10. Sınıf Felsefe 1. Dönem 1. Yazılı Son Hazırlık Soruları Çöz (Tüm Senaryolar)

TAM PUAN (15 puan): Katılmıyorum. Felsefe, insan yaşamını ilgilendiren hemen her konuyu (varlık, bilgi, bilim, din, sanat, ahlak, siyaset, spor vb.) ele alıp sorular sorar ve cevaplar arar; bu yüzden günlük yaşamla ilgisi vardır. Ayşe’nin anlattığı tartışma ahlak felsefesinin alanına girer.
KISMİ PUAN (10 puan): Görüşe katılmadığını felsefenin insan yaşamını ilgilendiren her konuyu ele almasıyla gerekçelendirir; fakat disiplini (ahlak felsefesi) yazmaz ya da yanlış yazar.
KISMİ PUAN (5 puan): Yalnızca disiplini (ahlak felsefesi) doğru yazar; görüşe katılmama gerekçesi yoktur ya da yanlıştır.
SIFIR PUAN: Görüşe katılıyorum der ya da gerekçesiz yanıt verir ve disiplini yanlış yazar ya da hiç yazmaz; cevap yoktur.
Püf noktası: Felsefe soyut bir uğraş değildir; insan yaşamını ilgilendiren hemen her konuyu ele alır, bu konulara göre farklı felsefe disiplinleri ortaya çıkmıştır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler felsefeyi yalnızca “Tanrı var mı, evren nasıl oluştu” gibi büyük sorularla sınırlayıp spor, eğitim gibi günlük konuları felsefenin dışında sanır.

TAM PUAN (15 puan): Zeynep: felsefe; akıl yürütme ve tartışma yoluyla gerekçe üretmeye dayanır. Kerem: din; vahiy ve kutsal metinlere dayanır. Selin: sanat; hayal gücü ve yaratıcılığa (duyguları estetik biçimde ifade etmeye) dayanır.
KISMİ PUAN (10 puan): Üç satırdan ikisini (alan ve temel birlikte) doğru yazar.
KISMİ PUAN (5 puan): Üç satırdan yalnızca birini (alan ve temel birlikte) doğru yazar.
SIFIR PUAN: Hiçbir satırı (alan ve temel birlikte) doğru yazamaz ya da cevap yoktur.
Püf noktası: Felsefe akıl yürütme ve tartışmayla gerekçe üretir; din vahiy ve kutsal metinlere, sanat hayal gücü ve yaratıcılığa dayanır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler dürüstlük gibi bir değer konusu işlendiği için üç yaklaşımın hepsini “felsefe” sayar; dayandıkları temeli ayırt etmezler.

TAM PUAN (15 puan): a) Sorgulayıcı ve eleştirel (kuşkucu) yaklaşım; söylenen her şeyin doğru olmadığını fark etme de kabul edilir. b) Olayları farklı bakış açılarıyla değerlendirme. c) Bir sonuca en iyi gerekçelerle varılsa da bu sonucun zamanla değişebileceğini öğrenme.
KISMİ PUAN (10 puan): Üç maddeden ikisini doğru yazarsa (her doğru madde 5 puan).
KISMİ PUAN (5 puan): Üç maddeden yalnızca birini doğru yazarsa (her doğru madde 5 puan).
SIFIR PUAN: Hiçbir maddeyi doğru yazmazsa ya da cevap vermezse.
Püf noktası: Felsefe bireye sorgulayıcı ve eleştirel bakmayı, farklı bakış açılarıyla değerlendirmeyi ve vardığı sonucun zamanla değişebileceğini öğretir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler üç davranışı da “eleştirel düşünme” diyerek tek özelliğe indirir; oysa her davranış ayrı bir kazanıma karşılık gelir.

TAM PUAN (15 puan): 1) Dil düşünceyi geliştirir ve zenginleştirir: Selin, fikri anlatırken eksik bölümleri fark edip tamamlıyor. 2) Dil düşünceyi düzenler: Selin, anlattıklarını önem sırasına göre sıralıyor. 3) Dil düşünceyi somutlaştırır ve dışa vurulabilir hâle getirir: Selin, planı yazıya dökünce herkes okuyabiliyor.
KISMİ PUAN (10 puan): Katkı ve örneği birlikte doğru yazılmış iki madde varsa 10 puan (her doğru madde 5 puan).
KISMİ PUAN (5 puan): Katkı ve örneği birlikte doğru yazılmış yalnızca bir madde varsa 5 puan. Katkıyı yazıp bağlamdan örnek vermeyen ya da örneği yanlış olan madde puan almaz.
SIFIR PUAN: Hiçbir maddede katkıyı ve bağlamdan örneği birlikte doğru yazmazsa ya da cevap yazmazsa.
Püf noktası: Dil yalnızca düşünceyi aktarmaz; düşünceyi geliştirir, düzenler, zenginleştirir ve somutlaştırarak dışa vurulabilir hâle getirir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler üç katkıyı ayırmak yerine hepsini "dil iletişim sağlar" cümlesiyle özetler ve bağlamdan örnek vermez.

