11. Sınıf Tarih 1. Dönem 1. Yazılı Soruları (5. Senaryo, Açık Uçlu)

Kamaniçe Kalesi fethedilmiştir. Sefer sonucunda Bucaş (1672) ve Zoravna (1676) Antlaşmaları imzalanmış, Osmanlı Devleti Podolya ve Ukrayna bölgelerini hâkimiyeti altına alarak batıdaki en geniş sınırlarına ulaşmıştır. 'Podolya ve Ukrayna'nın alınması, batıdaki en geniş sınırlara ulaşılması' gibi cevaplar kabul edilir.

Savaşa yol açan gelişmelerden herhangi ikisi: XII. Karl ile Kazak hatmanının Osmanlı topraklarına sığınması; Rusların Karadeniz'e inme politikası (Azak'ın Ruslarda olması); Osmanlı'nın kaybedilen toprakları geri alma isteği. Rus Çarlığı'nın temel hedefi Karadeniz'e inerek açık denizlere ulaşmak ve sınırlarını genişletmekti.

1681: Özi Nehri iki devlet arasında sınır kabul edildi, Rusların güneye inmesi engellendi (Osmanlı lehine). 1700: Osmanlı Devleti Azak Kalesi'ni Rusya'ya bıraktı, Rusların İstanbul'da sürekli elçi bulundurma talebini kabul etti ve Rus çarının 'çar/imparator' unvanını tanıdı. Aleyhine olan 1700 İstanbul Antlaşması'dır; çünkü Ruslar Karadeniz'e inme hedefinde ilk önemli adımı atmış, Osmanlı ise Azak'ı kaybetmiştir.

Dönemin hayat tarzı yaşamdan zevk alma ve estetik değerleri öne çıkarma anlayışına dayanıyordu; eğlence ve şenlikler dönemin ana karakteriydi. Bu anlayış Nedim'in şiirlerine (İstanbul'un güzelliğinin övülmesi) ve Levni'nin minyatürlerine (saray eğlenceleri, gösteri kültürü) yansımıştır. 'Eğlence ve estetik anlayışı edebiyat ve resim sanatında işlenmiştir' gibi cevaplar kabul edilir.

II. Viyana Kuşatması'nın başarısızlığı ve ardından gelen yenilgilerle Osmanlı Devleti Batı'nın askerî ve teknolojik üstünlüğünü kabul etmek zorunda kaldı. Lale Devri'nde Avrupa'daki değişimlere ayak uydurma gerekliliği ilk kez kurumsal düzeyde kabul edildi ve Batılılaşma hedefi bilinçli olarak benimsendi. Bu dönemde Avrupa başkentlerine geçici elçiler gönderildi, matbaa kuruldu, kütüphaneler açıldı (bunlardan biri örnek verilmeli). Bu ıslahatlar sonraki yenileşme hareketlerinin temelini oluşturdu.

Lizbon: Halk arasında deprem 'Tanrı'nın cezası' olarak görüldü; Aydınlanmacılar depremi doğanın kör kuvveti saydı, 'Tanrı neden iyi insanları da cezalandırıyor?' sorusuyla inanç tartışmaları başladı (Voltaire'in şiiri Kilise tarafından saldırı sayıldı; Rousseau şehirlerin kalabalıklaşmasını suçladı). İstanbul: Padişah depremi ilahi bir sınav olarak gördü, dinî bir yaklaşımla halkın acısını paylaştı ve yardımda bulundu. Fark: Lizbon'da depremin nedeni ve inanç sorgulandı, İstanbul'da dinî yorum çerçevesinde kalındı. Benzer anlamda cevaplar kabul edilir.

Ücret artışları 1766 İstanbul Depremi'nden sonra daha yüksektir (%75; Lizbon'da %17 ve %33). Her iki depremde de çok sayıda yapı yıkıldığı için yeniden inşa sürecinde inşaat işçisine ve ustaya duyulan ihtiyaç arttı, bu nedenle ücretler yükseldi. 'Talebin artması' gibi cevaplar kabul edilir.