör. "Felsefe de önemlidir.").
SIFIR PUAN: Efe'ye katıldığını yazar ya da cevap vermez.
Püf noktası: Çevre sorunları yalnızca ölçüm ve çözüm sorunu değildir; insanın doğayla kurduğu ilişki ve doğaya karşı ahlaki sorumlulukları da felsefenin (çevre etiğinin) konusudur.
Sık yapılan hata: Öğrenciler çevre sorunlarını yalnızca fen bilimlerinin konusu sayar ve çevre etiğinin insanın doğaya karşı ahlaki sorumluluklarını incelediğini yazmaz.

BONUS (10 puan üzerinden)
TAM PUAN (10 puan): Ayşe'nin soruları çevre etiğine girer; çünkü çevre etiği çevre sorunlarını ve insanın doğaya karşı ahlaki sorumluluklarını felsefi açıdan inceler. 20. yüzyılın başlarında baş gösteren büyük çevre sorunları, yeni bir felsefe alanının ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır.
KISMİ PUAN (5 puan): İki parçadan yalnızca birini doğru yazar: ya çevre etiğini gerekçesiyle belirler ya da 20. yüzyılda baş gösteren büyük çevre sorunlarını zemin olarak belirtir.
SIFIR PUAN: Alanı yanlış belirler (ör. çevre etiği dışında bir alan yazar) ve zemin hazırlayan gelişmeyi doğru yazmaz ya da cevap yazmaz.
Püf noktası: Çevre etiği, çevre sorunlarını ve insanın doğaya karşı ahlaki sorumluluklarını felsefi açıdan inceler; alanın doğuşunda 20. yüzyılın büyük çevre sorunları etkili olmuştur.
Sık yapılan hata: Ayşe'nin sorusunu ekonomik ya da teknik bir soru sanıp çevre etiğinin ahlaki sorumluluk boyutunu atlamak.

TAM PUAN (15 puan): Ali: İnsan merkezci etik; değer yalnızca insana verilir, doğa insana sağladığı yarar ölçüsünde değerlidir. Büşra: Canlı merkezci etik; hayvanlar ve bitkiler dâhil bütün canlılar değerlidir. Cem: Çevre merkezci etik; canlılar ve cansız öğelerle birlikte bütün ekosistem değerlidir.
KISMİ PUAN (10 puan): Üç satırdan ikisini doğru yazar (bir satırın doğru sayılması için hem yaklaşımın adı hem değer verilen varlıklar doğru olmalıdır). Her doğru satır 5 puandır.
KISMİ PUAN (5 puan): Üç satırdan yalnızca birini doğru yazar.
SIFIR PUAN: Hiçbir satırı doğru yazmaz ya da tabloyu boş bırakır.
Püf noktası: Değer insanın yararına, canlılara ya da canlı-cansız bütün ekosisteme verildiğinde üç ayrı etik yaklaşım ortaya çıkar; ölçüt, değer verilen varlıkların kapsamıdır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler Cem'in görüşünü canlı merkezci sanır; oysa cansız öğeleri ve ekosistemin bütününü de değerli sayan görüş çevre merkezci etiktir.

TAM PUAN (15 puan): Ada değeri yaşayan varlıkların bulunmasına bağlar; canlı olmayan alanı korunmaya değer görmez. Bora ise cansız öğeleri de içeren ekosistemin bütününe değer verir. Bora'nın görüşü, canlı barındırmayan kayalık, toprak ve su gibi öğelerin de korunması için gerekçe sunar; Ada'nın ölçütüyle bu alanı korumak için gerekçe kalmaz.
KISMİ PUAN (10 puan): Yalnızca ayrım noktasını doğru yazar (Ada değeri canlılığa bağlar, Bora cansız öğeler dâhil bütün ekosisteme değer verir); üstünlüğü yazmaz ya da yanlış yazar.
KISMİ PUAN (5 puan): Yalnızca üstünlüğü doğru yazar (cansız öğelerin de korunması için gerekçe sunması); ayrım noktasını yazmaz ya da yanlış yazar.
SIFIR PUAN: Ayrım noktasını da üstünlüğü de doğru yazmaz ya da cevap yazmaz.
Püf noktası: Çevre merkezci görüş yalnız canlılara değil, canlı-cansız bütün öğelerin oluşturduğu ekosistemin bütününe değer verir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler Ada'nın görüşünü de doğayı koruyan bir görüş sayar; oysa Ada'da değer yaşayan varlık bulunmasına bağlıdır, canlı olmayan alan korunmaz.

