11. Sınıf Din Kültürü 1. Dönem 1. Yazılı Son Hazırlık Soruları Çöz (Tüm Senaryolar)

TAM PUAN (15 puan): a) Kader: Allah'ın (cc) sonsuz ilmi ve kudretiyle evrende gerçekleşecek her şeyi planlaması, varlıkları dilediği şekilde yaratması, insanların özgür iradeleriyle yapacakları her şeyi önceden bilmesi, takdir etmesi ve bir düzene göre belirlemesidir. Kaza: Bu planın zamanı geldiğinde gerçekleşmesidir; sözlükte hükmetme, karara bağlama, emretme anlamlarına gelir. b) Çekirdeğin ne zaman filizleneceğinin, nasıl büyüyeceğinin ve nasıl bir ağaç olacağının önceden belirlenmesi kaderdir. Zamanı geldiğinde çekirdeğin filizlenip elma ağacına dönüşmesi kazadır.
KISMİ PUAN (10 puan): İki kavramı doğru tanımlayıp b) bölümünde ayrımı eksik yapan ya da b) bölümünü doğru yapıp tanımlardan birini eksik yazan öğrenci 10 puan alır.
KISMİ PUAN (5 puan): Kavramlardan yalnız birini doğru tanımlayan ya da yalnız b) bölümünü kısmen doğru yapan öğrenci 5 puan alır.
SIFIR PUAN: Kader ile kazayı karıştıran ve tanımlayamayan öğrenci 0 puan alır.
Püf noktası: Kader plan, kaza o planın zamanı geldiğinde gerçekleşmesidir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler kader ile kazayı ters tanımlar ya da kazayı "trafik kazası" gibi günlük anlamıyla karıştırır.

TAM PUAN (15 puan): a) Yer çekimi, gece ile gündüzün oluşumu: fiziksel yasa. Canlıların doğması, büyümesi ve ölmesi: biyolojik yasa. Kurallara uyulan toplumlarda düzenin sağlanması: toplumsal yasa. b) Afet Allah'ın (cc) takdiri ve yaratmasıyla gerçekleşir ve kader kapsamında değerlendirilir; ancak bu durum insanın sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Suyun akışı Allah'ın (cc) koyduğu değişmez yasalara bağlıdır. Dere yatağına plansız ev yapan insan bu yasaları göz ardı ederek kendi iradesiyle yanlış bir tercih yapmıştır; ayetin bildirdiği gibi zararın bir kısmı insanın kendi elleriyle yaptıklarından kaynaklanır.
KISMİ PUAN (10 puan): a) bölümünü doğru yapıp b) bölümünde insanın sorumluluğunu belirtmeden yalnız "kaderdir" diyen ya da b) bölümünü doğru açıklayıp a) bölümünde bir eşleştirmeyi yanlış yapan öğrenci 10 puan alır.
KISMİ PUAN (5 puan): Yalnız a) bölümünü ya da yalnız b) bölümünü doğru cevaplayan öğrenci 5 puan alır.
SIFIR PUAN: Eşleştirmeleri yapamayan ve değerlendirme yazmayan öğrenci 0 puan alır.
Püf noktası: Sünnetullah değişmez; yasaları göz ardı eden insan, tercihinin sonucundan sorumludur.
Sık yapılan hata: Öğrenciler afetleri yalnız "kader" diye açıklar, insanın aldığı ya da almadığı tedbirlerin sorumluluğunu atlar.

BONUS (10 puan üzerinden)
TAM PUAN (10 puan): a) Efe'nin anlayışı yanlıştır. Tevekkül, insanın yapacağı işte üzerine düşen her türlü tedbiri alıp gereken çalışmayı yaptıktan sonra sonucu Allah'tan (cc) beklemesidir. Hadis de önce tedbir alınması gerektiğini öğretir; çalışmadan sonuç beklemek tevekkül değildir. b) Tevekkül çalışma ve gayret aşamasını kapsar: kişi gerekli tedbirleri aldıktan sonra sonucu Allah'a (cc) bırakır. Teslimiyet ise sonuç ortaya çıktıktan sonra başlar: kişi sonucun Allah'tan (cc) geldiğine inanır ve buna razı olur.
KISMİ PUAN (5 puan): Bölümlerden yalnız birini doğru cevaplayan öğrenci 5 puan alır.
SIFIR PUAN: Efe'nin anlayışını doğru bulan ve farkı açıklayamayan öğrenci 0 puan alır.
Püf noktası: Önce tedbir ve çalışma (tevekkül), sonra sonuca razı olma (teslimiyet).
Sık yapılan hata: Öğrenciler tevekkülü çalışmadan sonucu beklemek sanır.

