10. Sınıf Felsefe 1. Dönem 1. Yazılı Soruları Çöz (4. Senaryo)

Beklenen: Öğrenci görüşe KATILMAMALI ve gerekçelendirmelidir. Kabul edilecek temel noktalar: (1) Bilimler önceleri felsefe çatısı altındaydı; bilimsel buluşların hız kazanmasıyla felsefeden ayrıldılar (felsefe Rönesans'ta aklı temel alarak bilimlerin gelişmesine katkıda bulunmuştur). (2) Ayrılma felsefenin işlevini ortadan kaldırmamış, yeni yöntem arayışlarını getirmiştir. (3) Bilim varlığı belli açılardan, gözlem ve deneyle ele alırken felsefe varlığı bütün olarak ele alır; bilgi, değer, anlam, ahlak gibi bilimin test edemediği konuları sorgular. (4) Bilim felsefesi bilimin doğasını ve yöntemini sorgular. (5) Felsefe insana geniş bir bakış açısı kazandırır, bireysel ve toplumsal gelişime katkı sağlar. Bu noktalardan en az üçünü gerekçeli biçimde içeren cevaplar tam puan alır; yalnızca görüş belirtip gerekçe sunmayan cevaplar kısmi puan alır.

Siyaset felsefesi; devletin kökeni problemi. Metindeki gelişme, devletin insanların karşılıklı anlaşması (toplumsal sözleşme) sonucu oluşturulan yapay bir kurum olduğunu savunan yaklaşımla ilişkilidir; insanlar devletin ve yasaların olmadığı belirsiz, güvensiz ortamdan kurtulmak için bir araya gelmiştir. Karşıt görüş: Devlet doğal bir kurumdur; insanın mutluluğu ve iyi yaşaması için zorunludur, insanların anlaşmasıyla sonradan yapılmış bir şey değildir. Disiplin ve problem (5 p), yaklaşımın gerekçeli eşleştirilmesi (5 p), karşıt görüş (5 p).

(1) Sorgulama / eleştirel düşünme: iddianın dayanağını ve kaynağını sorgulaması. (2) Olayları farklı bakış açılarıyla değerlendirme ve gerekçelerle sonuca varma: farklı kaynaklara bakıp bilgilere dayanarak sonuca varması. (3) Vardığı sonucun zamanla değişebileceğinin, söylenen her şeyin doğru olmadığının farkında olma: yeni kanıtlarla görüşünü değiştirebileceğini söylemesi. Her doğru tutum + örnek: yaklaşık 3-4 puan.

a) Ada: dil, düşünmeden bağımsız bir araçtır; düşünme için gerekli değildir, yalnızca ifade ve paylaşma aracıdır (ikinci görüş). Bora: dil ve düşünme özdeştir; düşünme dil olmadan gerçekleşemez (birinci görüş). Cem: dil ve düşünme birbirini etkiler, biri diğerine indirgenemez (üçüncü görüş). b) Ada, konuşmadan ve sözcük kullanmadan zihinsel işlem yapılabildiğini gösterir; bu da düşünmenin her zaman dile bağlı olmadığını, dolayısıyla Bora'nın “dil olmadan düşünme olmaz” iddiasının genellenemeyeceğini düşündürür. (Bora'nın, Ada'nın zihninde de kavramlar ve imgelerle sessiz bir konuşma yürüttüğünü savunması da gerekçeli karşı yorum olarak kabul edilir.) Eşleştirme 9 p, yorum 6 p.

Çelişmez. Birinci ifade düşünmenin gerçekleşmesiyle, ikinci ifade düşüncenin ifade edilmesiyle ilgilidir; ikisi farklı süreçlerdir. Düşünme zihinde dil olmadan da sürebilir; ancak düşünceyi başkalarına aktarmak, somutlaştırıp dışa vurulabilir hâle getirmek için dil gerekir. Dil, düşünceleri düzenler, geliştirir ve zenginleştirir; kavramlar ve simgeler dil sayesinde somutlaşır. Farklı süreçler olduğunu fark etme 5 p, dilin ifade ve somutlaştırma rolünü gerekçelendirme 5 p.

a) C: Hafta sonları kütüphane açık tutulmalıdır. P1: Hafta içi öğrencilerin çoğu derslerle meşgul olduğu için kütüphaneye gidememektedir. P2: Hafta sonu kütüphane açık olursa bu öğrenciler boş zamanlarını verimli değerlendirebilir. Argümana ait olmayan cümle: “Kütüphanemiz 1975 yılında yapılmıştır.” Çünkü sonucu temellendiren bir gerekçe (öncül) değildir; sonuca destek sağlamaz. b) Örnek: “Hafta içi öğrencilerin çoğu derslerle meşgul olduğundan kütüphaneye gidememektedir. Hafta sonu kütüphane açık olursa bu öğrenciler boş zamanlarını verimli değerlendirebilir. Bu nedenle hafta sonları kütüphane açık tutulmalıdır.” a) 10 p, b) 5 p.

Çelişmezlik ilkesine aykırıdır: Aynı şey aynı anda ve aynı bakımdan hem doğru hem yanlış olamaz; yönetici hem herkesin fikrini alacağını hem de kimsenin fikrini dinlemeyeceğini söylemektedir. Mantık kurallarına ve akıl ilkelerine uygun düşünen biri bu tutarsızlığı fark edip düzeltebilir; böylece mantık zihni hatalı akıl yürütmeden korur ve düşüncelerin tutarlı olmasını sağlar. Tutarlı örnek: “Herkesin fikrini alacağım, sonra kararı vereceğim.” ya da “Fikir almayacağım, kararı ben vereceğim.” İlke 5 p, mantıkla ilişkilendirme 5 p, tutarlı hâle getirme 5 p.