TAM PUAN (15 puan): 1. ve 2. kararların gerekçesi insanın yararını ölçü almaktadır. 3. kararın gerekçesinde ise kuşlara ve su canlılarına, insana yarar sağlayıp sağlamadıklarına bakılmaksızın kendi yaşam hakları nedeniyle değer verilmektedir; doğa yalnızca insan için bir araç sayılmamaktadır.
KISMİ PUAN (10 puan): 1. ve 2. kararı birlikte doğru belirtir; üçüncü kararın ayrımını yazmaz ya da yanlış yazar.
KISMİ PUAN (5 puan): Yalnızca üçüncü kararın ayrımını doğru yazar (canlılara insana yararından bağımsız olarak değer verilmesi); 1. ve 2. kararı eksik ya da yanlış belirtir.
SIFIR PUAN: Ne kararları ne de ayrımı doğru yazar ya da cevap yazmaz.
Püf noktası: Gerekçede “insana yarar” aranıyorsa değer insana göre biçilmiştir; canlının kendi yaşam hakkına değer verilmesi bu ölçütten ayrılır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler yalnızca “doğayı koruyor” diye üç kararı da aynı kabul eder ve gerekçelerin neye dayandığını ayırt etmez.

BONUS (10 puan üzerinden)
TAM PUAN (10 puan): (a) Kerem, bir varlığın değerini insana sağladığı yarara göre belirler. (b) Bu ölçüt tutarlı uygulanırsa insana yararı görülmeyen hiçbir canlıyı korumak için gerekçe kalmaz; bu canlıların yok edilmesi savunulabilir hâle gelir. (c) Canlı merkezci etik (ya da çevre merkezci etik), canlıların değerinin insana yararına bağlı olmadığını, her canlının yaşamaya hakkı olduğunu savunarak karşı çıkar.
KISMİ PUAN (5 puan): (a), (b) ve (c) maddelerinden bir ya da ikisini doğru yazar.
SIFIR PUAN: Hiçbir maddeyi doğru yazmaz ya da cevap yazmaz.
Püf noktası: İnsana yarar ölçütü tutarlı uygulandığında yararı görülmeyen canlıları korumak için gerekçe kalmaz; canlı ya da çevre merkezci etik değeri yarardan ayırır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler (b) maddesinde yalnızca kurbağanın yok olacağını yazar; ölçütün yararı görülmeyen bütün canlılar için bir sonuç doğurduğunu belirtmez.

TAM PUAN (10 puan): Tartışma, teknolojik kaynaklı gerçeklik algısı sorunuyla ilgilidir. Ekrandaki ya da gözlükteki yapay ses ve görüntü gibi uyaranlar algı sürecine etki ettiğinde gerçeklik algısı değişir. Bu yapay uyaranların gerçek olup olmadığı insandan insana farklılaştığı için Deniz ile Kaan farklı değerlendirmeler yapar.
KISMİ PUAN (5 puan): Sorunu doğru adlandırır (teknolojik kaynaklı gerçeklik algısı sorunu, sanal gerçeklik ya da gerçeklik algısının değişmesi) ama nedenini yazmaz ya da nedeni yanlış yazar.
SIFIR PUAN: Sorunu yanlış belirtir (ör. güvenlik, mahremiyet ya da çevre sorunu yazar) ya da cevap yazmaz.
Püf noktası: Yapay uyaranlar algı sürecine etki edince gerçeklik algısı değişir ve neyin gerçek olduğu konusunda insanlar arasında görüş ayrılığı doğar.
Sık yapılan hata: Öğrenciler sorunu adlandırmadan yalnızca sanal gerçekliğin ne olduğunu anlatır ya da Deniz'in haklı olup olmadığına karar vermeye çalışır.

TAM PUAN (10 puan): Tablodaki etki: İletişim olanakları genişledikçe yüz yüze, içten ve samimi ilişki kurma olasılığı azalır; insan daha yüzeysel ve araçsal bir ilişkiyi tercih eder. Bu durum insanı yalnızlaştırır ve sosyal ilişkilerin desteğinden mahrum bırakır. Problem: Bireyin sosyal yaşamında değerler alanında bozulma yaşanır ve ahlaki eylemin imkânı noktasında problem ortaya çıkar.
KISMİ PUAN (5 puan): İki maddeden yalnızca birini doğru yazar: etkiyi (yüz yüze ilişkinin azalması, yalnızlaşma ya da yüzeysel ilişki) veya değerler alanında bozulma ile ahlaki eylemin imkânı problemini. Her doğru madde 5 puandır.
SIFIR PUAN: Hiçbir maddeyi doğru yazmaz ya da cevap yazmaz.
Püf noktası: İletişim olanakları arttıkça yüz yüze ve samimi ilişki azalır; bu da insanı yalnızlaştırır ve değerler alanında bozulmaya, ahlaki eylemin imkânı sorununa yol açar.
Sık yapılan hata: Öğrenciler tablodaki süre değişimini yazmakla yetinir, bunun sonucunu değerler ve ahlaki eylem alanıyla ilişkilendirmez.