11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. Dönem 1. Yazılı Son Hazırlık Soruları Çöz (Tüm Senaryolar)

TAM PUAN (20 puan): Esnafın sözleri hayır duaya benzeyen iyi dileklerdir ve müşteri de buna karşılık verir. Bu yüzden alışveriş yalnızca mal ile para değişimi olmaz; taraflar arasında sıcaklık, karşılıklı saygı ve dostluk ilişkisi kurulur. Bu ortak söz ve davranış kalıpları millî kültürü yansıtır.
KISMİ PUAN (10 puan): Yalnızca bir noktayı doğru yazarsa: ya sözlerin dua ve iyi dilek niteliğinde olduğunu ya da alışverişin dostluk ilişkisi kurduğunu belirtir; ancak bunun millî kültürü yansıttığını açıklamaz.
SIFIR PUAN: Sözlerin yalnızca satış tekniği olduğunu söyleyen, sahneyi yanlış yorumlayan ya da cevap yazmayan öğrenci 0 puan alır.
Püf noktası: Alışverişteki duaya benzeyen sözler ve karşılıklı iyi dilekler, millî kültür unsurlarının gündelik hayata yansımasıdır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler sözleri yalnızca nezaket kuralı sayıp bunların ortak kültürü ve dostluk bağını yansıttığını yazmaz.

TAM PUAN (20 puan): 1. satır: Kağan milleti için büyük emek verir, özveride bulunur; milletin adının yaşaması için sorumluluk taşır. 2. satır: Kağan milletin refahını artırmayı hedefler; halkı yoksulluktan kurtarıp gözetir, milleti çoğaltır.
KISMİ PUAN (10 puan): Her doğru satır için 10 puan (iki doğru satır 20 puan, bir doğru satır 10 puan).
SIFIR PUAN: Hiçbir satırı doğru yazmazsa ya da cevap yazmazsa 0 puan alır.
Püf noktası: Orhun Abideleri'nde kağan, milletin geleceğini ve refahını kendi rahatından önde tutan bir yönetici olarak görünür.
Sık yapılan hata: Öğrenciler sözleri kağanın kendini övmesi sayıp milleti gözeten sorumluluk bilincini yazmaz.

BONUS (10 puan üzerinden)
TAM PUAN (10 puan): Elif'in görüşüne katılmıyorum. Orhun Yazıtları Türkçenin bilinen ilk yazılı kaynaklarıdır ve Türk dilinin yaşını belirlemede hareket noktasıdır. Aynı zamanda Türk kültürüne ait en eski yazılı belgelerdir; Türklerin devlet, siyaset ve toplum anlayışını gösterir, dil ve kültür birliğiyle millet olma yolunda katedilen mesafenin belgesidir.
KISMİ PUAN (5 puan): Elif'e katılmadığını belirtir ancak en fazla bir geçerli gerekçe yazar (gerekçe yoksa ya da yalnızca bir gerekçe varsa).
SIFIR PUAN: Elif'e katıldığını yazan ya da cevap yazmayan öğrenci 0 puan alır.
Püf noktası: Orhun Yazıtları, Türkçenin bilinen ilk yazılı kaynağı ve Türk kültürünün en eski yazılı belgesi olarak dil ve kültür birliğinin kanıtıdır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler yazıtları yalnızca eski bir taş yazısı sayar; dilin ve kültürün birlik içinde bir toplumu millet yaptığını yazmaz.

TAM PUAN (15 puan): Konuşan kişi Türk Bilge Kağan’dır; anlatım birinci kişi ağzındandır (“oturdum”, “sözümü” gibi). Seslenilenlerden üçü şunlardır: küçük kardeş yeğen, oğul, soy, millet, şadpıt beyleri, tarkat ve buyruk beyleri, Türk beyleri (bunlardan herhangi üçü). “İşit”, “dinle” sözleri, kağanın söyleyeceklerinin dikkatle dinlenmesini ve önemsenmesini sağlamak için tekrarlanır.
KISMİ PUAN (10 puan): Üç satırdan yalnızca ikisini tam doğru doldurmuşsa (her tam doğru satır 5 puan).
KISMİ PUAN (5 puan): Üç satırdan yalnızca birini tam doğru doldurmuşsa (her tam doğru satır 5 puan).
SIFIR PUAN: Hiçbir satırı tam doğru doldurmamışsa. Örneğin konuşanı Kül Tigin olarak yazmışsa, üç örnekten azını yazmışsa ya da tekrarın amacını belirtmemişse o satırdan puan alamaz.
Püf noktası: Yazıtta anlatıcı, kendi ağzından konuşan Bilge Kağan’dır; seslendiği kesimler ve emir kipindeki tekrarlar metnin kimin için ve ne amaçla söylendiğini gösterir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler abideye adı verilen Kül Tigin’i konuşan sanır; oysa güney cephesinde birinci kişi ağzıyla konuşan Bilge Kağan’dır.

