9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. Dönem 1. Yazılı Son Hazırlık Soruları Çöz (Tüm Senaryolar)

TAM PUAN (10 puan): Mert’in görüşü doğru değildir. Tema, hikâyedeki temel duygu ya da düşüncedir ve soyut bir kavramla (örneğin sevgi) ifade edilir. Konu ise temanın somutlaştırılmış şeklidir; burada kızın kedisini araması konudur.
KISMİ PUAN (5 puan): Mert’in görüşünün doğru olmadığını söyler; ancak tema ile konu arasındaki farkı açıklamaz ya da yanlış açıklar.
SIFIR PUAN: Mert’in görüşünü doğru bulur ya da cevap yazmaz.
Püf noktası: Tema soyut bir kavramdır (temel duygu/düşünce); konu ise temanın somutlaştırılmış şeklidir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler “kimin ne yaptığını” anlatan konuyu tema sanır ve ikisini aynı şey olarak yazar.

TAM PUAN (15 puan): I. metin öğreticidir: Bilgi vermek amacıyla yazılmıştır, kelimeler gerçek anlamlıdır ve metin açık, anlaşılırdır. II. metin edebîdir: Kelimeler mecaz anlamlıdır (gökyüzünün içini çekmesi gibi imgeler vardır), metin hissettirir, sezdirir ve çağrıştırır.
KISMİ PUAN (10 puan): İki metnin türünü doğru belirler; gerekçelerden yalnızca birini doğru yazar.
KISMİ PUAN (5 puan): İki metnin türünü doğru belirler; iki gerekçeyi de yazmaz ya da yanlış yazar.
SIFIR PUAN: Metin türlerini yanlış belirler (türler ters yazılmıştır) ya da cevap yazmaz.
Püf noktası: Öğretici metinde kelimeler gerçek anlamlıdır ve amaç bilgi vermektir; edebî metin hissettirir, sezdirir, çağrıştırır ve mecaz/imge içerir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler yalnızca “güzel yazılmış” ya da “bilgi var” diyerek geçer; kelimelerin gerçek ya da mecaz anlamda kullanıldığını belirtmez.

TAM PUAN (15 puan): I. parçada huzur/neşe duygusu hâkimdir (“kuşlar cıvıldıyor” gibi ifadelerle). II. parçada korku/gerginlik/kasvet duygusu hâkimdir (“yol ıssızdı”, “kuru dallar inliyor” gibi ifadelerle). Seçilen kelimeler anlatıma hâkim olan duyguyu belirlediği için aynı “Hişt!” sesi birinde sakin, ötekinde ürkütücü hissettirir.
KISMİ PUAN (10 puan): İki parçadaki duyguyu da doğru yazar; ifade göstermeyi ya da kelime seçiminin etkisini açıklamayı eksik bırakır (en az biri eksiktir).
KISMİ PUAN (5 puan): Yalnızca bir parçadaki duyguyu doğru yazar.
SIFIR PUAN: İki parçadaki duyguyu da yanlış yazar ya da cevap yazmaz.
Püf noktası: Farklı kelime seçimleri metne hâkim olan duyguyu değiştirir; anlam, kelimelerin oluşturduğu atmosferle kurulur.
Sık yapılan hata: Öğrenciler son cümle aynı olduğu için iki parçanın da aynı duyguyu verdiğini düşünür ve kelime seçimlerine bakmaz.

TAM PUAN (15 puan): Anlatıcı, Anadolu’yu insan bedeni gibi (“bağır”), düşman kuvvetlerini de bu bedene saplanıp onu yaralayan hançerler gibi anlatmıştır. Böylece işgalin Anadolu’ya zarar veren, acı çektiren ve vatanı yok etmeye yönelik tehlikeli bir saldırı olduğunu göstermek istemiştir.
KISMİ PUAN (10 puan): İşgalin Anadolu’ya zarar veren, acı veren bir saldırı olduğunu söyler; ancak “bağır” ve “hançer” ifadelerinden yararlanarak gerekçelendirmez ya da yanlış gerekçelendirir.
SIFIR PUAN: İşgalin nasıl gösterildiğini yanlış yorumlar (örneğin işgali olumlu ya da zararsız bir olay olarak değerlendirir) ya da cevap yazmaz.
Püf noktası: Metinden anlam çıkarırken ifadelerin mecaz değerine (bağır, hançer) bakılır; anlam bu söz sanatlarıyla kurulur.
Sık yapılan hata: Öğrenciler ifadeleri gerçek anlamda okuyup “hançerle saldırdılar” diye geçer ve mecazı yorumlamaz.