TAM PUAN (15 puan): Dil yalnızca bir iletişim aracı değil, aynı zamanda bir anlamlandırma aracıdır; bu yüzden kimseyle iletişim kurulmadığında da düşünmede kullanılır. Örnek: Barış kimseyle konuşmasa da kendi kendine “önce yolu ve zamanı bulmam gerek…” diyerek dili kullanıyor ve problemi anlamlandırıp çözüyor.
KISMİ PUAN (10 puan): Dilin yalnızca iletişim aracı olmadığını, aynı zamanda anlamlandırma aracı olduğunu doğru yazmış; ancak durumdan örnek vermemiş ya da verdiği örnek yanlış.
KISMİ PUAN (5 puan): Yalnızca durumdan doğru örnek vermiş (Barış'ın kendi kendine konuşarak problemi çözmesi); dilin anlamlandırma aracı olduğunu belirtmemiş.
SIFIR PUAN: Arkadaşın yorumuna katıldığını yazan ya da hem dilin anlamlandırma işlevini hem de durumdan doğru örneği vermeyen cevap; boş bırakılan cevap.
Püf noktası: Dil yalnızca iletişim aracı değil, aynı zamanda bir anlamlandırma aracıdır; kişi kendi kendine düşünürken de dili kullanır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler dili yalnızca başkalarına bir şey aktarmaya yarayan araç sanıp kişinin kendi kendisiyle yaptığı sessiz konuşmayı dilin işlevi olarak görmez.

BONUS (10 puan üzerinden)
TAM PUAN (10 puan): Yeterli değildir. İki şeyin ortak özelliklerinin bulunması onların aynı olduğunu göstermez. Dil, toplum üyeleri arasında oluşmuş örtük bir uzlaşma sistemi olan, kendi kuralları çerçevesinde gelişen toplumsal bir kurumdur. Düşünme ise zihnin anlamlandırma, karşılaştırma ve çıkarım yapma etkinliğidir. Bu yüzden her biri kendi varlık alanı olan ayrı bir gerçekliktir.
KISMİ PUAN (5 puan): Kararı doğru yazmış (yeterli değildir); ancak gerekçede dil için ya da düşünme için ayırt edici özelliklerden yalnızca birini yazmış ya da gerekçe vermemiş.
SIFIR PUAN: Cem'in gerekçesini yeterli bulan ya da karar belirtmeyen cevap; boş bırakılan cevap.
Püf noktası: Dil ve düşünme ortak özellikler taşısa da her biri kendi varlık alanı olan iki ayrı insani gerçekliktir; ortak özellik aynılık anlamına gelmez.
Sık yapılan hata: Öğrenciler ortak özelliklerden yola çıkıp ikisinin aynı şey olduğu sonucuna varır ve dilin toplumsal bir uzlaşma sistemi, düşünmenin ise zihinsel bir etkinlik olduğunu ayırt etmez.

TAM PUAN (15 puan): a) Ada, argümanın sonucu olan “kütüphanenin çalışma saatleri uzatılmalıdır” cümlesini öncül (P1) olarak, öncüllerden birini ise sonuç (C) olarak yazmıştır. Oysa gerekçeler öncül, ulaşılan sonuç C ile gösterilir. b) C: Okul kütüphanesinin çalışma saatleri uzatılmalıdır. P1: Okulda ödünç alınan kitap sayısı bu dönem artmıştır. P2: Kitap okumak öğrencilerin kelime dağarcığını geliştirir. (P1 ile P2'nin sırası değişebilir.)
KISMİ PUAN (10 puan): Üç bölümden (a hatası, b'de C, b'de P1-P2) ikisini doğru yazmışsa.
KISMİ PUAN (5 puan): Üç bölümden yalnızca birini doğru yazmışsa.
SIFIR PUAN: Üç bölümün hiçbirini doğru yazmazsa ya da cevap vermezse.
Püf noktası: Argümanda gerekçeler öncül (P), gerekçelerin desteklediği ve “Bu nedenle” gibi ifadelerle bağlanan iddia sonuçtur (C).
Sık yapılan hata: Öğrenciler, metinde ilk ya da son sırada geçen cümleyi sırasına bakarak sonuç sanır; oysa sonuç, öncüllerin desteklediği iddiadır.

TAM PUAN (10 puan): a) II. konuşmacının sözleri argümandır. Argüman, öne sürülen iddianın birtakım gerekçelere dayandırılmasıyla oluşur. II. konuşmacı iddiasını (sonuç) iki gerekçeyle (öncül) destekler; I. konuşmacı ise yalnızca iddiasını söyler, gerekçe göstermez. b) I. konuşmacı, iddiasını destekleyen gerekçeler (öncüller) eklemelidir. Örneğin “Bahçede gölge veren bir alan yoktur.” gibi bir gerekçe ekleyerek iddiasını (sonucunu) dayandırmalıdır.
KISMİ PUAN (5 puan): Her doğru bölüm için 5 puan verilir. a) bölümü için II. konuşmacı seçilmeli ve nedeni olarak iddianın gerekçelerle desteklenmesi belirtilmelidir. b) bölümü için iddiayı destekleyen gerekçe (öncül) eklenmesi gerektiği yazılmalıdır. İki bölüm doğruysa 10 puan, yalnızca bir bölüm doğruysa 5 puan verilir.
SIFIR PUAN: Hiçbir bölümü doğru yazmazsa ya da cevap yazmazsa. Örneğin I. konuşmacıyı seçmek veya II. konuşmacıyı gerekçe göstermeden seçmek a) bölümünden puan getirmez. Konuşmanın uzatılması ya da daha etkili söylenmesi gerektiğini yazmak b) bölümünden puan getirmez.
Püf noktası: Argüman, bir iddianın (sonucun) gerekçelere (öncüllere) dayandırılmasıyla oluşur; yalnızca iddiayı söylemek argüman değildir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler “Mutlaka” gibi vurgulu bir ifadeyi iddianın güçlü olduğu biçiminde yorumlar ve gerekçe bulunmayan I. konuşmacının sözlerini de argüman sayar.