11. Sınıf Felsefe 1. Dönem 1. Yazılı Soruları Çöz (5. Senaryo)

Görüş kısmen doğrudur. Çevre etiği, çevre sorunlarını ve insanın doğaya karşı ahlaki sorumluluklarını inceleyen uygulamalı bir etik alanı olarak 20. yüzyılda ortaya çıkmıştır (Muir, Leopold). İnsan-doğa ilişkisi ise felsefe tarihinde daha önce de önemli bir yer tutmuştur. Batı felsefesinin ilk kaynaklarında temel bir konudur; Milet Okulu filozofları doğayı sorgulamıştır. Çin, Hint ve Türk İslam düşüncesinde doğa ile uyum anlayışı belirgindir. Bu nedenle "daha önce doğa felsefenin konusu değildi" yargısı yanlıştır. Çevre etiği yeni bir alan, insan-doğa ilişkisi eski bir felsefi sorundur. Bu ayrımı örnekle gösteren cevaplar kabul edilir.

A: İnsan merkezci etik. Doğa, insanın sağlığı ve yararı açısından değerlidir ("insanların sağlığı için"). B: Canlı merkezci etik. Değer, insanla sınırlı tutulmaz; her canlının yaşama hakkı vardır. C: Çevre merkezci etik. Doğa canlı ve cansız bütünüyle ve insandan bağımsız olarak değerlidir (Naess'in görüşüyle uyumlu).

Öğrencinin anlayışında doğa insan için bir araçtır; değeri insanın ihtiyaçlarını karşılamasından gelir. Naess'e göre çevre insandan bağımsız olarak değerlidir. İnsan, ihtiyaçlarını karşılamak pahasına doğanın zenginliğini ve çeşitliliğini azaltma hakkına sahip değildir. Temel fark: doğanın değerinin insana yararından mı yoksa kendi içinde mi kaynaklandığıdır. Bu ayrımı açıkça yapan cevaplar kabul edilir.

Görüşün tutarlı bir gerekçeyle desteklenmesi beklenir. Yeterli bulanlar: insanın geleceği ve sağlığı doğaya bağlı olduğu için insan çıkarı da koruma sağlar. Yetersiz bulanlar: bu yaklaşımda doğa yalnızca araç olduğundan, insana yararı görünmeyen canlı ve ekosistemler korunmaz. Canlı merkezci eleştiri: değer yalnızca insana verilemez. Çevre merkezci eleştiri (Naess): çevre insandan bağımsız olarak değerlidir. Eleştiriye yanıt veya eleştiriyi kabul eden gerekçe puanlanır.

Her iki görüş de gerekçeyle kabul edilir. Savunanlar çevre merkezci bakışa dayanır: ekosistemin bütünlüğü ve çeşitliliği tek tek bireylerin hayatından önce gelir. Karşı çıkanlar canlı merkezci bakışa dayanır: her canlının yaşama hakkı vardır, keçiler de canlıdır ve sorumlu insan eylemidir. Cevapta seçilen yaklaşım ile sonuç arasında tutarlılık aranır.

Örnek: "Doğal alanlar yalnızca ekonomik yarar için kullanılmamalıdır" (çevre merkezci; doğa insandan bağımsız değerlidir). "Hiçbir canlı gereksiz yere zarar görmemelidir" (canlı merkezci). "Doğal kaynaklar gelecek nesillerin sağlığını gözeterek kullanılmalıdır" (insan merkezci). İki ilke, yaklaşım ve kısa gerekçe birlikte verilmişse tam puan.

Çerçeveleme: doğanın nesnelleştirilip ölçülebilir öğeler hâline getirilmesi ve bir amaç doğrultusunda kullanılması. Yetkili nehri megavat ve metreküp olarak görür, yani kullanılacak araçsal bir nesne olarak çerçeveler. Sonuç: varlık geri çekilir, unutulur; insan varlığın içinde değil karşısında durmaya başlar. İnsan varlıkla bağını yitirir, köksüzlük ve yurtsuzluk yaşar, kendi özüyle karşılaşamaz. Bu noktalar kabul edilir.

Güvenlik sorunları: verilerin işlenmesi ve kullanılmasından doğan sorunlar. Kullanıcıların verilerinin izinsiz işlenip satılması mahremiyet ihlalidir. Ahlaki eylemin imkânı: yeni teknolojiler karşısında etik kuralların oluşturulamaması. Haberdeki "etik kurallar henüz oluşturulamadı" ifadesi bu probleme karşılık gelir. Değerlerin tahribatı da gerekçeyle kabul edilebilir.