12. Sınıf Din Kültürü 1. Dönem 1. Yazılı Soruları Çöz (6. Senaryo)

Beklenen cevap: Mert'in görüşü eksiktir; din ile bilim farklı alanlara ve amaçlara sahip olduğundan birinin değişmesi diğerini geçersiz kılmaz. Din; inanç, ibadet ve ahlak gibi alanları ele alır, varlığın anlamını ve amacını (niçin?) açıklar. Bilim ise doğa olaylarını gözlem ve deneyle inceler, işleyişini (nasıl?) araştırır. Bilimsel bilginin değişmesi bilimin doğasının gereğidir; dinin temel ilkeleri bilimsel kuramlara bağlı olmadığından bu durum dinle çatışma oluşturmaz. Din; bilgi edinmeyi, akletmeyi ve araştırmayı teşvik ederek bilimi destekler, ahlaki ilkelerle bilimsel çalışmalara yön verir. Bilim de evrendeki düzeni göstererek insanın yaratılış üzerine düşünmesine katkı sağlar. Şu noktalar kabul edilir: alan/amaç farkı, farklı alanlarda olduğu için çatışmama, tamamlayıcılık (en az iki nokta ve bir gerekçe).

Beklenen cevap: Kur'an bir bilim kitabı değil, insanlığa yol gösteren bir hidayet kitabıdır; ana amacı inanç, ibadet ve ahlak alanında rehberlik etmektir. Bilimsel kuramlar yeni verilerle değişebilir veya çürütülebilir. Ayetleri bir kurama bağlarsak kuram değiştiğinde ayetin de yanlış olduğu gibi bir algı doğabilir. Bu yaklaşım, kesin ve değişmez olan vahiy ile değişebilen insan bilgisini karıştırır. Doğru yaklaşım, ayetlerin doğa üzerine düşünmeyi teşvik ettiğini görmek ve bilimsel araştırmayı yapılması gereken ayrı bir faaliyet olarak sürdürmektir. Kabul edilecek temel noktalar: Kur'an'ın amacı, kuramların değişkenliği, ayetin yanlış anlaşılma/güven kaybı riski.

Beklenen cevap: Namaz vakitleri, kıble yönü ve hilal gözlemi → astronomi (ayrıca trigonometri, coğrafya); miras paylaşımı → matematik (hesap, cebir); hastaların tedavisi → tıp, eczacılık. Bu durum, İslam medeniyetinde bilimsel faaliyetlerin dinî ibadet ve yaşam ihtiyaçlarıyla desteklendiğini; dinî hayatın bilimi başlatan ve teşvik eden bir etken olduğunu, bilim ile dinin birbirine zıt olmadığını göstermektedir. Eşleştirmelerin doğru olması ve dinî hayatın bilimsel gelişimi teşvik ettiği yönünde bir çıkarım yapılması beklenir.

Beklenen cevap: Kurum darüşşifadır (bimarhane/şifahane). Darüşşifalar yalnızca hastaların tedavi edildiği yerler değil, aynı zamanda tıp eğitiminin verildiği kurumlardı. Öğrencilerin kuramsal bilgiyi (medrese dersleri, kütüphane) hasta başında uygulamayla birleştirmesi, tıp eğitiminde uygulamalı öğrenmeye önem verildiğini göstermektedir. Ayrıca hasta bakımının bütüncül ele alınması (ilaç, müzik terapisi) ve vakıf sistemiyle kurumun devamlılığının sağlanması bu anlayışı destekler. Kurumun doğru belirlenmesi ve teori-uygulama bütünlüğüne yönelik yorum beklenir.

Beklenen cevap: Beytülhikme, Abbasiler döneminde Bağdat'ta kurulmuş bir bilim ve araştırma merkezidir; temel faaliyetleri tercüme, telif, araştırma ve kütüphane hizmetidir; amacı bilimsel birikimi aktarmak ve yeni bilgi üretmektir. Nizamiye Medreseleri, Selçuklu veziri Nizamülmülk tarafından kurulan düzenli eğitim kurumlarıdır; amacı devlet için yetişmiş âlim, kadı ve yönetici sağlamak ve belirli bir müfredatla düzenli öğretim yapmaktır. Biri daha çok bilgi üretimi ve araştırma, diğeri örgün eğitim-öğretim işlevi görmüştür. Kabul edilecek noktalar: Beytülhikme (tercüme/araştırma), Nizamiye (eğitim/öğretim, eleman yetiştirme).

Harezmî → Matematik; İbnü'n-Nefis → Tıp; İdrisî → Coğrafya; İbnü'l-Heysem → Optik; Takiyüddin → Astronomi.

Beklenen cevap: Müslüman bilginler gözlem, deney, ölçüm ve karşılaştırmaya dayalı yöntemler kullanmış; akıl yürütme ve önceki bilgileri eleştirel biçimde sınamışlardır. Örnek: İbnü'l-Heysem optik alanında karanlık oda deneyleriyle ışığın nesnelerden göze geldiğini göstermiş; Biruni ölçümlerle Dünya'nın yarıçapını hesaplamış; Cabir b. Hayyan laboratuvar deneyleri yapmıştır (herhangi biri kabul edilir). Deney ve gözleme dayalı yöntem, bilginin doğrulanabilir hâle gelmesini sağlamış, önceki yanlışların düzeltilmesine ve yeni keşiflere imkân vermiş, ayrıca sonraki bilim insanlarını (Avrupa dâhil) etkilemiştir. Doğru yöntem, uygun bir örnek ve önem yorumu beklenir.