10. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı Soruları Çöz (5. Senaryo)

Aşağıdaki bileşenlerden herhangi ikisi, olayla ilişkilendirilerek açıklanmışsa tam puan verilir. Mekânsal düşünme: ölümlerin görüldüğü alanlar ile kuyunun konumu karşılaştırılarak salgının dağılışı ve nedeni belirlenmiştir. Ölçek bilinci: olay Soho bölgesi gibi yerel ölçekte incelenmiş, çözüm de yerel düzeyde uygulanmıştır. İnsan-çevre etkileşimi: içme suyu kuyusundaki mikroorganizmalar insan sağlığını ve can kayıplarını etkilemiştir. Her bileşenin adı 3 puan, olayla ilişkilendirilmiş açıklaması 4,5 puandır.

a) Çevresel analizler / doğal kaynakların yönetimi (arazi kullanımı değişikliklerinin izlenmesi, ormansızlaşma ve çölleşme gibi çevresel tehditlerin belirlenmesi). b) Tehdidin hangi alanlarda ve ne hızla yaşandığı belirlenir; önlem ve planlama kararları buna göre alınır (çevre koruma, ağaçlandırma, arazi kullanım planlaması gibi cevaplar kabul edilir). c) Su kalitesinin izlenmesi, su kaynaklarının haritalanması veya su arzının planlanması gibi cevaplar kabul edilir. Her şık 5 puandır.

Köyler (A ve B): nokta sembolü. Eş yükselti eğrileri: çizgi sembolü. Göl: alan sembolü. Her doğru cevap yaklaşık 3,3 puan değerindedir; üç doğru cevap 10 puan alır.

Anadolu Levhası; Avrasya, Afrika ve Arabistan levhaları arasında kalır, bu levhaların hareketiyle sıkışmaya uğrar. Sıkışma sonucu arazide kırılmalar olmuş ve fay hatları belirginleşmiştir. Kırıklı fay hatları boyunca volkanik faaliyetler gerçekleşmiş, jeotermal alanlar oluşmuş ve şiddetli depremler yaşanmıştır. Bu nedenle volkanik ve jeotermal alanlar fay sistemlerinin bulunduğu bölgelerde yoğunlaşır. Levha hareketi ve sıkışma, 5 puan; fay hatlarının oluşumu, 5 puan; volkanizma ve jeotermal alanlarla ilişki, 5 puandır.

10 cm × 10.000.000 yıl = 100.000.000 cm = 1.000 km. Kıtaların enlem konumları ve okyanus-kara dağılışı değişir. Bunun sonucunda iklim kuşakları ve canlıların yaşam alanları değişebilir; bazı canlı türleri yaşam alanını kaybedebilir. İşlem ve sonuç 10 puan, olası etki 5 puandır.

1-c (Donma çatlaması), 2-d (Tuz çatlatması), 3-a (Yük eksilmesi çatlaması, kavlama), 4-b (Sıcaklık farkı çatlaması). Her doğru eşleşme 2,5 puandır.

Fiziksel ayrışma daha etkilidir. Gerekçe: Sıcaklık düşüktür ve kış ayları donlu geçer; kayaç çatlaklarındaki suyun donmasıyla donma çatlaması gerçekleşir. Sıcaklık ve nem düşük olduğu için kimyasal çözünme çok yavaştır. Bu nedenle kayaçların ayrışma hızı yavaştır; bitki örtüsü zayıf, toprak kalınlığı ince olur. Doğru ayrışma türü 5 puan, sıcaklığa dayalı gerekçe 7 puan, ayrışma hızı ve toprak kalınlığı yorumu 8 puandır.