11. Sınıf Tarih 1. Dönem 1. Yazılı Son Hazırlık Soruları Çöz (Tüm Senaryolar)

TAM PUAN (15 puan): İki sonucu da yazar: (1) Askerlerin kaybıyla edinilmiş bilgi ve tecrübeler yeni nesillere aktarılamamıştır. (2) Çoğu birlik tamamen yok olduğu için birlik gelenek ve kültürüne sahip olmayan yeni birlikler kurulmak zorunda kalınmıştır.
KISMİ PUAN (10 puan): İki sonuçtan yalnızca birini doğru yazar.
KISMİ PUAN (5 puan): Belirli bir sonuç yazmadan yalnızca "ordunun gücü zayıfladı" gibi genel bir ifade kullanır.
SIFIR PUAN: Sonuçları yanlış yazar (ör. ordunun güçlendiğini söyler) ya da cevap yazmaz.
Püf noktası: Savaşlarda yalnızca toprak ve insan kaybedilmedi; deneyim ve birlik geleneği de kaybedildi, ordunun asıl yarası buydu.
Sık yapılan hata: Öğrenciler kaybı yalnızca asker sayısının azalması olarak yazıyor, bilgi ve tecrübenin aktarılamaması ile geleneksiz yeni birliklerin kurulmasını belirtmiyor.

TAM PUAN (15 puan): Katılmıyorum; yenilgi Balkanlar'daki eyaletlerde merkezî idarenin kontrolünü büyük ölçüde zayıflatmıştır. İki gerekçeyi yazar. Örnekler: ordunun bozgunu ve şehirlerdeki garnizonların erimesiyle asayişin bozulması; iktisadi çöküntü ve yol güvenliğinin azalması; Bosna gibi eyaletlerin merkezden sürekli para ve asker yardımı istemesi, merkezî hükümetin bu talepleri karşılayamaması; XVIII. yüzyıl başından itibaren şehir halkının güvenliği kendisinin sağlamaya başlaması.
KISMİ PUAN (10 puan): Katılmadığını belirtir ve gerekçelerden yalnızca birini doğru yazar.
KISMİ PUAN (5 puan): Yalnızca katılmadığını belirtir; gerekçe yazmaz ya da yazdığı gerekçeler yanlıştır.
SIFIR PUAN: Kerem'e katıldığını yazar ya da cevap yazmaz.
Püf noktası: Viyana yenilgisi yalnızca askerî bir kayıp değildi; Balkanlar'da asayiş, ekonomi ve merkezî idarenin denetimi de sarsıldı.
Sık yapılan hata: Öğrenciler yenilginin sonuçlarını yalnızca toprak kaybıyla sınırlıyor, eyaletlerdeki asayişsizlik ve merkezî idarenin zayıflamasını yazmıyor.

TAM PUAN (10 puan): Bu gelişmeler Osmanlı Devleti'ni barış istemeye zorlamıştır. Sürecin sonunda 26 Ocak 1699'da Karlofça Antlaşması imzalanmıştır.
KISMİ PUAN (5 puan): İki bilgiden yalnızca birini doğru yazar: ya Osmanlı'nın barış istemeye zorlandığını ya da antlaşmanın adını ve yılını (Karlofça, 1699).
SIFIR PUAN: İki bilgiyi de yanlış yazar ya da cevap yazmaz.
Püf noktası: Üç cephedeki art arda yenilgi ve kayıplar Osmanlı Devleti'ni barışa yöneltti; savaşlar Karlofça Antlaşması'yla sona erdi.
Sık yapılan hata: Öğrenciler Azak'ın bırakılmasını Karlofça'ya bağlıyor; oysa Osmanlı-Rus sorunları Karlofça'da çözülemedi ve Azak 1700 İstanbul Antlaşması'yla bırakıldı.

BONUS (10 puan üzerinden)
TAM PUAN (10 puan): Toprakla ilgili olmayan maddeler: Rus Çarlığı'nın İstanbul'da sürekli elçi bulundurması ve Rus hükümdarının çar (imparator) unvanının resmen tanınması. Değerlendirme: Osmanlı Devleti, daha önce "Moskof prensi" dediği hükümdarın imparatorluk unvanını resmen tanımak ve Rusların sürekli elçi talebini kabul etmek zorunda kaldı; bu durum Rus Çarlığı'nın siyasi konumunun yükseldiğini, Osmanlı'nın Rusya karşısındaki konumunun ise zayıfladığını gösterir.
KISMİ PUAN (5 puan): Şu iki ölçütten yalnızca birini karşılar: (A) toprakla ilgili olmayan iki maddeyi doğru yazmak, (B) Osmanlı'nın konumunun zayıfladığını, Rus Çarlığı'nın konumunun yükseldiğini doğru değerlendirmek. Bir maddeyi doğru yazıp doğru değerlendirme yapan cevap da bu düzeydedir.
SIFIR PUAN: İki ölçütü de karşılamaz; Azak Kalesi'ni toprak dışı madde sayar ve değerlendirmeyi yanlış yapar ya da cevap yazmaz.
Püf noktası: İstanbul Antlaşması yalnızca toprak kaybı değil, Osmanlı'nın Rus Çarlığı'nı daha önce vermediği bir siyasi statüde tanıması sonucunu da doğurmuştur.
Sık yapılan hata: Öğrenciler antlaşmanın sonucunu yalnızca Azak Kalesi'nin kaybıyla sınırlar, çar unvanının tanınmasını ve sürekli elçi talebini yok sayar.