TAM PUAN (15 puan): Kuzey-doğu cephesi: Kül Tigin ölmüştür (“uçtu”) ve ardından yas töreni düzenlenmiştir. Güney-doğu cephesi: Yazıtı Kül Tigin’in yeğeni Yollug Tigin yazmıştır; yazma işi yirmi gün sürmüştür. Kuzey cephesi: Bilge Kağan kardeşinin ölümüne derin üzülmüş (ağlamak gelse de kendini tutmuştur) ve milletinin kötü duruma düşmesinden endişe etmiştir.
KISMİ PUAN (10 puan): Her doğru satır için 5 puan; üç satırdan ikisi doğruysa 10 puan. Üçüncü satırda üzüntü ya da millet için endişeden biri yazılırsa o satır doğru sayılır.
KISMİ PUAN (5 puan): Üç satırdan yalnız biri doğruysa 5 puan.
SIFIR PUAN: Hiçbir satırı doğru yazmazsa ya da cevap vermezse.
Püf noktası: Yazıtın cephelerinden her biri ayrı bir bilgi verir; ifadeler olayı (ölüm, yas), yazanı ve kağanın duygusunu gösterir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler “yazdım” diyen kişiyi Bilge Kağan sanır; oysa güney-doğu cephesini yazan Yollug Tigin’dir.

BONUS (10 puan üzerinden)
TAM PUAN (10 puan): (a) Yazılışı yakın kalan çift: ilin – ilini (ya da törüsin – töresini; tuta – tutu). Başka sözcükle karşılanan çift: budunung – milletinin. (b) Aradan yaklaşık 1300 yıl geçmesine rağmen özgün metindeki sözcüklerin bir kısmı bugün de aynı köke bağlı olarak kullanılmaktadır; yani Türkçe kesintisiz süren köklü bir dildir. Bazı sözcükler ise zamanla başka sözcüklerle karşılanmıştır; dil zamanla değişir.
KISMİ PUAN (5 puan): Yalnızca bir madde doğruysa 5 puan: (a) bölümündeki iki çifti de doğru yazmış, (b) için sonuç yazmamış ya da yanlış yazmıştır; ya da (b) için sürekliliği ve değişimi içeren doğru sonucu yazmış, (a) bölümünde bir çifti eksik ya da yanlış yazmıştır.
SIFIR PUAN: Hiçbir maddeyi doğru yazmazsa: (a) bölümünde çiftleri yanlış yazar (örneğin 1. satırdan çift verir ya da aynı olan “Türk” sözcüğünü örnek gösterir) ve (b) bölümünde doğru sonuç yazmaz ya da cevap vermez.
Püf noktası: Özgün metin ile aktarımı sözcük sözcük karşılaştırınca Türkçenin hem sürekliliği (korunan sözcükler) hem de zamanla değişimi (başka sözcükle karşılanan sözcükler) görülür; Orhun Yazıtları’nın Türkçenin bilinen ilk yazılı kaynağı olması bu karşılaştırmayı mümkün kılar.
Sık yapılan hata: Öğrenciler sorulan 2. satır yerine 1. satırdan örnek verir ya da yalnızca “eski dil anlaşılmaz” diyerek karşılaştırmadan sonuç çıkarmaz.

TAM PUAN (15 puan): (a) Kaan’ın aktardığı ifadelerde savaş, kuşatma ya da fetih yoktur. Tanınan bir tüccar, çarşıdaki dükkân ve ailenin alışverişi geçer. Bu da yazarın kendi çevresinde gördüğü ve yaşadığı günlük hayattan kesitleri anlattığını, yani metnin bir anı olduğunu gösterir. Bu yüzden tarih bölümü tahmini yanlış çıkmıştır. (b) Tahmin, okuyucuyu metne hazırlar ve okumaya yön verir. Okurken tahminle metin karşılaştırılır; tahmin doğrulanır ya da düzeltilir. Böylece okuyucu okuma sürecinde aktif rol alır ve metni daha iyi anlar.
KISMİ PUAN (10 puan): Yalnızca (a) bölümü doğru: ifadelerin günlük hayattan, tanıdık kişi ve mekânlardan söz ettiğini ve tahminin bu yüzden tutmadığını yazmış; (b) bölümü yanlış ya da boş.
KISMİ PUAN (5 puan): Yalnızca (b) bölümü doğru: tahminin okumaya hazırladığını, yön verdiğini ya da doğrulanıp düzeltildiğini yazmış; (a) bölümü yanlış ya da boş.
SIFIR PUAN: İki bölümü de yanlış yazan ya da boş bırakan; (a) için yalnızca “tahmin yanlış çıkmıştır” deyip metinden gerekçe göstermeyen ve (b) için de doğru bir katkı yazmayan cevap.
Püf noktası: Başlık ve göz gezdirmeyle yapılan tahmin okumaya yön verir; metindeki ipuçlarıyla karşılaştırılarak doğrulanır ya da düzeltilir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler tahminin yanlış çıkmasını “tahmin yapmak işe yaramaz” diye yorumlar; oysa düzeltilen tahmin de okumayı yönlendirmiş olur.