TAM PUAN (15 puan): a) Temyiz, insanın söz ve davranışlarının sebep ve sonuçlarını anlayabilme ve bu anlayışa uygun biçimde iradesini kullanabilme gücüdür. Tefrik, farklı durum ve kavramlar arasındaki ayrımı anlayabilme yeteneğidir. b) Allah (cc) insana hayır ve şer yollarını göstermiş, onu doğruyu yanlıştan ayırabilecek şekilde yaratmıştır. Temyiz ve tefrik kabiliyeti, insanın ilahi emirler karşısında sorumlu olmasının temelini oluşturur. c) Mükellef. Şartlar: akli dengesinin yerinde olması ve ergenlik çağına ulaşmış olması.
KISMİ PUAN (10 puan): Üç bölümden ikisini doğru cevaplayan öğrenci 10 puan alır.
KISMİ PUAN (5 puan): Yalnız bir bölümü doğru cevaplayan öğrenci 5 puan alır.
SIFIR PUAN: Hiçbir bölümü doğru cevaplayamayan öğrenci 0 puan alır.
Püf noktası: Akıl ayırt etmeyi (temyiz, tefrik), irade seçmeyi sağlar; ikisi birlikte sorumluluğun temelidir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler temyiz ile tefriki karıştırır ya da mükellefin şartlarından birini unutur.

TAM PUAN (15 puan): a) Kaan'ın anlayışı doğru değildir. Akıl ve irade sahibi insan tercih yapabilme özgürlüğüne sahiptir ama sınırsız bir özgürlük söz konusu değildir. Toplum kuralları ve ahlaki değerler özgürlüğün sınırlarını belirler; insan her istediğini yapamayacağını bilir ve başkalarına zarar verecek davranışlardan kaçınır. b) İslam düşüncesinde hürriyet Allah'a (cc) tam bir kullukla mümkündür. İnsan yalnız Allah'a (cc) kulluk ettiğinde nefsinin arzularına, geçici isteklerine ve diğer insanların baskısına bağımlı olmaktan kurtulur, iradesini daha bilinçli kullanır.
KISMİ PUAN (10 puan): a) bölümünü doğru yapıp b) bölümünü eksik açıklayan ya da b) bölümünü doğru açıklayıp a) bölümünde sınırları belirleyen ögeleri yazmayan öğrenci 10 puan alır.
KISMİ PUAN (5 puan): Yalnız Kaan'ın anlayışının yanlış olduğunu gerekçesiz söyleyen ya da yalnız b) bölümünü kısmen doğru yazan öğrenci 5 puan alır.
SIFIR PUAN: Kaan'ın anlayışını doğru bulan ya da cevap vermeyen öğrenci 0 puan alır.
Püf noktası: Özgürlük, başkalarının hakkının başladığı yerde sınırlanır; özgür olan insan tercihlerinin sorumluluğunu da taşır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler özgürlüğü "istediğini yapmak" diye tanımlar; sınırlarını ve sorumluluğu atlar.

TAM PUAN (15 puan): a) Murat'ın tutumu yanlış kader anlayışına örnektir. İnsan, hedeflerine ulaşmak için aldığı kararları aklı ve hür iradesiyle belirler ve tercihlerinden sorumludur. Ayete göre insan çalıştığının karşılığını görür. Sorumluluğu üstlenmeyip başarısızlığı kadere bağlamak yanlıştır. b) Çelişmez. Allah (cc), insanın yapacağı tercihleri ilmiyle önceden bilir ama seçimi insana bırakır. Allah'ın (cc) bilmesi insanı zorlamaz; insan kendisine verilen irade sayesinde seçimlerinden sorumludur. Kader insanın özgürlüğünü ortadan kaldırmaz.
KISMİ PUAN (10 puan): a) bölümünü doğru yapıp b) bölümünde gerekçeyi eksik yazan ya da b) bölümünü doğru açıklayıp a) bölümünde ayetle ilişki kurmayan öğrenci 10 puan alır.
KISMİ PUAN (5 puan): Yalnız Murat'ın tutumunun yanlış olduğunu söyleyen ya da yalnız b) bölümünde "çelişmez" deyip gerekçe yazmayan öğrenci 5 puan alır.
SIFIR PUAN: Murat'ın tutumunu doğru bulan ya da cevap vermeyen öğrenci 0 puan alır.
Püf noktası: Bilmek zorlamak değildir: Allah (cc) tercihlerimizi bilir, ama tercihi yapan biziz.
Sık yapılan hata: Öğrenciler Allah'ın (cc) önceden bilmesini, insanın tercihlerini belirlemesi ve sorumluluğu kaldırması olarak yorumlar.