TAM PUAN (10 puan): Yirmisekiz Çelebi Mehmed Efendi'nin Fransa'dan getirdiği saray, mekân ve bahçe tasvirlerinden ilham alınmıştır. Sadâbâd Kasrı, Fontainebleau Sarayı resimlerinden esinlenilerek yapılmış, Kâğıthane'deki bahçeler Versailles Sarayı bahçelerinden örnek alınarak tasarlanmıştır. Böylece Avrupa ile kurulan temaslar İstanbul'da kapsamlı bir imar faaliyetine yol açmış, Boğaziçi ve Haliç kıyıları köşk ve kasırlarla donatılarak şehre estetik bir görünüm kazandırılmıştır.
KISMİ PUAN (5 puan): İlişkiyi (elçinin Fransa'dan getirdiği tasvirlerden/Fransız saray ve bahçelerinden etkilenilmesi) ya da İstanbul'daki değişimi (imar faaliyeti, köşk ve kasırlarla donatılma, estetik görünüm) doğru yazar; ancak ikisini birlikte yazmaz.
SIFIR PUAN: İlişkiyi de İstanbul'daki değişimi de doğru yazmayan ya da cevap vermeyen öğrenci 0 puan alır.
Püf noktası: Lale Devri'nde Avrupa'ya gönderilen elçilerin gözlemleri, İstanbul'un imarına ve mimarisine doğrudan yansımıştır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler Sadâbâd'ı yalnızca eğlence ve lale merakıyla açıklayıp Fransız saray ve bahçelerinden esinlenildiğini yazmaz.

TAM PUAN (10 puan): Seçilen iki uygulamanın ihtiyacını doğru yazar. Yolcu kontrolü/karantina: dışarıdan gelen hastalıkların şehre yayılmasını önleyerek halkın sağlığını koruma. Tabip denetimi: yetersiz tabiplerden korunarak daha güvenilir sağlık hizmeti alma. Çiçek aşısı: çiçek hastalığından korunma. Tulumbacılar/itfaiye: yangınlarla daha iyi mücadele ederek can ve mal güvenliğini koruma.
KISMİ PUAN (5 puan): İki uygulamadan yalnızca birinin cevap verdiği ihtiyacı doğru yazar (1 doğru madde 5 puan, 2 doğru madde 10 puan).
SIFIR PUAN: Hiçbir uygulamanın ihtiyacını doğru yazmayan, yalnızca tablodaki cümleyi tekrar eden ya da cevap vermeyen öğrenci 0 puan alır.
Püf noktası: Lale Devri yeniliklerinin bir kısmı sağlık ve güvenlik gibi halkın günlük yaşamını doğrudan etkileyen alanlara yöneliktir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler uygulamanın ne olduğunu yazar ama halkın hangi ihtiyacına cevap verdiğini açıklamaz.

TAM PUAN (10 puan): Katılmıyorum. Hendesehane, yeniçerilerin karşı çıkması üzerine kısa süre sonra kapatılmıştır. Matbaanın açılmasına ise tefsir, hadis, fıkıh, kelam gibi dinî ilimlerle ilgili eserlerin basılmaması koşuluyla izin verilmiştir. Yani yenilikler her kesimce kabul görmemiş, tepkilerle karşılaşmış ya da sınırlamalarla uygulanabilmiştir.
KISMİ PUAN (5 puan): 'Katılmıyorum' der ve iki gerekçeden (hendesehanenin yeniçerilerin karşı çıkmasıyla kapatılması; matbaaya dinî eserler basılmaması koşuluyla izin verilmesi) yalnızca birini doğru yazar.
SIFIR PUAN: 'Katılıyorum' diyen ya da hiçbir doğru gerekçe yazmayan öğrenci 0 puan alır.
Püf noktası: Lale Devri'nde yenilikler her kesimce kabul görmedi; hendesehane yeniçerilerin tepkisiyle kapandı, matbaa ise koşullu izinle açıldı.
Sık yapılan hata: Öğrenciler matbaa için getirilen koşulu (dinî ilimlerle ilgili eserlerin basılmaması) ya da hendesehaneyi kapattıran tepkinin yeniçerilerden geldiğini yazmaz.

