9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. Dönem 1. Yazılı Soruları (3. Senaryo, Açık Uçlu)

Karlı dağlar soğuk ve zor koşulları, çöl kavurucu ve yıpratıcı koşulları anlatır. “Kızıllığında ısındık”: bayrak soğukta ısıtan bir kaynak gibi umut, güç ve moral verir. “Gölgene sığındık”: bayrak sıcakta bir gölge gibi koruyan, güven veren bir sığınaktır. Kabul edilecek temel nokta: Bayrak her koşulda (soğukta da sıcakta da) destek ve koruyucu olmuştur. Zıt mekânların seçilmesi bu desteğin her duruma yettiğini gösterir.

Dağ ve nehirler insan gibi canlı, konuşan varlıklar olarak sunulmuştur (kişileştirme/benzetme). Böylece Anadolu yalnızca bir toprak parçası değil, ruhu, aklı, gücü ve duygusu olan canlı bir bütün olarak görülür. Okuyucu Anadolu’yu “dinlemeye” ve onunla duygusal bağ kurmaya yönlendirilir; anlatım daha etkili ve çağrışım yönünden zengin olur. Anadolu ile Anadolu insanının özdeşliği vurgulanır. Bu doğrultudaki gerekçeli cevaplar kabul edilir.

Tema: vatan ve bayrak sevgisi / bayrağa bağlılık. Duygu: sevgi, gurur, bağlılık, saygı (hüzün de kabul edilir). Sembol: özgürlük, barış ve savaşta kahramanlık, şehitlik ya da vatan; dize örnekleri: “Şehidimin son örtüsü”, “Barışın güvercini, savaşın kartalı”. İleti: Bayrak, millet için uğrunda yaşanacak ve gerekirse can verilecek kutsal bir değerdir; ona sahip çıkılmalıdır. Benzer doğru ifadeler kabul edilir.

Günlük söyleyiş bilgi verir, sözcükler gerçek anlamıyla kullanılır. Dizede “çiçek” sözcüğü yeni bir anlam yüklenerek imge oluşturur. Şair bayrağı çiçeğe benzetir; bayrak güzel, değerli, sevilen ve yüksekte açan bir varlık gibi anlatılır. Böylece duygu ve çağrışım zenginleşir. Bu doğrultudaki cevaplar kabul edilir.

Ölçüt: Düşünsel Süreçleri Kontrol Etme (görüşe uygun örnekler sunma, düşünceleri ana fikir etrafında ifade etme). Öneriler: Denemeden örnek cümle veya ifadeler vermeli (ör. Sakarya, Kızılırmak, Fırat benzetmeleri). Düşüncesini gerekçelendirmeli, denemenin ana fikriyle ilişkilendirmeli. Etkili giriş ve sonuç yapması ya da tekrara düşmemesi de kabul edilir.

Şiirin teması: vatan uğruna can veren şehidi anmak, vatan sevgisi. Örnek ögeler: Yolun solundaki tümsek (“Gördüğün bu tümsek, Anadolu’nda”) şehidin yattığı yeri ve fedakârlığı anlatır. Issız, gölgesiz yol (“Bu ıssız, gölgesiz yolun solunda”) yalnızlığı ve sessizliği gösterir. Yolcu figürü, durup kulak veren ve şehidi anan kişidir. Şiire dayanan ve temayla ilişkili iki öge ve gerekçeleri kabul edilir.

Ölçütler: (1) İnce ince yağan kar ve gönlün Elif için dolaşması betimlenmiş olmalı. (2) Aşk, özlem ve sevgi duygusu korunmalı. (3) En az bir imge veya benzetme olmalı (ör. “kar taneleri Elif’in adını fısıldayarak savruluyordu”). (4) Düzyazı cümleleriyle yazılmalı, dizeler aynen kopyalanmamalı. (5) Yazım, noktalama ve büyük harf kurallarına uyulmalı. Örnek: İncecik bir kar yağıyor, taneler Elif’in adını fısıldayarak havada savruluyordu. Sevdanın ateşiyle yanan gönül, derviş gibi sokak sokak onun adını anıyordu.