BONUS (10 puan üzerinden)
TAM PUAN (10 puan): a) Bu yorum yanlış kader anlayışına örnektir. İnsan aklı sayesinde doğru ile yanlışı ayırt eder, iradesiyle yaptığı seçimlerin sorumluluğunu üstlenir. İş sağlığı ve güvenliği kurallarına uyup uymamak işçinin özgür iradesiyle verdiği bir karardır; koruyucu ekipman kullanmamak bu sorumluluğu ihmal etmektir. Sonucu yalnız kadere bağlamak sorumluluktan kaçmaktır. b) Örnekler: işçinin koruyucu ekipman kullanması, trafiğe çıkmadan önce araç bakımının yapılması, tehlikeli bir yerden geçerken kontrollerin sağlanması, emniyet kemeri takmak. Herhangi ikisi.
KISMİ PUAN (5 puan): Bölümlerden yalnız birini doğru cevaplayan öğrenci 5 puan alır.
SIFIR PUAN: Yorumu doğru bulan ve tedbir örneği veremeyen öğrenci 0 puan alır.
Püf noktası: Tedbir almak kadere inanmaya aykırı değildir; tedbir, iradenin sorumluluğudur.
Sık yapılan hata: Öğrenciler kadere inanmayı tedbirsizlikle karıştırır.

TAM PUAN (15 puan): a) Allah (cc) insanı ancak gücünün yettiği ölçüde sorumlu tutar; insanın kazandığı iyilik kendi yararına, kötülük kendi zararınadır (insan yaptıklarının sonucunu görür). b) 286. ayette insanın sorumluluğunun gücüyle sınırlı olduğu bildirilmiş, böylece sahabenin endişesi giderilmiştir; ayrıca unutma ve yanılmada sorumlu tutulmamak için dua öğretilmiştir. c) Kur'an-ı Kerim meali (örneğin Diyanet İşleri Başkanlığı'nın meali ya da Kur'an Yolu meali ve tefsiri).
KISMİ PUAN (10 puan): Üç bölümden ikisini doğru cevaplayan öğrenci 10 puan alır.
KISMİ PUAN (5 puan): Yalnız bir bölümü doğru cevaplayan öğrenci 5 puan alır.
SIFIR PUAN: Ayetin mesajını açıklayamayan öğrenci 0 puan alır.
Püf noktası: Bakara 286: Sorumluluk güç ölçüsündedir; iyilik de kötülük de sahibine döner.
Sık yapılan hata: Öğrenciler ayetin yalnız dua bölümünü yazar; sorumluluğun güçle sınırlı olduğu mesajını atlar.

BONUS (10 puan üzerinden)
TAM PUAN (10 puan): Dua ifadeleri, insanın acziyetini kabul ederek Allah'a (cc) yönelmesi ve O'ndan yardım dilemesi gerektiğini gösterir; insan unutabilen, yanılabilen ve gücü sınırlı bir varlıktır. Dua, insanın Allah (cc) ile bağını güçlendirir, ona sorumluluk ve güven bilinci kazandırır. Allah'ın (cc) insana gücünü aşan sorumluluk yüklememesi, İslam'ın kolaylık ilkesinin bir göstergesidir.
KISMİ PUAN (5 puan): İnsanın acziyetini ve duanın önemini açıklayıp kolaylık ilkesiyle ilişki kurmayan ya da yalnız kolaylık ilişkisini doğru açıklayan öğrenci 5 puan alır.
SIFIR PUAN: Ayetle ilgisiz cevap veren ya da cevap vermeyen öğrenci 0 puan alır.
Püf noktası: Dua, acizliğini bilen kulun gücü sınırsız olan Rabbine yönelmesidir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler duayı yalnız istek listesi olarak görür; acziyetin kabulü ve teslimiyet boyutunu atlar.

TAM PUAN (10 puan): a) Felsefe, psikoloji, sosyoloji, antropoloji (sırasıyla). b) Tam olarak yansıtamaz. Bu disiplinler dini yalnızca belirli bir yönüyle ele alır: felsefe düşünce, psikoloji duygu, sosyoloji toplumsal kurum, antropoloji ruhsal inanç olarak görür. Oysa din; bireysel ve toplumsal boyutu olan, insanlara bir hayat tarzı sunan bir inanç sistemidir ve bunlardan yalnız biriyle sınırlandırılamaz.
KISMİ PUAN (5 puan): Dört eşleştirmeyi doğru yapıp b) bölümünü açıklamayan ya da en az iki eşleştirme yapıp b) bölümünü doğru açıklayan öğrenci 5 puan alır.
SIFIR PUAN: Eşleştirmelerin en çok birini doğru yapan ve açıklama yazmayan öğrenci 0 puan alır.
Püf noktası: Her disiplin dinin bir yönüne bakar; din ise düşünce, duygu, toplum ve inancı birlikte kuşatır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler psikoloji ile sosyolojinin tanımlarını karıştırır.