TAM PUAN (15 puan): Edebî metinler imge, sembol ve çağrışım değeri bakımından zengindir; hissettirir, sezdirir ve çağrıştırır. Bu yüzden okurlar aynı metinden farklı anlamlar çıkarabilir. Parçada “kapalı duran bahçe kapısı”, “anahtar” ya da “söğüt dalları” gibi ifadeler tek bir anlama bağlı değildir. Biri bunu korku, diğeri bırakma olarak yorumlayabilir. (Parçadan uygun bir ifade ve onun çağrıştırdığı anlamı gösteren cümle yeterlidir.)
KISMİ PUAN (10 puan): Nedeni doğru yazmış (edebî metnin imge, sembol, çağrışım bakımından zengin olması ya da hissettirmesi, sezdirmesi, çağrıştırması), ancak parçadan örnek vermemiş ya da verdiği örnek parçadan değil.
KISMİ PUAN (5 puan): Edebî metnin özelliğini (imge, sembol, çağrışım zenginliği) yazmamış, ancak parçadan uygun bir ifadeyi (kapı, anahtar, söğüt dalları gibi) gösterip yorumlamış ya da okurların farklı yorumlayabileceğini belirtmiş.
SIFIR PUAN: Nedeni de parçadan uygun bir örneği de yazmamış; örneğin “Okurlardan biri metni yanlış anlamıştır.” demiş ya da cevap vermemiş.
Püf noktası: Edebî metin imge, sembol ve çağrışımlarla zengin olduğu için tek bir anlama kilitli değildir; farklı okurlar farklı anlamlar çıkarabilir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler farklı yorumların nedenini metne değil okurun “yanlış anlamasına” ya da “dikkatsizliğine” bağlar.

TAM PUAN (15 puan): Çatışma, Elif ile Hasan Usta arasında, fırının modern bir iş yerine dönüştürülüp dönüştürülmeyeceği konusundaki fikir ayrılığıdır. Bu anlaşmazlık yeni olayları doğurmuştur: Elif’in duvarları boyatmaya başlaması, Hasan Usta’nın boyacıları geri çevirmesi ve mahallelinin fırının önünde toplanması gibi. Böylece çatışma olayların gelişimini sağlamıştır.
KISMİ PUAN (10 puan): Yalnızca ikinci maddeyi doğru yazmış: çatışmanın yeni olaylara yol açtığını açıklamış ve parçadan en az bir olay göstermiş. Birinci maddeyi (kimler arasında ve hangi konuda) eksik ya da yanlış yazmış.
KISMİ PUAN (5 puan): Yalnızca birinci maddeyi doğru yazmış: çatışmanın Elif ile Hasan Usta arasında ve fırının dönüştürülmesi konusunda olduğunu belirtmiş. İkinci maddeyi (olayların gelişimi) eksik ya da yanlış yazmış.
SIFIR PUAN: Hiçbir maddeyi doğru yazmamış ya da cevap vermemiş.
Püf noktası: Hikâyede sorun çatışmaya, çatışma da yeni olaylara yol açar; olaylar böyle gelişir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler çatışmayı yalnızca “kavga” sanır ve fikir ayrılığından doğduğunu, olayları ilerlettiğini yazmaz.

BONUS (10 puan üzerinden)
TAM PUAN (10 puan): Parçanın teması özlem (hasret, ayrılık acısı ya da geçmişe/eve bağlılık da kabul edilir). Gerekçe olarak parçadan en az iki ifade gösterilmelidir; örneğin “Elimi o izin üzerine koydum ve uzun süre çekemedim.” ve “kalbim hâlâ o odada kalmıştı.” Bu ifadeler anlatıcının evden ve geçmişten kopamadığını gösterir.
KISMİ PUAN (5 puan): Temayı uygun bir soyut kavramla (özlem, hasret, ayrılık acısı, geçmişe bağlılık gibi) yazmış; ancak parçadan temayı destekleyen en az iki ifade göstermemiş (hiç ifade yok, yalnızca bir ifade var ya da ifadeler temayla ilgisiz).
SIFIR PUAN: Tema olarak uygun bir soyut kavram yazmamış; örneğin “taşınma” gibi olayı (konuyu) yazmış, “acele etme” gibi parçayla bağdaşmayan bir kavram yazmış ya da cevap vermemiş.
Püf noktası: Tema soyut bir kavramdır (özlem gibi); parçadaki duygu yüklü ifadelerle gerekçelendirilir. Taşınma gibi somut olay ise konudur.
Sık yapılan hata: Öğrenciler temayı soyut bir kavramla değil “eve taşınma” gibi olay cümlesiyle yazar ya da “kamyon kapıda bekliyordu” gibi duygu taşımayan ifadeyi gerekçe gösterir.