BONUS (10 puan üzerinden)
TAM PUAN (10 puan): (a) Arda yön adlarıyla birlikte geçen yer adlarına (Şantung ovası, Dokuz Ersin, İnci nehri, Demir Kapı, Yir Bayırku) ve “ordu sevk ettim” ifadelerine dikkat eder. Beren “Her ne sözüm varsa ebedî taşa vurdum”, “Ben ebedî taş yontturdum” gibi sözleri taşa yazdırmayla ilgili cümlelere dikkat eder. (b) Okuma amacı, okuyucunun metinde hangi bilgilere odaklanacağını belirler. Aynı parçadan farklı bilgiler seçilir. Amaç belirlenince okuma bilinçli ve yönlendirilmiş olur; okuyucu aradığı bilgiye ulaşır ve süreçte aktif rol alır.
KISMİ PUAN (5 puan): (a) ya da (b) bölümlerinden yalnızca biri doğru. (a) için iki öğrencinin ifadelerinin de doğru yazılmış olması gerekir; yalnızca birini doğru yazan (a) bölümü yanlış sayılır.
SIFIR PUAN: (a) ve (b) bölümlerinin ikisi de yanlış ya da boş olan cevap.
Püf noktası: Okuma amacı, aynı metinde hangi bilgilerin öne çıkarılacağını ve okumanın nasıl yönlendirileceğini belirler.
Sık yapılan hata: Öğrenciler amacı “metni bitirmek” sanır ya da bütün cümleleri aynı derecede önemli görüp amaca uygun ifadeleri seçemez.

TAM PUAN (15 puan): a) 2. taslak. b) E-postada yazının içeriğine uygun bir konu belirlenmelidir. 2. taslağın konu satırı e-postanın gölge oyunu gösterimi için salon talebi hakkında olduğunu belirtir; 1. taslaktaki "Merhaba" ise içerik hakkında bilgi vermez. c) İçeriği yansıtan bir konu satırı, örneğin: "Gölge oyunu için konferans salonu isteği" ya da "Cuma günü gösterim için salon talebi".
KISMİ PUAN (10 puan): a, b ve c maddelerinden ikisini doğru yazmışsa (her doğru madde 5 puan).
KISMİ PUAN (5 puan): a, b ve c maddelerinden yalnız birini doğru yazmışsa (her doğru madde 5 puan).
SIFIR PUAN: Hiçbir maddeyi doğru yazmazsa; ör. 1. taslağı seçip "daha kısa ve samimi olduğu için" gibi gerekçe gösterir, c maddesinde de içerikle ilgisi olmayan bir konu yazar ya da cevap yazmaz.
Püf noktası: E-postada konu satırı, yazının içeriğine uygun biçimde belirlenir; alıcı konuya bakınca e-postanın ne hakkında olduğunu anlayabilmelidir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler "Merhaba" gibi selamlaşma sözünü ya da "Rica" gibi tek sözcüğü konu yerine yazar; konu satırının içeriği yansıtması gerektiğini unutur.

BONUS (10 puan üzerinden)
TAM PUAN (10 puan): Katılmıyorum. Yazma amacı aynı olsa da e-posta yazarken metnin amacına, konusuna ve alıcısına uygun bir dil ve üslup kullanılmalıdır. Cem'e yazılan e-posta samimi bir dille yazılabilir. Müdür yardımcısına yazılan e-posta ise saygılı ve resmî bir dille yazılmalıdır. Bu yüzden hitap, dil ve üslup alıcıya göre değiştirilmeli, aynı metin gönderilmemelidir.
KISMİ PUAN (5 puan): “Katılmıyorum” demiş, ancak gerekçe yazmamış ya da gerekçesi alıcıya göre dil ve üslubun değişmesi ilkesine dayanmıyorsa.
SIFIR PUAN: “Katılıyorum” demişse ya da cevap yazmamışsa.
Püf noktası: Yazma amacı aynı olsa bile e-postanın dili ve üslubu alıcıya göre belirlenir; amaç tek ölçüt değildir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler “amaç aynıysa metin de aynı olur” diye düşünür ve alıcının dil ile üslubu belirlediğini gözden kaçırır.