BONUS (10 puan üzerinden)
TAM PUAN (10 puan): B ve C notlarını seçer. Türkçe eserlerin Fransızcaya tercüme edilmesi ve çiçek aşısının bir Avrupalı elçi eşi tarafından mektuplarda övülmesi, Avrupa'nın da Osmanlı'daki gelişmelere ilgi duyduğunu gösterir. Bu nedenle ilişki yalnızca Osmanlı'nın Avrupa'dan etkilenmesi biçiminde değil, karşılıklı bir etkileşim biçiminde gelişmiştir.
KISMİ PUAN (5 puan): B ve C'den en az birini doğru seçer; ancak iki seçimi ve açıklamayı birlikte doğru yazarak tam puan koşullarını sağlayamaz.
SIFIR PUAN: B ve C'den hiçbirini seçmeyen ya da cevap vermeyen öğrenci 0 puan alır.
Püf noktası: Lale Devri'nde Avrupa ile kurulan ilişkide Osmanlı Batı'dan etkilenmiş, bazı yenilikleri ise Avrupa'da da ilgi görmüştür.
Sık yapılan hata: Öğrenciler A notunu seçer; bu not Batı etkisini gösterir ama Avrupa'nın Osmanlı'ya ilgisini göstermez.

TAM PUAN (10 puan): Lizbon: Halkın büyük bölümü iç kesimlere göç ettiği için uzun süre tarımsal üretim yapılamamış ve bu nedenle kıtlık baş göstermiştir. İstanbul: Fırınlar yıkıldığı ya da yangın nedeniyle zarar gördüğü için ekmeğin temininde sorun yaşanmıştır. Her iki nedeni de doğru yazan öğrenci 10 puan alır.
KISMİ PUAN (5 puan): Yalnızca bir depremin nedenini doğru yazarsa (Lizbon için halkın iç kesimlere göçü sonucu tarımsal üretimin yapılamaması ya da İstanbul için fırınların yıkılması/zarar görmesi) 5 puan alır.
SIFIR PUAN: Hiçbir depremin nedenini doğru yazmazsa; yalnızca "deprem olduğu için" gibi genel ifadeler kullanırsa ya da cevap vermezse 0 puan alır.
Püf noktası: Her iki depremde de gıda sorunu yaşanmıştır ancak nedenleri farklıdır: Lizbon'da üretimin durması (halkın göçü), İstanbul'da fırınların hasar görmesi.
Sık yapılan hata: Öğrenciler nedeni yazmak yerine fiyat artışını ya da genel olarak "deprem yıktığı için" ifadesini yazar; iki depremin nedenini birbirine karıştırır.

TAM PUAN (10 puan): Katılmıyorum. Bu uygulamalarla (geniş yetkili bakan, atanan bölge liderleri, itirazlara rağmen hedefe yönelik adımlar atılması) yönetimde güçlü bir merkezîleşme sağlanmış ve merkezî otorite güçlendirilmiştir; yani yönetim zayıflamamıştır.
KISMİ PUAN (5 puan): 'Katılmıyorum' der ancak gerekçe yazmaz ya da gerekçesi yanlıştır.
SIFIR PUAN: 'Katılıyorum' der ya da cevap yazmaz.
Püf noktası: Lizbon Depremi'nden sonra Pombal ve ekibinin çalışmalarıyla yönetimde güçlü bir merkezîleşme sağlandı ve merkezî otorite güçlendirildi.
Sık yapılan hata: Öğrenciler itirazların dikkate alınmamasını yönetimin zayıflığı sanır; oysa bu, merkezî otoritenin gücünü gösterir.

TAM PUAN (10 puan): Mesaj: Portekiz'le ticaretin hâlâ güvenli olduğu. Önemi: Deprem nedeniyle ekonomik kaybı büyük olan Portekiz'in bu bölgelerle ticaretinin ve ticaretten elde ettiği gelirin sürmesi, ekonomik kaybın daha da büyümemesi için gereklidir.
KISMİ PUAN (5 puan): Yalnızca mesajı doğru yazar (ticaretin güvenli olduğu), ekonomi açısından önemini yazmaz ya da yanlış yazar.
SIFIR PUAN: Mesajı yanlış yazar ya da cevap yazmaz.
Püf noktası: Lizbon Depremi'nden sonra savaş gemileri sevk edilerek ticaret yapılan bölgelere Portekiz'le ticaretin hâlâ güvenli olduğu mesajı verildi.
Sık yapılan hata: Öğrenciler savaş gemilerini bir savaş hazırlığı ya da yardım gönderme girişimi sanır.