TAM PUAN (15 puan): Paragraf üç ölçütü birlikte karşılamalıdır: (1) Dörtlüğün coşku, neşe ve şölen havası korunmalıdır. (2) En az bir benzetme ya da imge kullanılmalıdır. (3) Dörtlükteki betimleyici ögeler (zil, şal, gül, bahçe, akşam, kırmızı gibi) düzyazı cümleleriyle, yazım ve noktalama kurallarına uygun yazılmalıdır. Örnek cevap: “Bahçede zil sesleri, savrulan şallar ve gül kokuları birbirine karışmış, raksın hızı akşamı bir şölene çevirmişti. Gün batarken Endülüs, üzerine ateşten bir şal örtmüş gibi baştan başa kırmızıya boyanmıştı. Aşkın sihirli şarkısı herkesin dilindeydi; İspanya’nın bütün neşesi bu akşam zillerin sesine sığmış gibiydi.”
KISMİ PUAN (10 puan): Yukarıdaki üç ölçütten yalnızca ikisini karşılayan paragraf yazarsa 10 puan alır.
KISMİ PUAN (5 puan): Yukarıdaki üç ölçütten yalnızca birini karşılayan paragraf yazarsa 5 puan alır. (Her karşılanan ölçüt için 5 puan verilir.)
SIFIR PUAN: Üç ölçütten hiçbirini karşılamayan cevap ya da boş bırakılan cevap 0 puan alır. Örneğin dörtlüğün duygusu değiştirilmiş, benzetme ya da imge yok, betimleyici ögeler kullanılmamıştır.
Püf noktası: Betimleyici paragraf yazarken dörtlüğün tema ve duygusu korunur, imge ve çağrışımlarla anlam zenginleştirilir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler dörtlüğü kelimesi kelimesine düzyazıya çevirip benzetme ya da imge eklemeden bırakır; bazen de dörtlüğün duygusunu değiştirir.

BONUS (10 puan üzerinden)
TAM PUAN (10 puan): 1) Yönergeye uygun olan paragraf Deniz’in paragrafıdır. Dörtlükte üzgünlük ve hüzün duygusu vardır. Deniz bu duyguyu “üzgün gözlerin” ve “damla damla sönüyor” ifadeleriyle korumuş, “zambak gibi bembeyaz” benzetmesiyle de imge kullanmıştır. 2) Defne’nin paragrafında duygu neşeye dönüşmüştür. Örneğin “gözlerin sevinçle parlıyor” (ya da “ışıl ışıl”, “kahkahalarla neşeyle eriyor”) ifadesi dörtlükteki üzgünlüğe aykırıdır. Bu ifade “gözlerin üzgün bakıyor” gibi hüzünlü bir ifadeyle değiştirilmelidir.
KISMİ PUAN (5 puan): Maddelerden yalnız biri doğrudur: Her doğru madde için 5 puan. 1. madde için Deniz seçilip duygunun (hüzün/üzgünlük) korunduğu gerekçesi yazılmalıdır. 2. madde için Defne’deki neşe bildiren bir ifade gösterilip hüzünlü bir ifadeyle yeniden yazılmalıdır. İki madde doğruysa 10 puan, yalnız biri doğruysa 5 puandır.
SIFIR PUAN: Hiçbir maddeyi doğru yazmazsa. Örneğin Defne’yi uygun bulup imgesinin daha zengin olduğunu gerekçe gösterir ve Deniz’den de yönergeyi bozan bir ifade seçerse ya da cevap yazmazsa 0 puan alır.
Püf noktası: Betimleme paragrafında imge kadar dörtlüğün tema ve duygusunu korumak da yönergenin zorunlu ölçütüdür; imgeli ve güzel görünen bir paragraf duyguyu değiştiriyorsa yönergeye uymaz.
Sık yapılan hata: Öğrenciler imgesi çok ya da anlatımı canlı görünen paragrafı seçer, hüznün neşeye dönüştüğünü fark etmez.